"Kalçam ağrıyor" diyen hastaların gösterdiği yer, çoğu zaman birbirinden çok farklı oluyor. Kimi kasığını, kimi kalçasının yan tarafını, kimi de kalçasının arkasını, yani kaba etini gösteriyor. Bu ayrım önemli; çünkü ağrının yeri, nedenini büyük ölçüde belirliyor. Kasıktaki ağrı çoğu zaman kalça ekleminin kendisinden, yan taraftaki ağrı eklemi çevreleyen kiriş ve keselerden, arka taraftaki ağrı ise çoğu zaman bel ve sinirlerden kaynaklanıyor.
Ardahan'dan bize ulaşan hastalarımızın bir kısmı, kalça ağrısı nedeniyle yürümekte, merdiven çıkmakta, çorap giymekte ve yan yatmakta zorlandığını anlatıyor. Uzun kışlarda buzlu yolda yürümek, yaylada at sırtında saatler geçirmek, ahırda ağır işler yapmak ve yıllarca yerde oturup kalkmak, kalça ağrısıyla gelen hastalarımızın hikâyelerinde sık geçiyor.
Aşağıda kalça ağrısının en sık nedenlerini, ağrının yerine göre neye işaret edebileceğini, hangi durumların acil olduğunu, tanının nasıl konduğunu, fizik tedavinin ve egzersizin yerini ve günlük hayatta kalçayı korumanın yollarını anlattık. Burada yazdıklarımız muayenenin yerini tutmuyor.
Urartu Göz Tıp Merkezi yalnızca Van'da, 2005'ten bu yana hasta kabul ediyor; Ardahan'da bir şubemiz yok. Ardahan'da fizik tedavi hizmeti veren kurumlar da bulunuyor. Bizi tercih eden Ardahanlı hastalarımızın muayenesini ve tedavisini Van'da yapıyoruz.
Kalça kireçlenmesi, kalça eklemini oluşturan kemiklerin uçlarını kaplayan kıkırdağın yıllar içinde aşınması. Genellikle orta ve ileri yaşta görülüyor. Tipik belirtisi kasıkta, bazen uyluğun önüne ve dize doğru yayılan ağrı. Ağrı yürümekle, uzun süre ayakta kalmakla ve merdiven çıkmakla artıyor. Sabahları ve uzun süre oturduktan sonra kalkarken kalçada tutukluk hissediliyor.
Kalça kireçlenmesi ilerledikçe kalçanın hareketleri kısıtlanıyor. Çorap giymek, ayakkabı bağcığını bağlamak, araca binip inmek ve bacak bacak üstüne atmak zorlaşıyor. Kalça kireçlenmesinde ağrının bazen yalnızca dizde hissedildiğini de belirtelim; dizinde ağrı olan ama diz muayenesi normal çıkan hastalarda, kalçanın da değerlendirilmesi gerekiyor.
Kalça kireçlenmesinin gelişiminde yaş, kalıtım, fazla kilo, çocuklukta geçirilmiş kalça hastalıkları, doğuştan kalça çıkıklığı, geçmişte kalça yaralanmaları ve kalçaya yıllarca aşırı yük bindiren işler rol oynuyor. Doğuştan kalça çıkıklığı, bebeklik döneminde fark edilmezse ileri yaşlarda erken kalça kireçlenmesine yol açabiliyor; bu yüzden bebeklerde kalça taraması önemli.
İyi bir fizik tedavi hekimi, kalça ağrısıyla gelen bir hastada ağrının tam yerini, ne zaman başladığını, nasıl bir işte çalıştığını, hangi hareketlerle arttığını ve geceleri ağrının olup olmadığını soruyor. Kalçanın her yöndeki hareketi, kas gücü ve yürüyüş muayene ediliyor; bel ve dizler de değerlendiriliyor. Kireçlenme hakkında bilgi için kireçlenme sayfamıza bakabilirsiniz.
Merkezimizde fizik tedavi ve rehabilitasyon alanında Uzm. Dr. Sedat Öztürk hasta kabul ediyor. Kalça ağrısıyla gelen hastalarımızın muayenesi, tedavi planı ve ev egzersiz programı onun sorumluluğunda. Bilgi için doktor sayfasına bakabilirsiniz.
Kalça ağrısının bazen kalçayla ya da belle hiç ilgisi olmayabiliyor. Kasık fıtığı, böbrek taşı, kadınlarda yumurtalık ve rahim sorunları ve kasık bölgesindeki damar hastalıkları da kasığa ya da kalçaya vuran ağrıya yol açabiliyor. Ağrıya idrar yaparken yanma, idrarda kan, kasıkta şişlik ya da adet düzeninde değişiklik eşlik ediyorsa, bunları muayenede mutlaka söyleyin; ilgili hekime yönlendirme gerekebiliyor.
Kalçanın yan tarafında, kemik çıkıntısının üzerinde hissedilen ağrı, çoğu zaman bu bölgedeki kirişlerin ve kesenin sorunlarından kaynaklanıyor. Bu ağrı, o tarafa yan yatınca, uzun süre yürüyünce, merdiven çıkınca ve uzun süre bacak bacak üstüne atarak oturunca artıyor. Kemik çıkıntısının üzerine bastırıldığında hassasiyet oluyor. Orta yaştaki kadınlarda daha sık görülüyor.
Bu sorun, halk arasında çoğu zaman kalça kireçlenmesiyle karıştırılıyor; ama tedavisi farklı. Kalçanın yan tarafındaki kasları güçlendiren ve gerginliği azaltan egzersizler, tedavinin temelini oluşturuyor. Ağrılı tarafa yatmamak, yatarken dizlerin arasına bir yastık koymak ve bacak bacak üstüne atmaktan kaçınmak, şikâyetleri hafifletiyor.
Kalçanın arkasında, kaba ette hissedilen ve bacağın arkasına doğru inen ağrı ise çoğu zaman belden kaynaklanıyor. Bel fıtığı ya da bel kireçlenmesine bağlı sinir sıkışmaları, ağrının kalçaya ve bacağa yayılmasına yol açabiliyor. Bacağa yayılan uyuşma ve karıncalanma da bu durumda sık görülüyor. Bu ağrının tedavisi, kalçaya değil bele yönelik oluyor. Bilgi için bel fıtığı sayfamıza bakabilirsiniz.
Gençlerde ve sporcularda kasıkta hissedilen ağrı, kalça ekleminin şekil farklılıklarından ve eklem kenarındaki kıkırdak halka yırtıklarından kaynaklanabiliyor. Bu durumda ağrı, kalçayı içe doğru çevirince ve dizi göğse doğru çekince artıyor; kalçada takılma ve klik sesi hissedilebiliyor.
Bazı kalça ağrıları ayrıntılı ve hızlı inceleme gerektiriyor. Gece uyutan ve dinlenmekle geçmeyen ağrı, ateş, açıklanamayan kilo kaybı, kortizonlu ilaçları uzun süre kullanmış ya da alkol kullanan kişilerde giderek artan kasık ağrısı, kalça kemiğinin beslenme bozukluğu gibi ciddi durumlara işaret edebiliyor. Çocuklarda topallama ve dize vuran ağrı da mutlaka değerlendirilmeli.
Ardahan'ın uzun ve buzlu kışı, kalça açısından en büyük risklerden birini beraberinde getiriyor: düşme. Özellikle ileri yaşta, kemik erimesi olan kişilerde buzlu yolda kayıp yan tarafa düşmek, kalça kırığına yol açabiliyor. Kalça kırığı, ileri yaşta hareket kabiliyetini ciddi şekilde kısıtlayan ve çoğu zaman ameliyat gerektiren bir yaralanma.
Düşmeden sonra kalçada şiddetli ağrı, ayağa kalkamama, bacağın kısalmış ve dışa dönmüş görünmesi, kalça kırığının belirtileri olabiliyor. Bu durumda hastayı zorla ayağa kaldırmaya çalışmayın; sıcak tutun ve 112'yi arayın.
Düşmeleri önlemek için kışın kaymaz tabanlı ayakkabılar ya da ayakkabıya takılan kaymaz aparatlar kullanın. Buzlu yollarda kısa ve yavaş adımlarla, dizleri hafif bükerek yürüyün; gerekiyorsa baston kullanın. Evde de geceleri yolu aydınlatın, kaygan halıları kaldırın ve banyoya tutunma barları takın. İleri yaştaysanız, kemik yoğunluğunuzu ölçtürmeyi ve gerekirse kemik erimesi tedavisi almayı hekiminizle konuşun.
Seanslarda kullanılan yöntemler, kalçadaki sorunun türüne göre seçiliyor. Kireçlenmede ısı uygulamaları eklem çevresindeki kasları gevşetip hareketi kolaylaştırırken, kalça yanındaki kese iltihabında soğuk uygulama ve ultrason daha çok tercih edilebiliyor. Elektrik akımıyla yapılan ağrı tedavileri ve eklemin hareket açıklığını artıran elle uygulanan teknikler de programa ekleniyor. Bütün bu uygulamaların asıl görevi, egzersize başlayabileceğiniz kadar ağrıyı azaltmak.
Kıkırdağın büyük ölçüde aşındığı, ağrının geceleri de uyutmadığı ve yürüme mesafesinin birkaç yüz metreye indiği ileri evre kalça kireçlenmesinde, protez ameliyatı bir seçenek olarak konuşuluyor. Bu kararı ortopedi uzmanıyla birlikte veriyoruz. Ameliyat planlanan hastalarda, ameliyattan önceki haftalarda kasları güçlendirmek ve ameliyattan sonra düzenli rehabilitasyona katılmak, yeniden yürümeye dönüşü belirgin şekilde hızlandırıyor.
Kalça ağrısında egzersizin temel hedefleri, kalçanın hareket açıklığını korumak ve kalçayı çevreleyen kasları güçlendirmek. Kalça yan kaslarını, kalça arka kaslarını ve uyluk kaslarını güçlendiren egzersizler, eklemin yükünü azaltıyor ve yürüyüşü düzeltiyor. Kalçayı ve uyluğun önünü esneten germe egzersizleri de tutukluğu azaltıyor. Bu egzersizlerin size uygun olan şeklini ve tekrar sayısını muayenede öğrenin.
Düz zeminde düzenli yürüyüş, sabit bisiklet ve suda yapılan egzersizler, kalça kireçlenmesi olanlar için uygun etkinlikler. Bu etkinlikler eklemi aşırı zorlamadan kasları güçlendiriyor. Kışın uzun aylarında, kapalı alanda düzenli hareket etmeye devam etmek, kalçanın tutukluğunu ve kasların zayıflamasını önlüyor.
Fazla kilo, kalça eklemine binen yükü artırıyor. Yürürken kalçaya binen yük, vücut ağırlığının birkaç katına çıkıyor. Bu yüzden fazla kilosu olan kalça ağrılı hastalarda, egzersizle birlikte kilo kontrolü de tedavinin bir parçası.
Yaylada at sırtında uzun saatler geçirmek, kalçanın uzun süre aynı pozisyonda ve bacakların açık durmasına yol açıyor; kalça kireçlenmesi olanlarda ve kasık ağrısı olanlarda şikâyetleri artırabiliyor. Ata binerken aralarda inip birkaç dakika yürümek ve eyerin yüksekliğini kalçanızı zorlamayacak şekilde ayarlamak işe yarıyor. Kışın atlı kızakta ya da araçta uzun süre soğukta oturmak da tutukluğu artırabiliyor; kalçanızı sıcak tutun.
Günlük hayatta kalçayı korumak için çok alçak sandalyelerden, yer sofrasından ve çömelmekten kaçının; kalçanızı doksan dereceden fazla bükmeyecek yükseklikte sandalyeler kullanın. Yere oturmanız gerekiyorsa, kalkarken bir mobilyadan destek alın. Çorap ve ayakkabı giymek için uzun saplı çekecekler ve çorap giyme aparatları işinizi kolaylaştırabilir. Merdiven çıkarken sağlam bacakla, inerken ağrılı bacakla adım atın.
Kalça kireçlenmesi olan hastalarda uyku pozisyonu da ağrıyı etkiliyor. Ağrılı kalçanın üzerine yatmak ağrıyı artırabiliyor; sağlam tarafa yatarken dizlerin arasına bir yastık koymak, ağrılı kalçanın içe dönmesini ve kasların gerilmesini önlüyor. Sırtüstü yatanlar için dizlerin altına konan ince bir yastık, kalça ve belin rahatlamasını sağlayabiliyor. Çok yumuşak ve çöken yataklar kalkışı zorlaştırdığı için, orta sertlikte bir yatak tercih edin.
Kalça kireçlenmesi olan hastalarımızdan sık duyduğumuz bir soru da hangi sporların uygun olduğu. Yürüyüş, yüzme, sabit bisiklet ve hafif dans uygun etkinlikler arasında. Koşu, zıplama ve ani dönüş gerektiren sporlar ise kalçaya daha fazla yük bindirebiliyor. Hangi etkinliğin sizin için uygun olduğunu, kalçanızın durumuna göre hekiminizle birlikte belirleyin.
İlaçlar konusunda bir uyarı: Kalça ağrısı için aylarca, hatta yıllarca her gün ağrı kesici alan hastalarla sık karşılaşıyoruz. Bu ilaçlar uzun süreli kullanımda midede kanamaya, böbreklerde hasara ve tansiyonun yükselmesine yol açabiliyor. İleri yaştaysanız, böbrek ya da kalp hastalığınız varsa, ağrı kesicinin türünü ve süresini mutlaka hekiminizle belirleyin. Bazı seçilmiş hastalarda kalçaya ultrason eşliğinde iğne uygulaması da yapılabiliyor; bunun size uygun olup olmadığı muayene bulgularınıza göre değerlendiriliyor.
Ardahan'dan Van'a gelmek, kalçası ağrıyan biri için saatlerce oturmak demek. Bu yüzden tedavinizi Van'da birkaç günlük bir döneme topluyoruz: Muayene, gerekirse film ya da ultrason, seanslar ve egzersiz eğitimi bu birkaç güne sığıyor. Kalça egzersizlerini sizinle tek tek çalışıyor, evde nasıl yapacağınızı gösteren yazılı ve resimli bir program veriyoruz. Ardahan'a döndükten sonra telefon ya da görüntülü görüşmeyle programın gidişatını birlikte değerlendiriyoruz.
Kalça ağrısı için hacamat gibi tamamlayıcı yöntemlerle ilgilenen hastalarımız da oluyor. Bu uygulamalar merkezimizde sertifikalı hekimlerimizin sorumluluğunda yapılıyor; ama kalça kireçlenmesinde egzersizin, kilo kontrolünün ve doğru ilaç kullanımının yerine geçmiyor. Konuyla ilgili ayrıntıları Ardahan hacamat yazımızda bulabilirsiniz.
Muayeneye gelirken elinizdeki filmleri, raporları ve kullandığınız ilaçların listesini getirin. Uzun yolda kalçanızın tutulmaması için her iki saatte bir mola verip birkaç dakika yürüyün. Ardahan'dan gelenler genellikle Kars'a, oradan Iğdır ve Doğubayazıt ya da Ağrı ve Patnos üzerinden Van'a ulaşıyor.
Muayene günü almak için 0850 440 44 45 veya 0432 215 79 99 numaralarından bize ulaşabilirsiniz. Ağrıyı kalçanızın hangi bölgesinde hissettiğinizi ve elinizdeki film ya da manyetik rezonans raporlarının fotoğraflarını 0539 235 34 34 numaralı WhatsApp hattına gönderirseniz, gerekli tetkikleri önceden planlayabiliriz. Adresimiz Van'da, Halilağa Mahallesi İpekyolu Caddesi, Stad Karşısı 3. Sokak No:3, İpekyolu. Ağrının yerini doğru göstermek, doğru tanının ilk adımı.