Sabah yataktan kalkıp ilk adımı attığınızda topuğunuza bir çivi batıyormuş gibi bir ağrı saplanıyorsa, birkaç adım attıktan sonra ağrı biraz hafifliyor ama uzun süre oturduktan sonra kalktığınızda yeniden başlıyorsa, bu tarif fizik tedavi polikliniğinde çok sık duyduğumuz bir tarif. Topuk ağrısı, günlük hayatı en çok kısıtlayan ağrılardan biri; çünkü her adımda kendini hatırlatıyor.
Bingöl'den bize ulaşan hastalarımızın bir kısmı, uzun yıllar ayakta çalışmış, yaylada hayvanlarının peşinde dağ bayır yürümüş, tarlada ve bahçede bütün gününü geçirmiş kişiler. Kimi topuğundaki ağrıdan, kimi ayak bileğinin sık burkulmasından, kimi de akşamları şişen ve yanan ayaklarından yakınıyor. Ayak, vücudun bütün yükünü taşıyan ve en az ilgi gören bölgelerinden biri.
Aşağıda ayak ve topuk ağrısının en sık nedenlerini, hangi belirtinin neye işaret edebileceğini, tanının nasıl konduğunu, fizik tedavinin neler sunduğunu ve günlük hayatta ayaklarınızı korumanın yollarını anlattık. Burada yazdıklarımız muayenenin yerini tutmuyor.
Urartu Göz Tıp Merkezi, 2005'ten bu yana Van'da hizmet veriyor; Bingöl'de bir şubemiz yok. Bingöl'de fizik tedavi hizmeti veren kurumlar da var. Bizi tercih eden Bingöllü hastalarımızın muayene ve tedavisini Van'da yapıyoruz.
Topuk ağrısının en sık nedeni, ayak tabanında topuktan parmaklara uzanan kalın bağ dokusunun zorlanması ve iltihaplanması. Bu bağ dokusu, ayak kemerini destekleyen bir yay gibi çalışıyor. Uzun süre ayakta kalmak, sert zeminde yürümek, kilo artışı, uygun olmayan ayakkabılar ve baldır kaslarının gerginliği, bu bağ dokusunun topuğa yapıştığı noktada tekrarlayan küçük hasarlara yol açıyor.
Bu durumun en tipik belirtisi, sabah ilk adımlarda ve uzun süre oturduktan sonra kalkışta en şiddetli olan topuk ağrısı. Ağrı genellikle topuğun iç ve alt kısmında hissediliyor. Gün içinde biraz azalabiliyor; ama uzun süre ayakta kalındığında ve akşama doğru yeniden artabiliyor.
Topuk dikeni, halk arasında topuk ağrısıyla neredeyse eş anlamlı kullanılıyor. Topuk dikeni, topuk kemiğinde bağ dokusunun yapıştığı yerde gelişen küçük bir kemik çıkıntısı. Filmde görülebiliyor. Ama ilginç bir şekilde, topuk dikeni olan pek çok kişide hiç ağrı yok; ağrısı olan pek çok kişide de diken yok. Ağrının asıl kaynağı genellikle dikenin kendisi değil, bağ dokusundaki iltihaplanma. Bu yüzden tedavinin hedefi de dikeni yok etmek değil, bağ dokusunu iyileştirmek.
İyi bir fizik tedavi hekimi, topuk ağrısıyla gelen bir hastada ağrının yerini, ne zaman arttığını, hangi işlerde çalıştığını, hangi ayakkabıları giydiğini ve genel sağlık durumunu ayrıntılı olarak soruyor. Ayak yapısı, yürüyüş şekli, baldır kaslarının esnekliği ve ayak bileği hareketleri muayene ediliyor. Topuk ağrısının her zaman bu bağ dokusundan kaynaklanmadığını, sinir sıkışmaları ve bazı romatizmal hastalıkların da topuk ağrısına yol açabildiğini belirtelim.
Ayak ve topuk ağrısıyla gelen hastalarımızı merkezimizde fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanı Uzm. Dr. Sedat Öztürk değerlendiriyor. Muayeneden seans planına, ev programından kontrol görüşmelerine kadar sürecin tamamını o yönetiyor. Eğitimi ve ilgi alanları doktor sayfasında yer alıyor.
Aşil kirişi, baldır kaslarını topuk kemiğine bağlayan, vücudun en güçlü kirişi. Yürürken, koşarken, merdiven ve yokuş çıkarken bu kiriş büyük bir yük taşıyor. Tekrarlayan zorlanmalar, özellikle orta yaşta ve aniden artan fiziksel etkinlikle, kirişte ağrı, şişlik ve kalınlaşmaya yol açabiliyor. Sabahları topuğun arkasında tutukluk ve ağrı, yokuş çıkarken artan ağrı, bu sorunun tipik belirtileri.
Aşil kirişinde ani bir yırtılma ise farklı bir tablo. Bir anda topuğun arkasına biri tekme atmış ya da taş çarpmış gibi bir his, bazen bir kopma sesi ve ardından parmak ucunda yükselememe, kiriş yırtığının belirtileri olabiliyor. Bu durumda beklemeden acil servise başvurun.
Düztabanlık, ayak iç kemerinin olması gerekenden daha düşük olması. Çocuklarda belirli bir yaşa kadar olağan kabul ediliyor ve çoğu zaman kendiliğinden düzeliyor. Yetişkinlerde ise bazı kişilerde ağrıya, çabuk yorulmaya ve diz ile bel ağrısına katkıda bulunabiliyor. Yetişkin yaşta sonradan gelişen ve tek ayakta belirgin olan düztabanlık, ayak iç kısmındaki bir kirişin zayıflamasının belirtisi olabiliyor ve değerlendirilmesi gerekiyor.
Ayak bileği burkulması, özellikle engebeli arazide yürüyenlerde çok sık görülüyor. Yaylada taşlık bir yamaçta, tarlada bir çukurda ya da merdivende ayağın içe dönmesiyle ayak bileğinin dış yanındaki bağlar zorlanıyor ya da yırtılıyor. Burkulmadan sonra ayak bileğinde şişlik, morarma ve ağrı gelişiyor. Ağır burkulmalarda ve ayak üzerine hiç basılamıyorsa, kırık olup olmadığını anlamak için film çekilmesi gerekiyor.
Burkulmalar iyi tedavi edilmediğinde, ayak bileği gevşek kalabiliyor ve tekrar tekrar burkulmaya eğilimli hale geliyor. Bu yüzden burkulmadan sonra yalnızca şişliğin inmesini beklemek yeterli değil; ayak bileğini çevreleyen kasların güçlendirilmesi ve denge egzersizleri, tekrarlayan burkulmaları önlemek için gerekiyor.
Ayak tabanının ön kısmında, parmak diplerinde hissedilen ağrı da sık görülüyor. Uzun süre ince tabanlı ya da yüksek topuklu ayakkabı giymek, ön ayağa binen yükü artırıyor. Parmak diplerinde yanma ve elektriklenme şeklinde bir ağrı, özellikle üçüncü ve dördüncü parmaklar arasında, bu bölgedeki bir sinirin sıkışmasından kaynaklanabiliyor. Başparmağın dışa doğru eğildiği halux valgus da ayakkabı seçimini zorlaştıran ve ağrıya yol açan bir durum. Bu sorunlarda geniş burunlu ayakkabılar ve ön ayak yastıkları ilk adımlar arasında.
Topuk ağrısının ne kadar sürdüğü de hastaların sık sorduğu bir soru. Doğru tedavi ve düzenli egzersizle çoğu hastada ağrı birkaç hafta içinde azalmaya başlıyor; ama tamamen geçmesi birkaç ayı bulabiliyor. Bu süreçte sabırlı olmak ve egzersizleri ağrı azaldığında bırakmamak önemli. Egzersizi erken bırakanlarda ağrının geri dönmesi sık görülüyor.
Topuk ağrısının tedavisinde ilk adım, bağ dokusunun üzerindeki yükü azaltmak. Uzun süre ayakta kalmayı ve sert zeminde çıplak ayakla yürümeyi azaltmak, topuğu destekleyen ve yumuşak tabanlı ayakkabılar giymek, gerekirse topuk yastıkları ya da kişiye özel tabanlıklar kullanmak bunların başında geliyor. Fazla kilonun verilmesi de ayak tabanındaki yükü doğrudan azaltıyor.
Germe egzersizleri, topuk ağrısı tedavisinin temel taşı. Baldır kaslarını ve ayak tabanındaki bağ dokusunu esneten egzersizler, düzenli yapıldığında çoğu hastada ağrıyı belirgin şekilde azaltıyor. Sabah yataktan kalkmadan önce ayak bileğini birkaç kez yukarı aşağı hareket ettirmek ve parmakları kendinize doğru çekerek ayak tabanını germek, ilk adımlardaki ağrıyı hafifletebiliyor.
Ayak tabanının altında küçük bir şişe ya da top yuvarlamak da sık önerilen bir egzersiz. Oturur pozisyonda, ayağınızın altına bir top ya da dondurucuda soğutulmuş küçük bir su şişesi koyup topuktan parmaklara doğru yavaşça yuvarlamak, hem masaj hem de soğuk uygulama etkisi sağlıyor. Bu egzersizleri muayenede öğrenip doğru tekniği uygulamanızı öneriyoruz.
Fizik tedavi seanslarında ultrason tedavisi, elektrik akımı tedavileri, soğuk ve sıcak uygulamalar ve bazı durumlarda şok dalga tedavisi kullanılabiliyor. Şok dalga tedavisi, inatçı topuk ağrısında ve kireçlenmiş kiriş sorunlarında bir seçenek olabiliyor. Gece kullanılan ve ayak bileğini belirli bir açıda tutan ateller de bazı hastalarda sabah ağrısını azaltıyor.
Topuğa iğne uygulamaları bazen gündeme geliyor. Bu uygulamaların her hastaya uygun olmadığını, sık tekrarlanmaması gerektiğini ve bazı risklerinin bulunduğunu belirtelim. Kararı, muayene bulgularınıza göre hekiminiz verecek. Topuk ağrısında ameliyat ise çok nadiren, uzun süreli ve diğer tedavilere cevap vermeyen durumlarda düşünülüyor.
Şeker hastalarında ayak sağlığı ayrı bir önem taşıyor. Şeker hastalığı, ayaklardaki sinirlere ve damarlara zarar verebiliyor. Sinirler etkilendiğinde ayaklarda uyuşma, karıncalanma, yanma ve his kaybı gelişebiliyor. His kaybı olan bir ayakta küçük bir yara, nasır ya da ayakkabı vurması fark edilmeden büyüyebiliyor ve ciddi enfeksiyonlara yol açabiliyor.
Şeker hastasıysanız ayaklarınızı her gün kontrol edin; parmak aralarına ve tabanınıza bir ayna yardımıyla bakın. Ayaklarınızı ılık suyla yıkayın ve özellikle parmak aralarını iyice kurulayın. Tırnaklarınızı düz kesin ve köşelerini çok derinden almayın. Çıplak ayakla yürümeyin. Ayağınızda yeni bir yara, renk değişikliği ya da şişlik fark ederseniz, beklemeden hekiminize başvurun.
Ayak ağrısında doğru ayakkabı seçimi, tedavinin bir parçası. Topuğu çok düz ya da çok yüksek olmayan, topuğu saran ve destekleyen, tabanı yumuşak ama çok ince olmayan, burnu parmakları sıkıştırmayacak kadar geniş ayakkabılar tercih edin. Ayakkabılarınızı akşamüstü, ayaklarınızın en şiş olduğu saatte deneyerek alın. Yıpranmış ve tabanı düzleşmiş ayakkabıları değiştirin.
Bingöl'de yaylada ve engebeli arazide çalışanlar için ayak bileğini saran, kaymaz tabanlı yürüyüş botları, burkulma riskini azaltıyor. Uzun süre lastik çizmeyle çalışmak ise ayağı desteklemediği için topuk ve ayak tabanı ağrısını artırabiliyor; çizmenin içine destekleyici bir tabanlık koymak bu yükü hafifletebiliyor.
Bir fizik tedavi merkezini değerlendirirken, ayak ağrınızın nedeninin ayrıntılı olarak araştırılıp araştırılmadığına, size evde yapabileceğiniz egzersizlerin öğretilip öğretilmediğine ve ayakkabı ile tabanlık konusunda yol gösterilip gösterilmediğine bakın.
Yayla dönüşü ya da hasat sonrası gibi yoğun dönemlerin ardından ayak ağrısının artması sık görülüyor. Bu dönemlerin bitiminde birkaç gün ayaklarınızı dinlendirmek, akşamları ayaklarınızı ılık suda bekletmek ve germe egzersizlerini aksatmamak, ağrının kronikleşmesini önlemeye yardım ediyor. Ağrı birkaç haftada geçmiyorsa muayene olun.
Ayak ve topuk ağrısı, diz, kalça ve bel ağrısıyla da bağlantılı olabiliyor. Ağrıyan ayağı korumak için farkında olmadan yürüyüşünüzü değiştirdiğinizde, yük diz ve kalçaya kayabiliyor. Bu yüzden uzun süren ayak ağrısında, vücudun diğer eklemleri de değerlendiriliyor. Diz kireçlenmesi hakkında bilgi için kireçlenme sayfamıza bakabilirsiniz.
Bingöl ile Van arasındaki mesafe, her gün seansa gelmeyi çoğu hasta için imkânsız kılıyor. Bu yüzden ayak ve topuk ağrısında tedaviyi, Van'da geçirilecek kısa ve yoğun bir döneme sığdırıyoruz: Bu birkaç gün içinde seanslar yapılıyor, germe ve güçlendirme hareketleri tek tek gösteriliyor ve sizin de bizim önümüzde yapmanız isteniyor. Bingöl'e döndüğünüzde hareketleri evde sürdürüyor, aralıklı telefon ya da görüntülü görüşmelerle bize nasıl gittiğini anlatıyorsunuz.
Topuk ve ayak ağrısı nedeniyle tamamlayıcı yöntemleri soran hastalarımız da oluyor. Merkezimizde sertifikalı hekimlerimizin yürüttüğü geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamaları var; ama bunları fizik tedavinin yerine değil, yanında düşünüyoruz. Ayrıntılar için Bingöl hacamat yazımıza bakabilirsiniz.
Muayeneye gelirken elinizdeki filmleri ve raporları, kullandığınız ilaçların listesini ve en çok giydiğiniz ayakkabıyı getirin; ayakkabının tabanındaki aşınma şekli, yürüyüşünüz hakkında bilgi veriyor. Bingöl'den Van'a gelenler genellikle Muş ve Tatvan üzerinden yol alıyor.
Randevu için 0850 440 44 45 numaralı çağrı merkezimizi ya da 0432 215 79 99 numaralı sabit hattımızı arayabilirsiniz. Ağrınızın ne zamandır sürdüğünü ve hangi saatlerde arttığını 0539 235 34 34 numaralı WhatsApp hattımıza yazabilirsiniz. Merkezimiz Halilağa Mahallesi İpekyolu Caddesi, Stad Karşısı 3. Sokak No:3, İpekyolu / Van'da.
Ayaklarınız, bir ömür boyunca sizi taşıyor. Sabah ilk adımda saplanan bir ağrıyı "yaşlılık" diyerek geçiştirmeyin; doğru egzersizler ve doğru ayakkabıyla, çoğu topuk ağrısı birkaç ay içinde belirgin şekilde hafifliyor.