Ardahan, Türkiye'nin en yüksek ve en soğuk illerinden biri. Kışın Çıldır Gölü'nün yüzeyi kalın bir buzla kaplanıyor; buz üzerinde balık tutanlar, atlı kızaklar ve göl kıyısında kurulan çadırlar, ilin kış manzarasının bir parçası. Yazın ise yaylalar yeşile bürünüyor ve uzun günler boyunca açık havada çalışılıyor. Bu iki mevsimin ortak noktası, gözlere ulaşan güçlü güneş ışığı.
Rakım arttıkça atmosfer inceliyor ve güneşin morötesi ışınları daha az süzülerek yeryüzüne ulaşıyor. Kar ve buz ise bu ışınların büyük kısmını yansıtarak gözlere geri gönderiyor. Yani Ardahan'da karlı bir günde gözler, hem yukarıdan gelen hem de aşağıdan yansıyan ışınlara maruz kalıyor. Bu durum, kısa vadede kar körlüğüne, uzun vadede ise bazı kalıcı göz sorunlarına zemin hazırlayabiliyor.
Aşağıda yüksek rakım ve karla buzun gözlere etkisini, güneş ışınlarına bağlı göz sorunlarını, doğru güneş gözlüğünün nasıl seçileceğini ve çocukların gözlerini korumayı anlattık. Çocuk göz muayenesine ve randevu sürecine de değindik.
Merkezimiz hakkında kısa bir not: Urartu Göz Tıp Merkezi 2005 yılında Van'da kuruldu ve bugün de yalnızca Van'da hasta kabul ediyor. Ardahan'da bir şubemiz bulunmuyor; Ardahan'da çalışan göz hekimleri ve sağlık kurumları da var. Bizi seçen Ardahanlı hastalarımızın muayene ve tedavisini Van'da yapıyoruz.
Kar körlüğü, korneanın yüzeyinin morötesi ışınlarla yanması. Güneş yanığının gözdeki karşılığı gibi düşünebilirsiniz. Karlı arazide ya da buz üzerinde korumasız geçirilen birkaç saat, bu yanığa yol açabiliyor. Belirtiler genellikle maruziyetten birkaç saat sonra, çoğu zaman akşam ya da gece başlıyor: gözlerde şiddetli batma, kum kaçmış hissi, yanma, sulanma, kızarıklık, ışığa karşı aşırı hassasiyet ve gözleri açamama.
Kar körlüğünde gözleri ovuşturmamak çok önemli. Karanlık bir odada dinlenmek, kapalı göz kapaklarının üzerine soğuk kompres uygulamak ve bol su içmek rahatlatıyor. Kontakt lens kullanıyorsanız hemen çıkarın. Belirtiler genellikle bir iki gün içinde geçiyor. Ama ağrı çok şiddetliyse, görme belirgin şekilde azaldıysa ya da şikâyetler iki günden uzun sürüyorsa bir göz doktoruna başvurun. Gözünüze rastgele damla damlatmayın; özellikle uyuşturucu damlaların sık kullanımı, iyileşmeyi geciktirip korneaya zarar verebiliyor.
Çıldır Gölü'nde buz üzerinde saatlerce balık tutanlar, kar körlüğü açısından en çok risk altındaki gruplardan biri. Buz yüzeyi, ışığı kar kadar güçlü yansıtabiliyor; balıkçının bakışları da sürekli buzun üzerindeki deliğe ve yüzeye dönük. Bulutlu ve sisli günlerde de yansıyan ışınlar gözlere ulaşmaya devam ediyor; bu yüzden hava kapalı diye korumadan vazgeçmeyin.
Uzun yıllar korumasız güneşe maruz kalmak, gözün içindeki merceğin bulanıklaşmasıyla, yani katarakt gelişimiyle ilişkilendiriliyor. Açık havada çalışanlarda, özellikle yüksek rakımda yaşayanlarda katarakt daha erken yaşta ortaya çıkabiliyor. Görmenin yavaş yavaş bulanıklaşması, renklerin soluklaşması ve ışıklarda kamaşma katarakt belirtileri olabiliyor. Bilgi için katarakt sayfamıza bakabilirsiniz.
Güneş, rüzgâr ve tozun uzun süreli etkisiyle göz akında, genellikle burun tarafında, pembe ve kanlı bir doku büyümesi gelişebiliyor. Halk arasında et beni olarak bilinen bu büyüme, zamanla korneaya doğru ilerleyebiliyor, gözde batma ve kızarıklığa yol açabiliyor ve ileri aşamada görmeyi etkileyebiliyor. Erken dönemde güneşten korunmak, ilerlemesini yavaşlatmanın en etkili yolu; korneaya ilerlediğinde ise cerrahi olarak alınması gerekebiliyor. Kornea hakkında bilgi için kornea sayfamıza bakabilirsiniz.
Güneşten korunmanın en etkili yolu, doğru seçilmiş bir güneş gözlüğü. Ama her koyu cam, gözü korumuyor. Güneş gözlüğü seçerken bakmanız gereken ilk şey, camın morötesi ışınları ne ölçüde engellediği. Camın üzerinde ya da etiketinde "UV400" ibaresi ya da morötesi ışınlara karşı tam koruma sağladığını belirten bir bilgi aranmalı; bu, zararlı ışınların neredeyse tamamının engellendiğini gösteriyor.
Camın koyuluğu ile morötesi koruma aynı şey değil. Koruması olmayan koyu bir cam, aslında gözü korumasız bırakmaktan daha zararlı olabiliyor. Koyu cam, gözbebeğinin büyümesine yol açıyor; korunmamış bir gözbebeği büyüdüğünde göze daha fazla morötesi ışın giriyor. Bu yüzden ucuz ve etiketsiz güneş gözlüklerinden kaçının.
Güneş gözlüklerinde camın ne kadar ışık geçirdiğini gösteren kategoriler de bulunuyor. Karlı arazide, buz üzerinde ve yüksek dağlarda daha koyu kategorideki camlar öneriliyor. Ama en koyu kategorideki camlar, araç kullanırken kullanılmamalı; trafik ışıklarını ve yolu görmeyi zorlaştırabiliyor. Araç kullanırken orta koyulukta bir cam tercih edin.
Gözlüğün şekli de koruma açısından önemli. Küçük ve düz çerçeveli gözlükler, ışığın yanlardan, üstten ve alttan göze ulaşmasına izin veriyor. Kar ve buz gibi yansıtan yüzeylerde, yüzü saran, yanları da kapatan geniş çerçeveli gözlükler ya da kayak gözlükleri çok daha iyi koruma sağlıyor. Geniş siperlikli bir şapka da yukarıdan gelen ışınları azaltıyor.
Polarize camlar, sudan, buzdan ve kardan yansıyan parlamayı azaltarak görme konforunu artırıyor. Çıldır Gölü'nde balık tutanlar ve kar üzerinde çalışanlar için polarize camlar faydalı olabiliyor. Ama polarize cam, tek başına morötesi koruma anlamına gelmiyor; camın ayrıca UV korumalı olması gerekiyor.
Gözlük kullanıyorsanız, numaralı güneş gözlüğü ya da numaralı gözlüğünüzün üzerine takılabilen güneş gözlükleri tercih edebilirsiniz. Işıkta koyulaşan camlar da bir seçenek; ama bu camlar araç içinde, ön camın arkasında yeterince koyulaşmayabiliyor. İyi bir göz doktoru, işinize ve yaşam tarzınıza uygun koruma konusunda size yol gösterir. Hekimlerimiz hakkında bilgi için doktorlarımız sayfasına bakabilirsiniz.
Güneş gözlüğünüzün korumasından emin değilseniz, bir optik mağazasında ya da muayene sırasında camların UV geçirgenliğini ölçtürebilirsiniz. Çizilmiş, aşınmış ya da kaplaması bozulmuş camlar da hem görüşü bozuyor hem de korumayı azaltabiliyor. Güneş gözlüğünüzü sert bir kılıfta saklayın, kâğıt havlu yerine mikrofiber bezle temizleyin ve camları belirgin şekilde çizildiğinde yenileyin.
Kontakt lens kullananlar, bazı lenslerin morötesi koruma içerdiğini duyabiliyor. Bu lensler gözün yalnızca lensle örtülen kısmını koruyor; göz akını, göz kapaklarını ve göz çevresi derisini korumuyor. Bu yüzden UV korumalı lens kullansanız da, karlı ve güneşli ortamlarda üzerine bir güneş gözlüğü takmanız gerekiyor.
Çocukların gözleri, yetişkinlere göre morötesi ışınlara karşı daha savunmasız. Çocuklarda gözün içindeki mercek daha saydam olduğu için, morötesi ışınların daha fazlası gözün içine ve retinaya ulaşabiliyor. Ayrıca çocuklar açık havada yetişkinlerden daha fazla vakit geçiriyor. Bir insanın hayatı boyunca maruz kaldığı güneş ışınlarının önemli bir kısmının çocukluk ve gençlik yıllarında alındığı düşünülüyor.
Ardahan'da kışın karda oynayan, kızakla kayan ve Yalnızçam'da kayak öğrenen çocuklar için UV korumalı çocuk güneş gözlüğü ya da kayak gözlüğü, bere ve eldiven kadar gerekli bir ekipman. Çocuk gözlüklerinin kırılmaz camlı, esnek çerçeveli ve yüze iyi oturan modellerden seçilmesi önemli. Oyuncak gözlüklerin çoğu yeterli koruma sağlamıyor.
Güneş korumasının yanında, çocuklarda göz sağlığının bir başka temeli düzenli muayene. Kayan bir göz, tembel kalmış bir göz ya da fark edilmemiş bir gözlük ihtiyacı, çocuk hiçbir şikâyette bulunmadan yıllarca sürebiliyor. Tedavinin en etkili olduğu yaşları kaçırmamak için bebeklikte, üç dört yaş civarında, okula başlamadan önce ve okul yıllarında her yıl göz muayenesi öneriyoruz. Ayrıntılar şaşılık ve göz tembelliği sayfalarımızda.
Şu belirtilerden birini görürseniz yıllık muayeneyi beklemeden randevu alın: gözlerden birinin içe ya da dışa kayması, çocuğun başını hep aynı yöne çevirerek bakması, tahtayı ya da televizyonu görmek için çok yaklaşması, sık göz kırpması ve ovuşturması, fotoğraflarda bir gözbebeğinin beyaz ya da farklı parlaması. Muayenede kullanılan gözbebeği büyüten damlalar, birkaç saat ışık hassasiyetine yol açabildiği için dönüş yolu için çocuğunuza bir güneş gözlüğü almanız iyi olur.
Yaz aylarında Ardahan yaylalarında hayvan otlatan, ot biçen ve arıcılık yapanlar da güneşe uzun saatler maruz kalıyor. Yüksek rakımda yazın da morötesi ışınlar güçlü; açık bir yaz gününde öğle saatlerinde gölgeye çekilmek, geniş siperlikli bir şapka takmak ve UV korumalı gözlük kullanmak, uzun vadede gözlerinizi koruyan basit alışkanlıklar. Damal ve Posof gibi ilçelerde tarlada çalışanlar için de aynı öneriler geçerli.
Ardahan'ın soğuk ve rüzgârlı havası, göz kuruluğuna ve sulanmaya da yol açabiliyor. Rüzgâr gözyaşını hızla buharlaştırıyor; kurumaya başlayan göz yüzeyi de refleks olarak fazla gözyaşı üreterek sulanıyor. Yüzü saran gözlükler hem güneşten hem de rüzgârdan koruyor. Kapalı ortamlarda sobanın ve kaloriferin kuru havası da kuruluğu artırıyor; havayı nemlendirmek ve koruyucusuz suni gözyaşı damlaları kullanmak yardımcı oluyor.
Kaynak yapanlar, metal ve taş işleri yapanlar ve inşaatta çalışanlar için de göz koruması gerekiyor. Kaynak ışığı, güneş gibi korneada yanığa yol açabiliyor; metal ve taş parçacıkları ise göze saplanabiliyor. İşe uygun koruyucu gözlük ya da maske kullanmak, bu yaralanmaları önlüyor. Gözünüze bir yabancı cisim kaçtığında ovuşturmayın, temiz suyla yıkayın; batma geçmiyorsa göz doktoruna başvurun.
Güneş ve soğuktan bağımsız olarak, iki grup için düzenli göz kontrolü ayrıca önemli: Şeker hastaları, retinadaki sessiz hasarı yakalamak için yılda en az bir kez gözbebeği büyütülerek muayene olmalı. Kırk yaşını geçenler de, belirti vermeden ilerleyen göz tansiyonu açısından göz içi basıncını ve görme sinirini düzenli kontrol ettirmeli.
Güneş gözlüğünü evde, araçta ve iş yerinde birer tane bulunduracak şekilde planlamak da işe yarıyor. Pek çok kişi güneş gözlüğünü yanında olmadığı için kullanmıyor. Özellikle buz üzerinde balık tutanlar ve kar üzerinde çalışanlar için, çantada ya da cepte yedek bir gözlük bulundurmak, kırılma ya da kaybolma durumunda gözleri korumasız bırakmamayı sağlıyor.
Ardahan'dan yola çıkmadan önce bize bir mesaj ya da telefonla haber vermeniz, gelişinizi verimli hale getirir. Şikâyetinizin ne olduğu, hangi gözde ve ne zamandan beri sürdüğü, kullandığınız damlalar ve daha önce bir göz tedavisi görüp görmediğiniz gibi bilgiler, aynı gün yapılacak tetkikleri önceden planlamamızı sağlıyor. Ani görme kaybı ya da ciddi bir göz yaralanması gibi acil bir durumda ise Van'a gelmeyi beklemeden size en yakın göz acil servisine başvurun.
Randevu için 0850 440 44 45 numaralı çağrı merkezimizi ya da 0432 215 79 99 numaralı sabit hattımızı arayabilirsiniz. 0539 235 34 34 numaralı WhatsApp hattımız ise yazılı iletişim ve rapor fotoğrafı göndermek için uygun. Merkezimiz Van'da, İpekyolu ilçesinde, Halilağa Mahallesi İpekyolu Caddesi, Stad Karşısı 3. Sokak No:3 adresinde; konum bilgileri iletişim sayfamızda.
Ardahan'dan Van'a gelenler genellikle Kars'a, oradan Iğdır ve Doğubayazıt ya da Ağrı ve Patnos üzerinden yol alıyor. Bu uzun bir yol ve kışın kar ile buzlanma sık görülüyor. Yola çıkmadan önce yol durumunu kontrol edin ve bir gece önceden Van'a gelmeyi düşünün. Muayenede gözbebeği büyüten damla kullanılacaksa, muayeneden sonraki birkaç saat araç kullanmamanız gerekiyor.
Ardahan'da güneş, kışın da yazın da güçlü. İyi bir güneş gözlüğü, bir kışlık mont kadar gerekli bir koruma; gözlerinizi bugünün yanığından ve yarının bulanıklığından koruyor.