Göz sağlığı denince genellikle gözün kendisi, yani kornea, mercek ve retina akla geliyor. Oysa gözü çevreleyen yapılar, göz kapakları ve gözyaşı yolları da görme ve göz sağlığı için en az onlar kadar önemli. Göz kapakları gözü koruyor, her kırpışta göz yüzeyine gözyaşı yayıyor; gözyaşı yolları ise fazla gözyaşını buruna taşıyor. Bu yapılardaki bir sorun, gözün kendisini de etkileyebiliyor.
Kars'tan bize ulaşan hastalarımızın bir kısmı, göz kapağıyla ilgili şikâyetlerle geliyor. "Göz kapağım düştü, üst tarafı göremiyorum", "Kirpiklerim gözüme batıyor, sürekli çekiyorum", "Gözüm durmadan yaşarıyor, mendil elimden düşmüyor" gibi cümleler sık duyduğumuz cümleler. Bu sorunların bir kısmı yıllarca "yaşlılık" diye katlanılarak geçiştiriliyor.
Aşağıda göz kapağı ve gözyaşı yollarıyla ilgili en sık sorunları, belirtilerini, gözü nasıl etkileyebileceklerini ve muayenede neler yapıldığını anlattık. Randevu ve iletişim bilgilerimize de yer verdik.
Kendimizi kısaca tanıtalım: Urartu Göz Tıp Merkezi, hastane statüsünde olmayan, 2005'te Van'da kurulmuş bir tıp merkezi ve bugün de yalnızca Van'da çalışıyor. Kars'ta bir şubemiz bulunmuyor; Kars'ta göz kapağı ve gözyaşı yolu sorunlarına bakan hastaneler ve hekimler de var. Bizi seçen Karslı hastalarımızı Van'daki merkezimizde muayene ediyoruz.
Göz kapağı düşüklüğü, üst göz kapağının olması gerekenden daha aşağıda durması. İleri yaşta en sık görülen nedeni, kapağı kaldıran kasın kirişinin yıllar içinde gevşemesi ve incelmesi. Uzun yıllar kontakt lens kullanmak, göz ameliyatları ve göze alınan darbeler de bu gevşemeye katkıda bulunabiliyor.
Hafif kapak düşüklüğü çoğu zaman yalnızca görünümü etkiliyor; kişi yorgun ya da uykulu görünüyor. Ama düşüklük arttıkça, kapak göz bebeğinin üst kısmını kapatmaya başlıyor ve üst görme alanı daralıyor. Kişi görmek için kaşlarını kaldırıyor ve başını geriye yatırıyor; bu da alında kırışıklıklara, alın ve boyun ağrısına yol açabiliyor. Okumak, merdiven çıkmak ve araç kullanmak zorlaşabiliyor.
Üst göz kapağı derisinin yaşla gevşeyip sarkması da kapak düşüklüğüne benzer bir görüntü yaratabiliyor. Bu durumda sorun kasta değil, fazla deride. İleri derecede deri sarkması da kirpiklerin üzerine düşerek görme alanını daraltabiliyor. İki durumun ayırt edilmesi, doğru tedavinin seçilmesi için önemli.
Bazı durumlarda kapak düşüklüğü, kas ya da sinir hastalıklarının bir belirtisi olabiliyor. Aniden başlayan kapak düşüklüğü, özellikle çift görme, gözbebeğinde büyüme ya da baş ağrısıyla birlikteyse, beyin ya da sinir sistemiyle ilgili acil bir durumun işareti olabilir; beklemeden acil servise başvurun. Gün içinde değişen, akşama doğru artan kapak düşüklüğü ise kas hastalıklarıyla ilişkili olabiliyor ve ayrıntılı inceleme gerektiriyor.
Çocuklarda doğuştan kapak düşüklüğü görülebiliyor. Kapak göz bebeğini kapatıyorsa, o gözde görme gelişimi engellenebiliyor ve göz tembelliği gelişebiliyor. Bu yüzden doğuştan kapak düşüklüğü olan bebeklerin erken dönemde göz muayenesi yapılmalı. Göz tembelliği hakkında bilgi için göz tembelliği sayfamıza bakabilirsiniz.
Göz kapağının kenarının içe dönmesi, kirpiklerin göz yüzeyine sürtünmesine yol açıyor. Her göz kırpışta kirpikler korneayı ve göz yüzeyini çiziyor. Gözde sürekli batma, sulanma, kızarıklık, ışığa hassasiyet ve çapaklanma ortaya çıkıyor. Uzun süre tedavi edilmezse, korneada yaralar, enfeksiyonlar ve kalıcı bulanıklık gelişebiliyor.
Kapak içe dönmesi ileri yaşta, kapak kaslarının ve bağlarının gevşemesiyle sık görülüyor. Geçmişte geçirilmiş ağır göz enfeksiyonları ve göz kapağı iç yüzeyinde iz bırakan hastalıklar da kapağın içe dönmesine neden olabiliyor. Geçmiş yıllarda bölgemizde daha sık görülen bazı göz enfeksiyonlarının, bugün ileri yaştaki kişilerde kapak ve kirpik sorunları olarak iz bıraktığını görüyoruz.
Kirpiklerin tek tek ya da küçük gruplar halinde göze doğru çıkması da benzer şikâyetlere yol açıyor. Pek çok kişi bu kirpikleri cımbızla çekerek rahatlıyor; ama çekilen kirpikler birkaç hafta içinde yeniden çıkıyor ve yeni çıkan kısa ve sert kirpikler göze daha fazla batabiliyor. Kalıcı çözüm için kirpik köklerinin tedavi edilmesi ya da kapak pozisyonunun düzeltilmesi gerekebiliyor.
Göz kapağının dışa dönmesi ise alt kapağın gözden uzaklaşarak sarkması. Bu durumda göz yüzeyi açıkta kalıyor ve kuruyor; gözyaşı göz kapağının kenarından taşarak yanaklardan akıyor. Kapağın iç yüzeyi kızarıyor ve kalınlaşıyor. Dışa dönme ileri yaşta kapak gevşekliğiyle, yüz felcinden sonra ya da yüzde yanık ve yara izlerine bağlı olarak gelişebiliyor.
"Özel göz hastanesi" ararken, aslında aradığınız şey şikâyetinizi doğru değerlendiren ve gerektiğinde ilgili tedaviye yönlendiren bir kurum olabilir. Merkezimiz bir hastane değil; göz kapağı sorunlarını muayene eden, uygun durumlarda tedavi eden ve gerektiğinde ilgili alana yönlendiren bir tıp merkezi.
Göz kapağındaki gevşeklik ve sarkma, uyku sırasında da sorun yaratabiliyor. Kapakları tam kapanmayan bazı kişilerde, gece boyunca göz yüzeyi açıkta kalarak kuruyor; sabahları gözlerde yoğun batma, kızarıklık ve bulanıklık oluyor. Yüz felci geçirmiş kişilerde ve ileri derecede kapak gevşekliğinde bu durum daha sık görülüyor. Geceleri kullanılan koruyucu jeller ve göz kapama bantları geçici rahatlama sağlayabiliyor; ama kalıcı çözüm için kapak pozisyonunun değerlendirilmesi gerekiyor.
Tiroid hastalıkları da göz kapaklarını etkileyebiliyor. Özellikle tiroid bezinin aşırı çalıştığı bazı hastalarda, üst göz kapakları geri çekiliyor, gözler olduğundan daha açık ve öne çıkmış görünüyor. Gözlerde kuruluk, batma, çift görme ve göz arkasında baskı hissi de eşlik edebiliyor. Bu durum hem tiroid hastalığının hem de göz bulgularının birlikte takip edilmesini gerektiriyor; sigara bu göz bulgularını ağırlaştırabildiği için bu hastalara sigarayı bırakmaları özellikle öneriliyor.
Sürekli göz sulanması, gözyaşı yollarıyla ilgili en sık şikâyet. Gözyaşı, göz kapaklarının iç köşesindeki küçük deliklerden başlayıp kanallar aracılığıyla burna akıyor. Bu yolun herhangi bir yerinde tıkanıklık olduğunda, gözyaşı burna ulaşamıyor ve gözden taşıyor. Kişi, ağlamıyormuş gibi görünürken gözünden sürekli yaş akıyor.
Yetişkinlerde gözyaşı kanalı tıkanıklığı, çoğu zaman ileri yaşta kanalın daralmasıyla gelişiyor. Burun ve sinüs hastalıkları, yüz yaralanmaları ve geçirilmiş enfeksiyonlar da tıkanıklığa yol açabiliyor. Tıkanan kanalda gözyaşı birikerek enfeksiyona neden olabiliyor; göz pınarında kızarıklık, şişlik, ağrı ve bastırınca gelen iltihaplı akıntı bu durumun belirtileri.
Bebeklerde de gözyaşı kanalı tıkanıklığı sık görülüyor; doğumda kanalın ucundaki ince zarın açılmamasından kaynaklanıyor. Bebeğin bir ya da iki gözünde sürekli sulanma ve çapak oluyor. Bu durum çoğu zaman ilk yıl içinde kendiliğinden düzeliyor; hekimin göstereceği basit masajlar açılmaya yardım edebiliyor. İlk yaşın sonuna kadar düzelmezse, kanalı açmaya yönelik basit bir girişim gerekebiliyor.
Her göz sulanması gözyaşı kanalı tıkanıklığından kaynaklanmıyor. Göz kuruluğu, kapak kenarı iltihabı, kapakların içe ya da dışa dönmesi, alerjiler ve göze batan kirpikler de sulanmaya yol açabiliyor. İyi bir muayene, sulanmanın gerçek nedenini bulmayı hedefliyor; çünkü her nedenin tedavisi farklı. Gözyaşı kanalının açık olup olmadığı, kanalın içine serum verilerek basit bir şekilde test edilebiliyor.
Bir göz kurumunu "en iyi" yapan şeylerden biri, gözün yalnızca içine değil, çevresine de bakması. Göz kapakları, kirpikler ve gözyaşı yolları, iyi bir göz muayenesinin olağan parçaları.
Gözyaşı kanalı tıkanıklığında tedavi, tıkanıklığın yerine ve nedenine göre planlanıyor. Kanal ağızlarındaki darlıklar basit girişimlerle genişletilebiliyor. Kanalın daha aşağı kısımlarındaki tıkanıklıklarda ise gözyaşı için buruna yeni bir yol açan bir ameliyat gerekebiliyor. Bu ameliyat sonrasında hastaların büyük kısmında sulanma belirgin şekilde azalıyor. Hangi yöntemin uygun olduğu, muayene ve gerekirse görüntüleme sonrasında belirleniyor.
Göz kapağında şişlik ve kitleler de sık karşılaşılan sorunlar arasında. Arpacık, kapak kenarındaki bir bezin iltihaplanmasıyla oluşan, ağrılı ve kızarık bir şişlik; çoğu zaman ılık kompres ve kapak temizliğiyle birkaç gün içinde geçiyor. Şalazyon ise kapağın içinde, bir yağ bezinin tıkanmasıyla oluşan, genellikle ağrı yapmayan, sert bir şişlik; haftalarca sürebiliyor ve bazen küçük bir girişimle boşaltılması gerekiyor.
Göz kapağında yavaş büyüyen, kanayan, kabuklanan, üzerindeki kirpiklerin döküldüğü ya da kapak kenarının şeklini bozan bir kitle, cilt kanseri açısından değerlendirilmesi gereken bir bulgu. Göz kapağı, güneşe en çok maruz kalan yüz bölgelerinden biri. Kars'ın yüksek rakımında ve karlı arazide yıllarca korumasız güneşe maruz kalan kişilerde bu risk artabiliyor. Böyle bir kitle fark ederseniz, beklemeden muayene olun.
Randevu alırken şikâyetinizin ne zamandır sürdüğünü, bir ya da iki gözü etkileyip etkilemediğini, daha önce göz kapağı ya da göz ameliyatı olup olmadığınızı ve kullandığınız ilaçları bildirin. Kapak düşüklüğü şikâyetiniz varsa, gençlik dönemine ait bir fotoğrafınızı getirmeniz, değişikliğin değerlendirilmesine yardım ediyor.
Kan sulandırıcı ilaç kullanıyorsanız, olası bir kapak girişiminden önce bu ilaçların değerlendirilmesi gerekiyor. İlaçlarınızı kendi başınıza kesmeyin; karar ilacı yazan hekiminizle birlikte verilmeli.
Göz kapağı girişimlerinin çoğu, bölgesel uyuşturmayla ve günübirlik olarak yapılabiliyor. Girişimden sonraki ilk günlerde kapakta şişlik ve morarma olabiliyor; soğuk kompres ve başı yüksekte tutmak bu şikâyetleri azaltıyor. Dikişler genellikle bir hafta içinde alınıyor. İlk haftalarda göz kapağını ovuşturmamak, ağır kaldırmamak ve tozlu ortamlardan uzak durmak gerekiyor. Ahırda çalışan hastalarımız için bu dönemi, iş yükünün hafiflediği zamanlara denk getirmek iyileşmeyi kolaylaştırıyor.
Göz kapağı sorunları, gözün kendisinin sağlığını da etkilediği için, kapak muayenesiyle birlikte genellikle tam bir göz muayenesi yapılıyor. Görme keskinliği ölçülüyor, kornea ve göz yüzeyi inceleniyor, göz içi basıncı ölçülüyor ve gerekirse göz dibine bakılıyor. Kapak düşüklüğü olan hastalarda görme alanı testi, düşüklüğün görmeyi ne kadar etkilediğini gösterebiliyor.
İleri yaştaki hastalarda göz kapağı sorunları ve katarakt sık birlikte görülüyor. Katarakt ameliyatı planlanan bir hastada kapak iltihabı ya da içe dönmesi varsa, enfeksiyon riskini azaltmak için bu sorunların ameliyattan önce tedavi edilmesi gerekebiliyor. Katarakt hakkında bilgi için katarakt sayfamıza bakabilirsiniz.
Kars'tan Van'a gelenler genellikle Iğdır ve Doğubayazıt üzerinden ya da Ağrı ve Patnos üzerinden yol alıyor. Kış aylarında yol koşullarını kontrol ederek yola çıkın. Ahır ve hayvancılık işlerinde göz yaralanmaları hakkında bilgi için Kars göz doktorları yazımıza da göz atabilirsiniz.
Van'daki adresimiz Halilağa Mahallesi İpekyolu Caddesi, Stad Karşısı 3. Sokak No:3, İpekyolu. Rapor ya da fotoğraf göndermek istediğinizde [email protected] adresine e-posta atabilirsiniz. Hekim kadromuzu doktorlarımız sayfasında görebilirsiniz. Ön değerlendirme için göz kapağınızın önden ve yandan, gözleriniz açıkken ve kapalıyken çekilmiş fotoğraflarını göndermeniz yeterli.
Muayene günü almak için çağrı hattımız 0850 440 44 45, sabit numaramız 0432 215 79 99. WhatsApp hattımız 0539 235 34 34; göz kapağınızın fotoğraflarını bu hattan da iletebilirsiniz.
Gözünüze batan bir kirpik, durmadan akan bir gözyaşı ya da yıllar içinde ağırlaşan bir kapak, katlanılması gereken bir yaşlılık işareti değil. Bu sorunların çoğu tedavi edilebiliyor ve tedavi edildiğinde gözünüz de rahatlıyor.