Kahramanmaraş denince akla gelen ilk şeylerden biri, kırmızı pul biber. Yaz sonunda tarladan toplanan biberler, damlarda ve bahçelerde serilerek kurutuluyor, sapları ayıklanıyor, çekirdekleri ayrılıyor ve öğütülerek o meşhur pul bibere dönüşüyor. Pek çok aile için bu iş, hem geçim kaynağı hem de her yıl tekrarlanan bir gelenek. Ama biberle uğraşan herkesin bildiği bir gerçek var: Biber eline bulaşmış biri gözüne dokunduğunda, ya da öğütme sırasında havaya kalkan biber tozu gözüne kaçtığında, gözde dayanılmaz bir yanma başlıyor.
Kahramanmaraş'tan bize ulaşan hastaların bir kısmı, biber işleri sırasında yaşadıkları göz yanmasıyla ilgili soru soruyor. "Gözüme biber kaçtı, yanması geçmedi, gözüme bir şey olur mu?", "Süt sürmek işe yarar mı?", "Çocuğumun gözüne biberli elini sürdü, ne yapmalıyım?" Bu sorular çok yerinde; çünkü biber yanması çoğu zaman geçici olsa da, yanlış yapılan ilk yardım ya da gözü ovuşturmak, korneada hasara yol açabiliyor.
Aşağıda göze biber kaçmasında neler olduğunu, ilk yardımda yapılması ve yapılmaması gerekenleri, hangi belirtilerde göz doktoruna başvurmak gerektiğini ve biber işlerinde gözleri korumanın yollarını anlattık. Tekstil atölyelerinde çalışanlarda göz yorgunluğuna, çocukların göz muayenesine ve randevu sürecine de değindik.
Urartu Göz Tıp Merkezi Van'da, 2005'ten bu yana hasta kabul ediyor; Kahramanmaraş'ta bir şubemiz yok. Kahramanmaraş'ta göz hastalıkları alanında hizmet veren hastaneler ve hekimler bulunuyor; göze biber ya da kimyasal kaçması gibi durumlarda size en yakın göz acil hizmetine başvurmanız gerekiyor. Planlı muayene ve tedavi için bizi tercih eden Kahramanmaraşlı hastalarımızı ise Van'da ağırlıyoruz.
Biberin acılığını veren madde, kapsaisin adı verilen bir bileşik. Bu madde, deride ve göz yüzeyinde ağrı ve sıcaklık algılayan sinir uçlarını uyararak yanma hissi yaratıyor. Göz yüzeyi bu sinir uçları açısından çok zengin olduğu için, gözdeki yanma deriye göre çok daha şiddetli hissediliyor. Gözde yanmanın yanında yoğun sulanma, kızarıklık, göz kapaklarında kasılma ve gözü açamama da görülüyor.
İyi haber şu: Biberin gözde yarattığı yanma, çoğu zaman kalıcı bir hasar bırakmıyor. Kapsaisin göz yüzeyini yakmıyor; sinir uçlarını uyarıyor. Uygun ilk yardımla yanma genellikle yarım saat ile birkaç saat içinde azalıyor ve geçiyor. Asıl risk, yanmanın kendisinden çok, yanma sırasında gözü ovuşturmaktan ve gözle birlikte kaçan sert parçacıklardan kaynaklanıyor.
Göze biber kaçtığında ilk yapılacak şey, gözü ovuşturmamak. Ovuşturmak, biberi göz yüzeyine daha fazla yayıyor, gözde biber parçacıkları ya da kurumuş biber kabuğu varsa korneayı çizebiliyor. İkinci adım, ellerinizi sabun ve suyla iyice yıkamak; çünkü elinizde kalan biber, gözünüzü yıkarken tekrar göze bulaşabiliyor. Kapsaisin yağda çözünen bir madde olduğu için yalnızca suyla tamamen çıkmayabiliyor; elleri sabunla birkaç kez yıkamak gerekiyor.
Üçüncü adım, gözü bol ve temiz, oda sıcaklığında suyla yıkamak. Başınızı yana eğerek, etkilenen göz aşağıda kalacak şekilde, suyu gözün iç köşesinden dış köşesine doğru akıtın; böylece su diğer göze geçmiyor. Göz kapaklarınızı parmaklarınızla açık tutmaya çalışın ve gözünüzü yıkarken farklı yönlere çevirin. Yıkamaya en az on on beş dakika devam edin. Kontakt lens takıyorsanız, ellerinizi iyice yıkadıktan sonra lensi çıkarın ve o lensi bir daha kullanmayın.
Yıkamadan sonra gözünüzü kapatıp dinlendirin ve gözün üzerine temiz, soğuk ve ıslak bir bez koyun. Soğuk kompres yanmayı hafifletmeye yardım ediyor. Yanma genellikle bu süreçte giderek azalıyor.
Halk arasında göze biber kaçtığında göze süt, yoğurt, ayran, zeytinyağı ya da başka yiyecekler sürmek önerilebiliyor. Sütün ağızdaki biber yanmasını hafiflettiği doğru; ama göz, ağız değil. Süt ve diğer gıda ürünleri steril değil; göz yüzeyinde zaten tahriş olmuş, belki küçük çizikler oluşmuş bir korneaya bu ürünleri sürmek, enfeksiyon riskini artırıyor. Göze yalnızca temiz su ya da eczaneden alınan steril serum fizyolojik uygulayın.
Benzer şekilde göze limon, sirke, tuzlu su, çay ya da bitki suları damlatmak da tahrişi artırabiliyor ve göz yüzeyine zarar verebiliyor. Evde bulunan ve başka bir amaçla kullanılan göz damlalarını, özellikle kortizonlu damlaları kullanmak da doğru değil. Göz yanmasında ilk yardımın temeli, bol temiz su.
Bazı durumlarda ise ilk yardım yeterli olmuyor ve göz doktoruna başvurmak gerekiyor. Yıkamadan sonra bir iki saat içinde yanma geçmiyorsa, gözde kum kaçmış gibi bir batma devam ediyorsa, görme bulanıklığı varsa, ışığa karşı belirgin bir hassasiyet varsa ya da gözde bir parçacık kaldığını hissediyorsanız, aynı gün bir göz doktoruna görünün. Bu belirtiler, korneada bir çizik ya da gözde kalmış bir yabancı cisim olduğunu gösterebiliyor.
Biber kurutma ve öğütme sırasında göze yalnızca biber tozu değil, kurumuş biber kabuğu, çekirdek ve sap parçacıkları da kaçabiliyor. Bu parçacıklar, göz kapağının altına yerleşerek her göz kırpışta korneayı çizebiliyor. Ayrıca bitkisel parçacıklar üzerinde mantar sporları bulunabiliyor; korneada oluşan bir çizik, birkaç gün içinde mantar enfeksiyonuna dönüşebiliyor. Bitkisel bir parçacıkla göz yaralanmasından birkaç gün sonra gözde artan ağrı, kızarıklık ve görmede azalma varsa, beklemeden göz doktoruna başvurun. Bilgi için kornea sayfamıza bakabilirsiniz.
İyi bir göz doktoru, göze biber ya da yabancı cisim kaçmasıyla gelen bir hastada, korneayı özel bir boyayla inceleyerek çizik olup olmadığına bakıyor, göz kapağının altını kontrol ederek yerleşmiş bir parçacık olup olmadığını araştırıyor. Gerekiyorsa parçacık çıkarılıyor ve çizik için koruyucu damlalar başlanıyor. Hekimlerimiz hakkında bilgi için doktorlarımız sayfasına bakabilirsiniz.
Biberle uğraşanlar arasında göz kapaklarında ve göz çevresinde kızarıklık, kaşıntı ve şişlik de sık görülüyor. Biber tozu, göz çevresinin ince derisini tahriş ediyor; bazı kişilerde ise alerjik bir tepkiye yol açıyor. Biber sezonu boyunca gözlerinde sürekli kaşıntı ve sulanma olan, burnu akan ve hapşıran kişilerde biber tozuna karşı alerji olabilir. Bu kişilerin koruyucu gözlük ve maske kullanmaya özellikle dikkat etmesi, şikâyetler sürerse bir göz doktoruna ya da alerji uzmanına başvurması öneriliyor.
Biber işlerinin yapıldığı evlerde, çocuklar da bu işlere yakından tanık oluyor ve bazen yardım ediyor. Çocuklar biberli ellerini farkında olmadan gözlerine sürebiliyor; yanma başladığında da paniğe kapılıp gözlerini daha fazla ovuşturuyor. Çocuğunuzun gözüne biber kaçarsa, önce sakin kalın ve onu sakinleştirmeye çalışın. Ellerini yıkayın ve gözünü ovuşturmasını engelleyin.
Çocuğu sırtüstü yatırıp başını yana çevirerek ya da kucağınızda tutarak, gözünü bol temiz suyla yıkayın. Çocuk gözünü açmakta zorlanırsa, suyu kapalı göz kapaklarının birleştiği yere dökün; göz kırptıkça su göze ulaşacak. Yanma geçmiyorsa ya da çocuk gözünü açamıyorsa, bir göz doktoruna ya da acil servise başvurun. Biber öğütme ve kurutma alanlarında küçük çocukların bulunmamasına dikkat etmek, bu kazaları önlemenin en kolay yolu.
Çocuklarda en sık görülen göz sorunları ise şaşılık, göz tembelliği ve gözlük ihtiyacı. Çocuklar iyi görmediklerini genellikle söylemiyor; bu yüzden belirli yaşlarda, şikâyet beklemeden göz muayenesi yaptırmak gerekiyor: bebeklikte bir kez, üç dört yaşında bir kez, okula başlamadan önce bir kez ve okul yıllarında her yıl. Bilgi için göz tembelliği ve şaşılık sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Yıllık muayene dışında, bazı belirtiler randevuyu öne almanızı gerektirir: gözlerden birinin içe ya da dışa kaçması, çocuğun hep aynı yöne başını çevirerek bakması, oyuncaklara ve kitaba aşırı yaklaşması, sık göz kırpması, fotoğraflarda gözbebeklerinden birinin farklı ya da beyazımsı parlaması. Muayenede kullanılan gözbebeği büyüten damlalar, gerçek numarayı ölçmek ve göz dibini görmek için gerekli; ayrıntılar çocuk göz sağlığı sayfamızda.
Biber işlerinde gözleri korumak için birkaç basit önlem çok işe yarıyor. Biber ayıklarken, keserken ve çekirdeklerini ayırırken eldiven kullanın; eldivenle çalışırken de yüzünüze ve gözlerinize dokunmayın. İş bittiğinde eldiveni çıkardıktan sonra ellerinizi sabunla iyice yıkayın. Eldivensiz çalıştıysanız, ellerinizi birkaç kez sabunla yıkasanız bile, saatler boyunca gözlerinize dokunmaktan kaçının.
Biber öğütürken ve kurumuş biberleri savururken havaya yoğun biber tozu kalkıyor. Bu işlerde yanları da kapalı, yüze iyi oturan koruyucu bir gözlük ve toz maskesi kullanmak, hem gözlerinizi hem de solunum yollarınızı koruyor. Öğütme işini mümkünse açık ve havadar bir alanda, rüzgârı arkanıza alarak yapın. Kontakt lens kullanıyorsanız, biber işleri sırasında lens yerine gözlük takmanızı öneriyoruz; biber lensin altına sızarak tahrişi uzatabiliyor.
Biberlerin güneşte kurutulduğu yaz aylarında, uzun saatler açık havada çalışmak gözleri güneşe de maruz bırakıyor. Uzun yıllar korumasız güneşe maruz kalmak, katarakt ve göz yüzeyinde et beni gelişimiyle ilişkilendiriliyor. Açık havada çalışırken UV korumalı güneş gözlüğü ve geniş siperlikli şapka kullanmak, uzun vadede gözleri koruyor. Katarakt hakkında bilgi için katarakt sayfamıza bakabilirsiniz.
Kahramanmaraş'ta tekstil atölyelerinde ve fabrikalarda çalışanların da sık yaşadığı bir sorun var: göz yorgunluğu. Dikiş makinesi başında ya da kumaş kontrolünde saatlerce yakından ve dikkatle bakmak, gözlerde yanma, kuruluk, bulanıklık ve baş ağrısına yol açabiliyor. İyi aydınlatılmış bir çalışma alanı, her yarım saatte bir birkaç saniye uzağa bakmak, bilinçli olarak göz kırpmak ve kırk yaşından sonra uygun bir yakın gözlüğü kullanmak bu şikâyetleri azaltıyor. Bilgi için yakın gözlük sayfamıza bakabilirsiniz.
Göze biber ya da kimyasal kaçması, göze cisim batması ve ani görme kaybı gibi durumlarda, Kahramanmaraş'ta size en yakın göz acil hizmetine başvurmanız gerekiyor. Planlı bir muayene için merkezimize gelmeyi düşünüyorsanız ise yola çıkmadan önce bizimle görüşmenizi öneriyoruz. Kahramanmaraş ile Van arasındaki mesafe uzun; kara yoluyla genellikle Gaziantep, Şanlıurfa ve Diyarbakır üzerinden ya da Malatya ve Elazığ üzerinden geliniyor, uçakla ise çoğu zaman aktarmalı bir uçuş gerekiyor.
Planlı bir muayene için bize 0850 440 44 45 numaralı çağrı hattından ya da 0432 215 79 99 numaralı sabit telefondan ulaşabilirsiniz. Gözünüzdeki şikâyeti ve varsa eski raporlarınızın fotoğrafını 0539 235 34 34 numaralı WhatsApp hattına yazmanız, ne kadar acil olduğuna ve aynı gün hangi tetkiklerin gerekeceğine karar vermemizi kolaylaştırır. Merkezimiz Van'da, Halilağa Mahallesi İpekyolu Caddesi, Stad Karşısı 3. Sokak No:3, İpekyolu adresinde; ulaşım bilgileri iletişim sayfamızda.
Gelirken gözlüğünüzü, lens kullanıyorsanız lens kutunuzu, kullandığınız damlaları ve genel ilaç listenizi yanınıza alın. Gözbebeği büyütülerek yapılan bir muayeneden sonra birkaç saat direksiyona geçmemeniz gerektiği için yanınızda bir yakınınızın olması ya da Van'da bir gece kalmanız en rahatı.
Biber kesen bir el, bir saat sonra bile göze dokunduğunda yanma yaratabilir. Eldiven, koruyucu gözlük ve bol temiz su, pul biber mevsimini gözleriniz için güvenli hale getiren en basit önlemler.