Kars'ta hayvancılıkla uğraşan pek çok kişi, yıllarca günde iki kez, küçük bir taburenin üzerinde ya da çömelerek inek sağmış. Ahırda yere çömelip kalkmak, yemlikleri doldurmak, ağır süt bidonlarını taşımak ve karlı arazide yürümek, dizler için ağır bir yük. Bu yükün yıllar içindeki sonucu, pek çok kişinin dizlerinde ağrı, şişlik ve hareket kısıtlılığı olarak kendini gösteriyor.
Kars'tan bize ulaşan hastalarımızın önemli bir kısmı diz ağrısıyla geliyor. "Çömelince kalkamıyorum", "Merdiven inerken dizim sızlıyor", "Namazda secdeye varmak zorlaştı", "Dizim şişiyor ve takılıyor" gibi cümleler sık duyduğumuz cümleler. Diz ağrısı, günlük hayatı en çok kısıtlayan eklem sorunlarından biri; ama doğru yaklaşımla çoğu zaman belirgin şekilde hafifletilebiliyor.
Aşağıda dizin neden ağrıdığına, hangi şikâyetin hangi soruna işaret edebileceğine, muayenede nelere bakıldığına ve tedavide egzersizin neden bu kadar önemli olduğuna değiniyoruz; ahırda ve evde dizleri koruyacak pratik önerileri de ekledik. Anlattıklarımız genel bilgi niteliğinde; dizinizdeki sorunun ne olduğunu ancak muayene söyleyebilir.
Urartu Göz Tıp Merkezi, 2005'ten bu yana Van'da hasta kabul eden bir tıp merkezi; Kars'ta bir şubemiz yok. Kars'ta da fizik tedavi hizmeti veren kurumlar bulunuyor. Bizi tercih eden Karslı hastalarımızın muayenesini ve tedavisini Van'da yapıyoruz.
Orta ve ileri yaşta diz ağrısının en sık nedeni, diz kireçlenmesi. Diz eklemindeki kemiklerin uçlarını kaplayan kıkırdak, yıllar içinde aşınıyor ve inceliyor. Kıkırdak aşındıkça eklemde ağrı, tutukluk, çıtırtı ve hareket kısıtlılığı gelişiyor. Ağrı genellikle hareketle, uzun yürüyüşte, merdiven inip çıkarken ve çömelip kalkarken artıyor; dinlenmeyle azalıyor.
Diz kireçlenmesinin gelişiminde yaş, kalıtım, fazla kilo, geçmişte diz yaralanmaları ve dizlere yıllarca aşırı yük bindiren işler rol oynuyor. Çömelerek ve diz çökerek uzun süre çalışmak, dizin kıkırdağına binen yükü belirgin şekilde artırıyor. Kadınlarda, özellikle menopozdan sonra, diz kireçlenmesi daha sık görülüyor.
İyi bir fizik tedavi hekimi, diz ağrısıyla gelen bir hastada ağrının yerini, ne zaman başladığını, nasıl bir işte çalıştığını, hangi hareketlerle arttığını, dizde şişlik, takılma ya da boşalma hissi olup olmadığını soruyor. Dizin hareket açıklığı, eklemde sıvı olup olmadığı, bağların sağlamlığı, menisküs testleri ve uyluk kaslarının gücü muayene ediliyor. Kalça ve bel de değerlendiriliyor; çünkü kalça ve bel sorunları da dize yansıyan ağrıya yol açabiliyor.
Filmde görülen kireçlenmenin derecesi, her zaman ağrının şiddetiyle uyumlu olmuyor. Filmde ileri kireçlenme görülen bir dizde ağrı hafif olabilirken, hafif kireçlenmesi olan bir dizde ağrı belirgin olabiliyor. Bu yüzden tedavi kararı, yalnızca filme değil, hastanın şikâyetlerine ve muayene bulgularına göre veriliyor.
Merkezimizde fizik tedavi ve rehabilitasyon alanında Uzm. Dr. Sedat Öztürk hizmet veriyor. Diz ağrısıyla gelen hastalarımızın muayenesini, tedavi planını ve ev egzersiz programını o yürütüyor. Bilgi için doktor sayfasına bakabilirsiniz.
Dizde biriken sıvı, halk arasında "dizde su toplanması" olarak biliniyor. Kireçlenme, menisküs yırtığı, eklem iltihabı ve darbeler, diz ekleminin içinde sıvı artışına yol açabiliyor. Dizin arkasında, diz boşluğunda ele gelen yumuşak bir şişlik ise çoğu zaman eklemin içindeki sıvının arkaya doğru taşmasıyla oluşan bir kese. Bu kese genellikle altta yatan diz sorunu tedavi edildiğinde küçülüyor. Ama dizin arkasında ve baldırda aniden gelişen ağrı, şişlik ve sıcaklık, bacak damarlarında pıhtı belirtisi de olabileceği için beklemeden değerlendirilmeli.
Menisküsler, diz ekleminin içinde, kemiklerin arasında yer alan ve yastık görevi gören hilal şeklindeki kıkırdak yapılar. Gençlerde menisküs yırtıkları genellikle bir spor yaralanması ya da dizin ani dönmesiyle oluşuyor. Orta ve ileri yaşta ise yıllar içindeki aşınmayla, çoğu zaman belirgin bir yaralanma olmadan, çömelip kalkarken ya da dönerken gelişebiliyor.
Menisküs yırtığının belirtileri arasında dizin iç ya da dış yanında ağrı, çömelirken ve dönerken artan ağrı, dizde şişlik, takılma ve kilitlenme hissi yer alıyor. Kilitlenmede diz belirli bir açıda takılıyor ve tam olarak düzeltilemiyor. Bu belirti, yırtık bir parçanın eklemin içinde sıkıştığını gösterebiliyor.
Orta ve ileri yaştaki aşınmaya bağlı menisküs yırtıklarının çoğu, ameliyat gerektirmeden fizik tedavi ve egzersizle iyileşebiliyor. Kilitlenme yapan yırtıklarda, genç hastalarda ve tedaviye cevap vermeyen durumlarda ise ortopedi hekimiyle birlikte ameliyat seçeneği değerlendiriliyor.
Diz önü ağrısı da sık görülen bir sorun. Diz kapağının arkasında ya da çevresinde hissedilen bu ağrı, özellikle merdiven inerken, uzun süre dizler bükülü oturduktan sonra kalkarken ve çömelirken artıyor. Gençlerde, kadınlarda ve uyluk kasları zayıf olan kişilerde daha sık görülüyor. Uyluk ve kalça kaslarını güçlendiren egzersizler, bu ağrının tedavisinde temel rol oynuyor.
Bazı belirtiler ayrıntılı ve hızlı inceleme gerektiriyor: Dizde aniden gelişen, sıcak, kızarık ve çok ağrılı şişlik, özellikle ateşle birlikteyse, eklem iltihabı ya da gut atağı olabilir. Ağır bir düşme ya da darbe sonrası dizin üzerine basılamıyorsa, şekil bozukluğu varsa ya da dizin içinde hızla şişlik gelişiyorsa, kırık ya da ciddi bir bağ yaralanması olabilir. Bu durumlarda beklemeden bir sağlık kuruluşuna başvurun.
Diz ağrısının tedavisinde en önemli adım, uyluk kaslarını güçlendirmek. Uyluğun ön kısmındaki güçlü kas, dize binen yükü taşıyan ve diz kapağını yönlendiren ana kas. Bu kas zayıfladığında, yük doğrudan eklemin kıkırdağına biniyor. Diz ağrıdığı için hareketten kaçınmak, bu kası daha da zayıflatıyor ve bir kısır döngü oluşturuyor.
Uyluk kaslarını güçlendirmek için sık önerilen bir egzersiz şu: Sırtüstü yatarken ya da otururken dizinizi düz tutun, dizinizin arkasını yere ya da sandalyeye doğru bastırarak uyluk kasınızı sıkın ve birkaç saniye bekletin. Ardından gevşetin. Bu hareketi gün içinde birkaç set halinde tekrarlayın. Bir başka egzersizde, sandalyede otururken bir bacağınızı düz bir şekilde öne doğru kaldırıp birkaç saniye tutuyor ve yavaşça indiriyorsunuz. Bu egzersizlerin size uygun şeklini ve tekrar sayısını muayenede öğrenin.
Fizik tedavi seanslarında sıcak ve soğuk uygulamalar, elektrik akımı tedavileri, ultrason tedavisi ve dizin hareket açıklığını artıran uygulamalar kullanılabiliyor. Bu uygulamalar ağrıyı azaltmaya ve egzersize başlamayı kolaylaştırmaya yardım ediyor. Kireçlenmede dize iğne uygulamaları da bazı hastalarda gündeme gelebiliyor; bu uygulamaların her hastaya uygun olmadığını ve tek başına kalıcı çözüm sağlamadığını belirtelim.
Fazla kilo, diz kireçlenmesinde ağrıyı artıran en önemli etkenlerden biri. Yürürken dize binen yük, vücut ağırlığının birkaç katına çıkıyor; bu yüzden verilen her kilo, dizlerin yükünü belirgin şekilde azaltıyor. Fazla kilosu olan diz ağrılı hastalarda, egzersizle birlikte kilo kontrolü tedavinin ayrılmaz bir parçası.
İleri evre kireçlenmede, fizik tedaviye ve diğer tedavilere rağmen ağrı günlük hayatı ciddi şekilde kısıtlıyorsa, diz protezi ameliyatı gündeme gelebiliyor. Bu karar ortopedi hekimiyle birlikte veriliyor. Ameliyat öncesinde ve sonrasında yapılan fizik tedavi, iyileşmenin hızını ve kalitesini belirgin şekilde artırıyor. Kireçlenme hakkında bilgi için kireçlenme sayfamıza bakabilirsiniz.
Günlük hayatta dizleri korumak için yapılabilecek pek çok şey var. Sağım yaparken çömelmek ya da çok alçak bir tabure kullanmak yerine, dizlerinizi doksan dereceden fazla bükmeyecek yükseklikte bir tabure kullanın. Uzun süre aynı pozisyonda kalmayın; aralarda kalkıp birkaç adım atın. Ağır süt bidonlarını ve yem çuvallarını el arabasıyla taşıyın.
Yerde oturup kalkmak, diz ağrısı olanlar için en zorlayıcı hareketlerden biri. Evde mümkün olduğunca sandalye ya da kanepe kullanın. Yere oturmanız gerekiyorsa, kalkarken bir mobilyadan destek alın. Namaz kılarken dizleriniz ağrıyorsa, sandalyede oturarak kılma imkânınızı da değerlendirebilirsiniz.
Merdiven çıkarken sağlam bacağınızla, inerken ağrılı bacağınızla adım atın ve tırabzandan destek alın. Karlı ve buzlu yollarda kaymaz tabanlı ayakkabılar giyin ve gerekiyorsa baston kullanın; bastonu ağrılı dizin karşı tarafındaki elinizle tutmanız gerekiyor. Buzlu yolda bir düşme, ağrılı bir dizde durumu çok ağırlaştırabiliyor.
Düz zeminde düzenli yürüyüş, sabit bisiklet ve suda yapılan egzersizler, diz kireçlenmesi olanlar için uygun egzersizler. Bu egzersizler eklemi aşırı zorlamadan kasları güçlendiriyor ve eklemin beslenmesini artırıyor. Kışın uzun günlerinde bile, kapalı alanda düzenli hareket etmeye devam edin.
Bir fizik tedavi merkezini değerlendirirken, size yalnızca cihaz tedavisi değil, evde yapabileceğiniz egzersizlerin ve günlük hayatta dizlerinizi korumanın yollarının da öğretilip öğretilmediğine bakın.
Dizlik kullanımı da sık sorulan bir konu. Destekleyici bir dizlik, bazı hastalarda yürürken güven hissi verip ağrıyı azaltabiliyor. Ama gün boyu ve aylarca dizlik takmak, uyluk kaslarının zayıflamasına yol açabiliyor. Dizliği yalnızca ağrının arttığı uzun yürüyüşlerde ve ağır işlerde kullanmanızı, geri kalan zamanlarda egzersizle kaslarınızı güçlendirmenizi öneriyoruz. Ayakkabı seçimi de dizleri etkiliyor; yumuşak tabanlı, topuğu destekleyen ayakkabılar, sert zeminde yürürken dize binen darbeyi azaltıyor.
Kars'ın uzun kışında hareket azaldığında diz ağrısı da artabiliyor. Ahırda ve evde geçen kış günlerinde bile her gün birkaç kez uyluk egzersizlerinizi yapmayı, evin içinde ya da kapalı bir alanda düzenli yürümeyi ihmal etmeyin.
Diz ağrısı nedeniyle uzun süre hareketten kaçınmış hastalarda, egzersize başlarken ilk günlerde hafif bir kas ağrısı olabiliyor. Bu olağan bir tepki ve birkaç gün içinde azalıyor. Ama egzersiz sonrası dizde şişlik ve ertesi güne kadar süren belirgin ağrı artışı varsa, egzersizin şiddetinin azaltılması gerekiyor. Bu dengeyi kurmak için ilk haftalarda hekiminizle iletişimde kalın.
Ağrı kesicileri uzun süre ve yüksek dozda kullanmak, mide, böbrek ve kalp açısından riskler taşıyor. Özellikle ileri yaştakiler, böbrek hastalığı olanlar ve tansiyon ilacı kullananlar, ağrı kesicileri hekim önerisi olmadan uzun süre kullanmamalı. Dize sürülen ağrı kesici jeller, bazı hastalarda ağızdan alınan ilaçlara göre daha güvenli bir seçenek olabiliyor.
Kars'tan Van'a gelip gitmek uzun bir yol; bu yüzden diz ağrısı tedavisini Van'da geçireceğiniz kısa ve yoğun bir döneme sığdırıyoruz. Bu dönemde muayene ve gerekli tetkikler yapılıyor, seanslar uygulanıyor ve size evde yapacağınız egzersizler, siz doğru yapana kadar birlikte tekrar ediliyor. Kars'a döndüğünüzde programı sürdürüyor, aralıklı görüşmelerle ilerlemenizi bize anlatıyorsunuz.
Diz ağrısı için tamamlayıcı yöntem soran hastalarımıza, merkezimizde sertifikalı hekimlerimizin yürüttüğü geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamaları olduğunu; ama bunların egzersiz ve kilo kontrolünün yerini tutmadığını söylüyoruz. Bu konuda Kars hacamat yazımızda ayrıntılı bilgi var.
Muayeneye gelirken elinizdeki filmleri ve raporları, kullandığınız ilaçların listesini getirin. Uzun yolda dizlerinizin tutulmaması için her iki saatte bir mola verin ve birkaç dakika yürüyün. Kars'tan gelenler genellikle Iğdır ve Doğubayazıt ya da Ağrı ve Patnos üzerinden yol alıyor.
Randevu için 0850 440 44 45 numaralı çağrı hattımızı ya da 0432 215 79 99 numaralı sabit telefonumuzu arayabilirsiniz. Dizinizin hangi hareketlerde ağrıdığını ve filmlerinizin fotoğraflarını 0539 235 34 34 numaralı WhatsApp hattımıza iletebilirsiniz. Adresimiz Halilağa Mahallesi İpekyolu Caddesi, Stad Karşısı 3. Sokak No:3, İpekyolu / Van. Dizleriniz yıllarca yükünüzü taşıdı; şimdi biraz da onlara bakma zamanı.