"Her yerim ağrıyor, ama yapılan tahlillerin hepsi temiz çıkıyor." Bu cümleyi fizik tedavi polikliniğinde sık duyuyoruz. Boyun, sırt, omuzlar, bel, kalçalar ve bacaklar aynı anda ağrıyor; sabahları vücut kaskatı oluyor, gün boyu yorgunluk geçmiyor, uyku dinlendirmiyor. Kişi doktor doktor dolaşıyor, filmler çekiliyor, kan tahlilleri yapılıyor ve çoğu zaman "bir şeyin yok" cevabıyla eve dönüyor.
Elazığ'dan bize ulaşan hastalarımızın bir kısmı tam olarak bu durumu anlatıyor. Ağrılarının ciddiye alınmadığını, hatta "kafanda kuruyorsun" dendiğini söyleyenler oluyor. Oysa bu ağrılar gerçek. Tahlillerin normal çıkması, ağrının olmadığı anlamına gelmiyor; ağrının tahlillerle ölçülemeyen bir mekanizmadan kaynaklandığı anlamına gelebiliyor.
Aşağıda yaygın vücut ağrısının en sık nedenlerinden biri olan fibromiyaljiyi anlattık: tanının nasıl konduğunu, ağrıyı taklit eden hastalıkların nasıl dışlandığını, tedavide egzersizin, uykunun ve günlük düzenin yerini ve fizik tedavinin neler sunabileceğini. Burada yazdıklarımız, muayenenin yerini tutmuyor; yaygın ağrının her zaman fibromiyalji olmadığını da baştan belirtelim.
Bir hatırlatma yapalım: Urartu Göz Tıp Merkezi Van'da bulunuyor ve 2005'ten beri burada hasta kabul ediyor; Elazığ'da bir şubemiz yok. Elazığ'daki fizik tedavi kurumları da bu hastalara hizmet veriyor. Bizi seçen Elazığlı hastalarımızın muayenesini ve seanslarını Van'da yapıyor, sonrasını uzaktan izliyoruz.
Fibromiyalji, kaslarda, bağlarda ve eklem çevresinde yaygın ağrı, hassasiyet, yorgunluk ve uyku bozukluğuyla seyreden kronik bir durum. Kadınlarda daha sık görülüyor ve genellikle orta yaşlarda başlıyor. Eklemlerde ya da kaslarda bir hasar oluşturmuyor; bu yüzden filmlerde ve tahlillerde bir bulgu vermiyor.
Fibromiyaljide sorunun, sinir sisteminin ağrıyı işleme biçiminde olduğu düşünülüyor. Sinir sistemi ağrı sinyallerine karşı aşırı duyarlı hale geliyor; normalde hafif bir baskı olarak algılanacak bir dokunuş, ağrı olarak hissediliyor. Bu durum, ağrının gerçek olmadığı anlamına gelmiyor; aksine ağrının, vücudun ağrı algılama sisteminin kendisinden kaynaklandığını gösteriyor.
İyi bir fizik tedavi hekimi, yaygın ağrıyla gelen bir hastayı dinlemeye zaman ayırıyor. Ağrının ne zamandır sürdüğü, nerelerde olduğu, uykunun nasıl olduğu, yorgunluk, sabah tutukluğu, baş ağrısı, bağırsak şikâyetleri, unutkanlık ve dikkat dağınıklığı, ruh hali ve yaşanan zorluklar soruluyor. Bu bilgilerin tamamı, tanı için gerekli.
Fibromiyalji tanısı, belirli bir tahlil ya da filmle değil, hastanın anlattıkları ve muayene bulgularıyla konuyor. Ama bu tanıyı koymadan önce, benzer yaygın ağrıya yol açabilecek diğer hastalıkların dışlanması gerekiyor. Tahlillerin "temiz" çıkması bu noktada değerli; çünkü bu hastalıkların olmadığını gösteriyor.
Merkezimizde fizik tedavi ve rehabilitasyon alanında Uzm. Dr. Sedat Öztürk hizmet veriyor. Çukurova Üniversitesi'nde tıp eğitimini, Yüzüncü Yıl Üniversitesi'nde uzmanlık eğitimini tamamlayan Dr. Öztürk hakkında bilgi için doktor sayfasına bakabilirsiniz.
Muayenede hassas noktaların değerlendirilmesi de yapılıyor. Boyun arkası, omuz kuşağı, kürek kemikleri çevresi, dirsek dışı, kalça yanları ve diz içi gibi belirli bölgelere hafif bir baskı uygulandığında, fibromiyaljisi olan kişilerde bu bölgeler belirgin şekilde hassas oluyor. Ama güncel tanı ölçütlerinde bu noktalardan çok, ağrının ne kadar yaygın olduğu, ne zamandır sürdüğü ve yorgunluk, uyku ve dikkatle ilgili şikâyetlerin şiddeti birlikte değerlendiriliyor.
Yaygın ağrıyı taklit eden hastalıklar arasında tiroid bezinin az çalışması, D vitamini eksikliği, B12 eksikliği, kansızlık, romatoid artrit, ankilozan spondilit ve lupus gibi romatizmal hastalıklar, kas hastalıkları ve bazı ilaçların yan etkileri yer alıyor. Kolesterol ilaçlarından bazıları da kas ağrısına yol açabiliyor. Bu yüzden kullandığınız tüm ilaçların listesini muayeneye getirmeniz önemli.
Bu hastalıkları ayırt etmek için genellikle tam kan sayımı, sedimantasyon ve CRP gibi iltihap belirteçleri, tiroid hormonları, D vitamini, B12, kas enzimleri ve gerekirse romatizma testleri isteniyor. Eklem şişliği, sabahları bir saatten uzun süren tutukluk, ateş, kilo kaybı ya da ciltte döküntü gibi bulgular varsa, romatizmal bir hastalık açısından daha ayrıntılı inceleme yapılıyor.
Fibromiyalji başka hastalıklarla birlikte de bulunabiliyor. Örneğin bel fıtığı, boyun fıtığı ya da diz kireçlenmesi olan bir hastada, bu sorunların yanında fibromiyalji de gelişebiliyor. Bu durumda her iki sorunun da ayrı ayrı ele alınması gerekiyor. Bel ve boyun sorunları hakkında bilgi için bel fıtığı sayfamıza bakabilirsiniz.
Bir fizik tedavi merkezini değerlendirirken, yaygın ağrısı olan hastalara nasıl yaklaşıldığına bakın. Ağrınız dinleniyor mu? Diğer hastalıklar dışlanıyor mu? Tanı konduğunda size hastalık ayrıntılı olarak anlatılıyor mu? Tedavi yalnızca ilaç ve cihazdan mı oluşuyor, yoksa egzersiz, uyku ve günlük düzen de konuşuluyor mu? Bu sorular, doğru yeri seçmenize yardım eder.
Fibromiyalji hakkında ayrıntılı bilgi için fibromiyalji sayfamıza bakabilirsiniz.
Fibromiyalji tedavisinin temel taşı, düzenli egzersiz. Bu, ağrısı olan biri için ilk duyduğunda anlamsız gelebiliyor; "zaten her yerim ağrıyor, nasıl egzersiz yapayım?" diye soruluyor. Ama araştırmalar, düzenli ve kademeli artırılan egzersizin fibromiyaljide ağrıyı, yorgunluğu ve uyku kalitesini iyileştiren en etkili yöntemlerden biri olduğunu gösteriyor.
Egzersize çok yavaş başlamak gerekiyor. İlk hafta günde beş on dakikalık hafif bir yürüyüş, birkaç hafta içinde yirmi otuz dakikaya çıkarılabiliyor. Ilık suda yapılan egzersizler, eklemlere ve kaslara daha az yük bindirdiği için pek çok hastaya iyi geliyor. Hafif germe egzersizleri ve zamanla eklenen hafif güçlendirme egzersizleri de programın bir parçası.
En sık yapılan hata, iyi hissedilen bir günde aşırı yüklenmek. Kendini iyi hisseden bir hasta, o gün evin bütün işlerini bitirmeye çalışıyor ya da uzun bir yürüyüşe çıkıyor; ertesi gün ağrı ve yorgunluk katlanarak geri dönüyor ve birkaç gün yataktan çıkamıyor. Bu iniş çıkışları önlemek için, iyi günlerde de kötü günlerde de benzer bir tempoda kalmak, işleri güne yaymak ve aralarda dinlenmek gerekiyor.
Uyku, fibromiyaljide ağrıyla karşılıklı bir ilişki içinde. Kötü uyku ağrıyı artırıyor; ağrı da uykuyu bozuyor. Her gün aynı saatte yatıp kalkmak, yatmadan önce telefon ve televizyon ekranından uzak durmak, akşam saatlerinde çay ve kahveyi azaltmak, yatak odasını karanlık, sessiz ve serin tutmak uyku kalitesini artırmaya yardım ediyor. Horlama ve uykuda nefes durması şikâyetleri varsa, bunların ayrıca değerlendirilmesi gerekiyor.
Fibromiyaljide stres de ağrıyı artıran etkenlerden biri. Ailevi sorunlar, iş yükü, maddi zorluklar ve yas gibi yaşam olayları, ağrının alevlenmesine yol açabiliyor. Gevşeme ve nefes egzersizleri, düzenli yürüyüş ve sosyal ilişkiler bu konuda destek sağlıyor. Belirgin bir keder, kaygı ya da umutsuzluk hissi varsa, bir ruh sağlığı uzmanından destek almak tedavinin önemli bir parçası olabiliyor.
Fibromiyalji ile yaşayan pek çok hasta, ailesinin ve çevresinin durumu anlamadığını söylüyor. Dışarıdan bakıldığında sağlıklı görünen birinin sürekli yorgun olması ve ağrıdan şikâyet etmesi, yakınlar tarafından tembellik ya da abartı olarak yorumlanabiliyor. Bu yüzden muayeneye bir aile üyesiyle gelmenizi ve hastalığın anlatıldığı görüşmede onun da bulunmasını öneriyoruz. Ev işlerinin paylaşılması, ağır işlerin güne yayılması ve dinlenme molalarına saygı gösterilmesi, evde yapılabilecek en büyük destek.
Elazığ'ın soğuk ve uzun kışları da bazı hastalarımızda ağrıların artmasına eşlik ediyor. Soğukta kaslar daha gergin hale geliyor ve hareket azalıyor. Kış aylarında evde ılık bir duşun ardından yapılan germe hareketleri, katmanlı ve sıcak tutan giyim ve kapalı alanda sürdürülen yürüyüşler, bu dönemi daha rahat geçirmenize yardım edebiliyor.
Fizik tedavi uygulamaları fibromiyaljide ağrıyı azaltmaya ve egzersize başlamayı kolaylaştırmaya yardım ediyor. Sıcak uygulamalar, elektrik akımı tedavileri, masaj ve hafif manuel terapi teknikleri bunların başında geliyor. Bu uygulamaların etkisi genellikle geçici; ama ağrının azaldığı dönemde egzersiz alışkanlığı kazanmak için bir fırsat sunuyor.
Fibromiyaljide en iyi sonucu veren yaklaşım, tek bir yönteme dayanan değil, birkaç yöntemi bir araya getiren yaklaşım. Hastalık hakkında bilgi edinmek, düzenli egzersiz, uyku düzeni, stresle baş etme, gerektiğinde ilaç tedavisi ve fizik tedavi uygulamaları birlikte planlanıyor.
Fibromiyaljide bazı ilaçlar, ağrı algısını düzenleyerek ve uykuyu iyileştirerek fayda sağlayabiliyor. Bu ilaçların bir kısmı aslında başka hastalıklar için de kullanılan ilaçlar; fibromiyaljide düşük dozlarda, ağrı ve uyku üzerindeki etkileri için reçete ediliyor. Hangi ilacın size uygun olduğuna hekiminiz karar verecek. Sıradan ağrı kesicilerin fibromiyaljide etkisi genellikle sınırlı kalıyor; bu ilaçların uzun süre ve yüksek dozda kullanılması mide ve böbrekler için risk oluşturabiliyor.
Fibromiyalji tamamen geçen bir hastalık olmayabiliyor; ama doğru yaklaşımla çoğu hastada ağrı belirgin şekilde azalıyor ve günlük hayat kalitesi artıyor. Hiçbir tedavi için belirli bir sonuç vaat etmiyoruz; tedaviye verilen cevap kişiden kişiye değişiyor. Ama hastalığını anlayan ve günlük düzenini buna göre kuran hastaların, zamanla ağrıyla daha iyi baş edebildiğini görüyoruz.
Bazı hastalarımız fibromiyaljide tamamlayıcı yöntemler de soruyor. Merkezimizde yetkili hekimlerimiz tarafından yürütülen geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamaları da bulunuyor. Bu uygulamalar, tıbbi tedavinin yerine değil, onunla birlikte değerlendiriliyor. Bu konuda Elazığ hacamat yazımıza göz atabilirsiniz.
Fibromiyaljide hastalığı anlamak da tedavinin bir parçası. Ağrının vücutta bir hasara değil, sinir sisteminin ağrıya duyarlılığına bağlı olduğunu bilmek, pek çok hastada kaygıyı azaltıyor ve egzersize başlama cesaretini artırıyor. Muayenede hastalığınızla ilgili aklınıza takılan her şeyi sorun; anlaşılan bir hastalık, yönetmesi daha kolay bir hastalıktır.
Yaygın ağrı nedeniyle muayene olmaya karar verdiyseniz, muayeneden önce bir iki hafta boyunca ağrı günlüğü tutmanızı öneriyoruz. Her gün ağrınızı sıfırdan ona kadar bir sayıyla, uyku sürenizi ve kalitesini, yorgunluk düzeyinizi ve o gün ağrıyı artıran ya da azaltan şeyleri not edin. Bu günlük, hekiminizin tabloyu daha iyi anlamasına yardım eder.
Muayeneye gelirken elinizdeki tahlil sonuçlarını, filmleri ve raporları, kullandığınız tüm ilaçların listesini yanınızda getirin. Daha önce denediğiniz tedavileri ve bunlardan ne kadar fayda gördüğünüzü anlatmanız da tedavi planını şekillendiriyor.
Elazığ'dan Van'a gelenler genellikle Bingöl, Muş ve Tatvan üzerinden yol alıyor. Uzun süre oturmak fibromiyaljide tutukluğu ve ağrıyı artırabildiği için, yolda iki saatte bir mola verip birkaç dakika yürümenizi ve hafif germe hareketleri yapmanızı öneriyoruz.
Uzak bir şehirden geldiğiniz için tedavinin büyük kısmı evde sürüyor. Muayene ve ilk seanslarda size kişisel bir egzersiz programı öğretiliyor; Elazığ'a döndükten sonra programı evde uyguluyorsunuz. Belirli aralıklarla telefonla ya da görüntülü görüşmeyle durumunuz değerlendiriliyor ve gerekirse program değiştiriliyor.
Muayene günü ayarlamak için 0850 440 44 45 numaralı çağrı hattımızı ya da 0432 215 79 99 numaralı sabit hattımızı kullanabilirsiniz. Ağrı günlüğünüzün ve tahlil sonuçlarınızın fotoğrafını 0539 235 34 34 numaralı WhatsApp hattımıza göndermeniz, ilk görüşmeyi daha verimli hale getirir. Merkezimiz Halilağa Mahallesi İpekyolu Caddesi, Stad Karşısı 3. Sokak No:3, İpekyolu / Van'da.
Ağrınız gerçek; tahlillerinizin temiz çıkması, ağrınızın görmezden gelinmesi için bir neden değil. Doğru tanı ve size uygun bir düzen, yıllardır süren bir ağrının yükünü hafifletmenin ilk adımı.