Erzincan, depremlerle sınanmış bir şehir. 1939'un ve 1992'nin acı hatıraları, kuşaktan kuşağa aktarılıyor. Bu yüzden Erzincan'da pek çok ailenin evinde bir deprem çantası, bir toplanma noktası ve bir acil durum planı var. Ama bu hazırlıklar arasında göz sağlığı çoğu zaman unutuluyor. Oysa bir afet anında gözlüğünü kaybeden, göz damlasına ulaşamayan ya da gözüne toz ve yabancı cisim kaçan biri için, görmek hayati bir ihtiyaç haline geliyor.
Erzincan'dan bize ulaşan hastalarımızın bir kısmı, glokom ya da başka kronik göz hastalıkları nedeniyle düzenli damla kullanıyor. Bu hastaların aklındaki sorulardan biri şu: "Bir afet olursa damlalarıma nasıl ulaşırım?" Kalın camlı gözlük kullanan ve gözlüksüz neredeyse hiçbir şey göremeyen hastalarımız da benzer bir kaygı taşıyor.
Aşağıda deprem ve benzeri afetlere hazırlıkta göz sağlığını, acil durum çantasına konulması gereken göz malzemelerini, afet sonrasında sık görülen göz sorunlarında ilk yardımı ve kronik göz hastalıklarında tedavinin kesintiye uğramamasını anlattık. Randevu ve iletişim bilgilerimize de yer verdik.
Önce bir bilgi: Urartu Göz Tıp Merkezi bir hastane değil, Van'da 2005'ten bu yana hizmet veren bir tıp merkezi. Erzincan'da bir şubemiz yok. Erzincan'da göz hastalıklarına bakan hastaneler ve kurumlar da bulunuyor. Bizi tercih eden Erzincanlı hastalarımızın muayene ve tedavisini Van'da yapıyoruz.
Acil durum çantasında göz sağlığı için bulunması gereken ilk şey, yedek bir gözlük. Yüksek numaralı gözlük kullanan biri için, gözlüğün kırılması ya da kaybolması, afet sonrasında yolunu bulmayı, yakınlarını tanımayı ve tehlikeleri fark etmeyi zorlaştırıyor. Eski bir gözlüğünüz varsa, numarası çok farklı değilse onu çantanıza koyabilirsiniz. Yeni bir gözlük yaptırdığınızda eski gözlüğünüzü atmak yerine, sert bir kabın içinde acil durum çantanızda saklayın.
Kontakt lens kullananlar için afet koşulları ek riskler taşıyor. Temiz suya, lens solüsyonuna ve temiz ellere ulaşmanın zor olduğu bir ortamda lens kullanmak, ciddi göz enfeksiyonlarına yol açabiliyor. Bu yüzden lens kullananların acil durum çantasında mutlaka bir gözlük bulundurması gerekiyor. Lens kullanmak zorunluysa, çantada günlük kullan at lensler ve küçük bir şişe lens solüsyonu bulundurmak daha güvenli.
Düzenli göz damlası kullanıyorsanız, çantanızda en az birkaç haftalık yedek damla bulundurun. Damlaların son kullanma tarihlerini düzenli kontrol edin ve tarihi yaklaşanları yenileriyle değiştirin. Bazı damlaların buzdolabında saklanması gerekiyor; bu damlalar için hekiminize, oda sıcaklığında ne kadar süre bekleyebileceklerini sorun.
Çantanıza kullandığınız tüm göz damlalarının ve ilaçların adlarını, dozlarını ve kullanım saatlerini yazdığınız bir kâğıt koyun. Göz hastalığınızın adını, gözlük numaranızı ve sizi takip eden hekimin adını da bu kâğıda ekleyin. Afet sonrasında başka bir sağlık kuruluşuna başvurmanız gerekirse, bu bilgiler tedavinizin kesintisiz sürmesini sağlıyor. Aynı bilgileri telefonunuzda bir fotoğraf olarak da saklayın.
Göz yıkamak için küçük bir şişe steril serum fizyolojik ya da kapalı şişe içme suyu, temiz gazlı bez, küçük bir el feneri ve toz maskesinin yanında basit bir koruyucu gözlük de çantada bulunabilecek malzemeler arasında.
Deprem ve yıkım sonrasında havadaki yoğun toz, en sık karşılaşılan göz sorunlarından birine yol açıyor. Beton, kireç, alçı ve cam tozu gözde batma, sulanma, kızarıklık ve yanmaya neden olabiliyor. Bu durumda gözü ovuşturmak, tozun korneayı çizmesine yol açabiliyor. Gözü temiz suyla ya da serum fizyolojikle bolca yıkamak, ilk yapılması gereken şey.
Gözünüze bir cisim kaçtığında, örneğin küçük bir cam ya da beton parçası, gözünüzü ovuşturmayın. Gözünüzü temiz suyla yıkayın. Cisim gözün yüzeyinde ve kolayca görülebiliyorsa, temiz bir gazlı bezin ucuyla nazikçe alınabilir. Ama cisim göze saplanmışsa, kesinlikle çıkarmaya çalışmayın. Gözün üzerine bastırmadan, bir kâğıt bardak ya da benzeri bir koruyucuyu gözün üzerine kapatın ve en kısa sürede bir sağlık kuruluşuna ulaşın.
Kireç, çimento ve bazı temizlik ürünleri gibi kimyasal maddelerin göze sıçraması, gözü kalıcı olarak etkileyebilecek bir acil durum. Özellikle kireç ve çimento gibi maddeler, gözde ciddi yanıklara yol açabiliyor. Bu durumda gözü hemen, beklemeden, en az on beş yirmi dakika boyunca bol suyla yıkayın. Yıkarken göz kapaklarını açık tutmaya çalışın ve kapakların altına da su ulaşmasını sağlayın. Yıkamadan sonra en kısa sürede bir göz doktoruna başvurun.
Göze ya da göz çevresine sert bir darbe alındığında, görmede ani azalma, gözde şekil bozukluğu, gözden sıvı gelmesi, gözbebeğinin düzensiz görünmesi ya da çift görme varsa, bu ciddi bir yaralanmanın belirtisi olabilir. Göze bastırmadan, koruyucu bir kapakla örtün ve acil sağlık hizmetine ulaşın.
Bir göz kurumunu değerlendirirken, acil durumlarda nasıl ulaşılabileceğine bakmak önemli. Merkezimiz bir hastane değil; ama göz acillerine müdahale edebilen, muayene ve ameliyat imkânlarına sahip bir tıp merkezi. Van dışındaki acil durumlarda ise size en yakın göz acil hizmetine başvurmanızı öneriyoruz.
Enkaz altında ya da tozlu ortamda uzun süre kalmış kişilerde, kurtarıldıktan sonra gözler genellikle ilk değerlendirilen organlardan biri olmuyor; öncelik hayati sorunlara veriliyor. Bu çok doğal. Ama ilk tedaviler tamamlandıktan sonra gözlerin de muayene edilmesi gerekiyor. Uzun süre karanlıkta kalan biri için ani ve güçlü ışık rahatsız edici olabildiğinden, kurtarılan kişinin gözlerini ilk saatlerde bir bezle hafifçe örtmek ya da güneş gözlüğü takmak öneriliyor.
Glokom, afet dönemlerinde tedavinin kesintiye uğramasının en ciddi sonuçlar doğurabileceği göz hastalıklarından biri. Glokom damlaları göz içi basıncını, kullanıldıkları sürece kontrol altında tutuyor. Damlalar birkaç gün ya da hafta kullanılmadığında, basınç yeniden yükselebiliyor ve görme sinirinde kalıcı hasar oluşabiliyor. Bu yüzden glokom hastalarının yedek damla bulundurması, diğer pek çok hastaya göre daha da önemli.
Afet sonrasında damlanıza ulaşamazsanız, ilk fırsatta bir sağlık kuruluşuna başvurun ve glokom hastası olduğunuzu, hangi damlaları kullandığınızı söyleyin. Acil durum çantanızdaki ilaç listesi, bu noktada çok işe yarıyor. Damlanın aynısı bulunamazsa, hekim benzer etkili başka bir damla önerebiliyor. Glokom hakkında bilgi için glokom sayfamıza bakabilirsiniz.
Göz içi iğne tedavisi gören sarı nokta ve şeker hastaları için de tedavi takvimi önemli. Bir afet nedeniyle planlanan uygulamayı kaçırırsanız, durum normale döner dönmez hekiminize ulaşın ve yeni bir tarih belirleyin. Uzun süre ara verilmesi, görmenin bir kısmının geri gelmemesine yol açabiliyor. Bilgi için retina sayfamıza bakabilirsiniz.
Yakın zamanda göz ameliyatı olmuşsanız ve bir afet yaşanırsa, ameliyatlı gözü tozdan, darbeden ve kirli sudan korumaya özellikle dikkat edin. Ameliyat sonrası damlalarınıza devam edin; gözünüzde artan ağrı, kızarıklık ya da görme kaybı olursa ilk fırsatta bir göz doktoruna başvurun ve yakın zamanda ameliyat olduğunuzu söyleyin.
Bir göz kurumunu "iyi" yapan şeylerden biri, kronik hastalığı olan hastalarına tedavinin kesintisiz sürmesi için yol göstermesi. Size kullandığınız damlaların adlarını, dozlarını ve neden kullandığınızı yazılı olarak veren, acil bir durumda neler yapmanız gerektiğini anlatan bir hekim, afet gibi beklenmedik durumlarda bile tedavinizi sürdürmenizi kolaylaştırır.
Afet sonrasında yaşlılar ve çocuklar göz sorunları açısından daha savunmasız. Gözlüğünü kaybeden bir büyüğünüz, yeni bir ortamda yolunu bulmakta ve düşmemekte zorlanabiliyor. Çocuklar ise tozlu ortamda gözlerini sık ovuşturabiliyor. Toplu yaşam alanlarında çocukların ellerini sık sık yıkamak, yüzlerini temiz suyla silmek ve göz kızarıklığını erken fark etmek, enfeksiyonların yayılmasını önlüyor. Gözlük kullanan çocukların okul çantasına da yedek bir gözlük koymanızı öneriyoruz.
Afet bölgelerinde yardım çalışmalarına katılan gönüllüler ve kurtarma ekipleri için de göz koruma önemli. Enkaz kaldırma, beton kırma ve kesme işlerinde yan korumalı, darbeye dayanıklı koruyucu gözlük kullanmak, göze cisim kaçmasını ve göz yaralanmalarını önlüyor. Toz maskesiyle birlikte, yüze iyi oturan ve buğulanmayı önleyen gözlükler tercih edilmeli.
Afet sonrasında çadır, konteyner ya da kalabalık toplu yaşam alanlarında kalmak zorunda kalınabiliyor. Bu ortamlarda temiz suya erişim azaldığı ve insanlar yakın temasta olduğu için, bulaşıcı göz enfeksiyonları hızla yayılabiliyor. Gözde kızarıklık, çapaklanma, sulanma ve batma gibi belirtiler, çoğu zaman bulaşıcı bir konjonktivitin işareti.
Bu ortamlarda bulaşmayı önlemek için elleri sık yıkamak ya da el antiseptiği kullanmak, gözlere elle dokunmamak, havlu ve yastık paylaşmamak ve göz damlalarını başkalarıyla kullanmamak önemli. Bir kişide göz enfeksiyonu belirtileri varsa, kullandığı eşyaların diğerlerinden ayrılması bulaşmayı azaltıyor.
Afet sonrasında yaşanan yoğun stres ve uykusuzluk da göz yorgunluğuna, kuruluğa ve göz kapağında seğirmelere yol açabiliyor. Bunlar çoğu zaman geçici. Ama görmede kalıcı bir değişiklik, ağrı ya da kızarıklık varsa, durum normale döndüğünde mutlaka bir göz muayenesi yaptırın.
Planlı bir muayene için randevu alırken, kullandığınız damlaların adlarını ve kronik göz hastalıklarınızı bildirin. Muayenede size, acil durum çantanız için yazılı bir ilaç listesi ve gözlük reçetesi verilmesini isteyebilirsiniz.
Erzincan'dan Van'a gelenler genellikle Erzurum'a, oradan Horasan, Ağrı ve Patnos üzerinden ya da Muş ve Tatvan üzerinden yol alıyor. Bu uzun bir yol; planlı muayeneler için bir gece önceden Van'a gelmenizi öneriyoruz. Muayenede gözbebeği büyüten damla kullanılacaksa, muayeneden sonra araç kullanmamanız gerekiyor.
Afete hazırlık yalnızca bir çanta hazırlamaktan ibaret değil. Ailenizdeki yaşlıların, çocukların ve kronik hastalığı olanların göz ihtiyaçlarını konuşun. Gözlük kullanan bir büyüğünüzün yedek gözlüğünün nerede olduğunu, glokom hastası bir yakınınızın hangi damlaları kullandığını bilmek, zor bir anda ona yardım etmenizi kolaylaştırır.
Yılda bir kez, örneğin her yıl aynı ay içinde, acil durum çantanızı kontrol edin: yedek gözlüğün numarası güncel mi, damlaların son kullanma tarihi geçmiş mi, ilaç listesi güncel mi? Bu küçük kontrol, birkaç dakikanızı alır.
Van'daki adresimiz Halilağa Mahallesi İpekyolu Caddesi, Stad Karşısı 3. Sokak No:3, İpekyolu. Yazılı başvurular ve belge gönderimi için [email protected] e-posta adresini kullanabilirsiniz. Hekim kadromuzu doktorlarımız sayfasında görebilirsiniz. İleri yaşta görme ve katarakt hakkında bilgi için Erzincan göz doktorları yazımıza da göz atabilirsiniz.
Acil durum çantanıza, gözlüğü kırılan biri için küçük bir gözlük tamir seti ve yedek gözlük vidaları da koyabilirsiniz. Çerçeve kırıldığında bant ya da tel ile geçici bir onarım bile, yeni bir gözlüğe ulaşana kadar görmenizi korumanızı sağlayabiliyor. Çocukların ve yaşlıların gözlükleri için de aynı hazırlığı yapın.
Randevu için çağrı hattımız 0850 440 44 45, Van'daki sabit numaramız 0432 215 79 99. WhatsApp hattımız 0539 235 34 34; bu hattan reçete ve rapor fotoğraflarınızı iletebilirsiniz. Bu numaraları, acil durum çantanızdaki ilaç listesinin altına da yazın.
Afetler önceden haber vermiyor; ama hazırlık bizim elimizde. Bir çantanın içindeki yedek gözlük ve birkaç şişe damla, zor bir günde görmenizi ve tedavinizi korumanın en basit yolu.