Belden kalçaya, oradan bacağın arkasına ve ayağa doğru inen, bazen elektrik çarpması gibi hissedilen bir ağrı... Pek çok kişi bu ağrıyı yaşadığında ilk olarak MR çektiriyor; raporda "disk hernisi" yazdığını görünce de aklına gelen ilk soru şu oluyor: "Ameliyat olmam gerekecek mi?" Bu soru, bel fıtığı tanısı alan hemen herkesin aklındaki en büyük kaygı.
Kayseri'den bize ulaşan hastaların bir kısmı, bel fıtığı tanısıyla ve elinde farklı görüşlerle geliyor. Bir hekim ameliyat önermiş, bir diğeri fizik tedavi; çevreden duyulanlar ise daha da kafa karıştırıcı. Mobilya atölyelerinde, sanayide, inşaatta ve uzun saatler masa başında çalışan pek çok kişi, işinden ne kadar uzak kalacağını ve bu ağrının ne zaman geçeceğini merak ediyor.
Aşağıda bel fıtığının ne olduğunu, MR bulgularının nasıl yorumlanması gerektiğini, fıtıkların büyük kısmının neden ameliyatsız iyileştiğini, hangi durumlarda ameliyatın gerektiğini ve fizik tedavinin nasıl ilerlediğini anlattık. Burada yazdıklarımız muayenenin yerini tutmuyor; karar, sizi muayene eden hekimle birlikte verilmeli.
Urartu Göz Tıp Merkezi, 2005'ten bu yana Van'da hasta kabul ediyor; Kayseri'de bir şubemiz yok. Kayseri'de fizik tedavi ve beyin cerrahisi alanında hizmet veren güçlü hastaneler bulunuyor; aşağıda anlattığımız acil belirtilerde size en yakın olanına başvurmanız gerekiyor. Planlı tedavi için bizi tercih eden Kayserili hastalarımızı ise Van'da ağırlıyoruz.
Omurgadaki kemikler arasında, darbeleri emen ve hareketi kolaylaştıran yastıkçıklar var; bunlara disk deniyor. Diskin dış kısmı sert ve lifli, iç kısmı ise jöle kıvamında. Yıllar içindeki yıpranma ya da ani bir zorlanmayla dış kısım zayıflayıp yırtılabiliyor ve içteki jöle kıvamındaki madde dışarı taşabiliyor. Taşan bu madde yakındaki sinir köküne baskı yaptığında ya da onu tahriş ettiğinde, ağrı bacağa yayılıyor. Bacağa yayılan bu ağrıya siyatik deniyor.
Siyatik ağrısının tipik özellikleri şunlar: ağrının dizin altına, baldıra ve ayağa kadar inmesi, ayakta ve otururken artması, öksürmek ve hapşırmakla şiddetlenmesi, bacakta uyuşma, karıncalanma ve yanma hissi. Bazı hastalarda ayak bileğinde ya da ayak parmaklarında güç kaybı da gelişebiliyor.
İyi bir fizik tedavi hekimi, MR raporuna bakmadan önce hastayı dinliyor ve muayene ediyor. Ağrının nereye yayıldığı, hangi pozisyonda arttığı, refleksler, bacaklardaki güç ve his muayenesi, hangi sinir kökünün etkilendiğini büyük ölçüde gösteriyor. MR, bu muayene bulgularını doğrulamak ve gerektiğinde tedaviyi planlamak için kullanılıyor.
Merkezimizde fizik tedavi ve rehabilitasyon alanında Uzm. Dr. Sedat Öztürk hizmet veriyor. Bel fıtığıyla gelen hastalarımızın muayenesini, tedavi planını ve egzersiz programını o yürütüyor; ameliyat gerektiğini düşündüğü durumlarda beyin ve sinir cerrahisi uzmanlarına yönlendiriyor. Bilgi için doktor sayfasına bakabilirsiniz.
Bel fıtığı hakkında genel bilgi için bel fıtığı sayfamıza bakabilirsiniz.
Her bacak ağrısı bel fıtığından kaynaklanmıyor. Kalça ekleminin kireçlenmesi, kalçanın derinindeki bir kasın sinire baskı yapması, bacak damarlarındaki dolaşım bozuklukları ve şeker hastalığına bağlı sinir hasarı da bacakta ağrı, uyuşma ve yanmaya yol açabiliyor. Özellikle yürürken baldırda başlayıp durunca geçen ağrı, damar tıkanıklığının belirtisi olabiliyor. Bu yüzden muayenede kalça, damarlar ve sinirler de değerlendiriliyor; yalnızca MR'daki bir bulguya bakılarak tanı konmuyor.
Bel fıtığı ile bel kanalı darlığı da sık karıştırılıyor. Kanal darlığı daha çok ileri yaşta, omurgadaki yaşa bağlı değişikliklerle gelişiyor. Tipik belirtisi, bir süre yürüdükten sonra iki bacakta birden ortaya çıkan ağrı, uyuşma ve ağırlık hissi; öne eğilmek ya da oturmak bu şikâyetleri hafifletiyor. Alışveriş arabasına yaslanarak yürümenin daha kolay olması, bu durumun bilinen bir işareti. Kanal darlığının tedavisi de egzersiz ağırlıklı başlıyor; ama bazı hastalarda cerrahi gerekebiliyor.
MR raporları çoğu zaman korkutucu terimlerle dolu: disk dejenerasyonu, bulging, protrüzyon, ekstrüzyon, nöral foramen daralması. Bu terimler, ilk okuyan kişiye ciddi bir hastalık izlenimi verebiliyor. Oysa ağrısı hiç olmayan pek çok yetişkinin bel MR'ında da disk bombeleşmeleri ve yaşa bağlı değişiklikler görülüyor. Kırk yaşın üzerindeki kişilerin önemli bir kısmında, hiçbir şikâyet olmadan bu tür bulgular bulunabiliyor.
Bu yüzden MR bulgusu ile ağrı arasında her zaman doğrudan bir ilişki yok. Raporda birden fazla seviyede bulgu olabilir; ama ağrınıza neden olan, muayene bulgularıyla örtüşen tek bir seviye olabilir. MR'daki fıtığın büyüklüğü de ağrının şiddetiyle her zaman uyumlu değil: Büyük bir fıtık az ağrı yapabilirken, küçük bir fıtık sinire tam baskı yaptığı için şiddetli ağrıya yol açabiliyor.
Bir başka önemli bilgi: Diskten taşan madde, zamanla vücut tarafından kendiliğinden küçültülebiliyor. Özellikle dışarı doğru belirgin şekilde taşmış fıtıklarda, aylar içinde bu taşan kısmın emildiği ve küçüldüğü sık görülüyor. Ağrının birkaç hafta ile birkaç ay içinde azalmasının nedenlerinden biri de bu.
Bu bilgiler, bel fıtığı tanısı alan hastaların büyük kısmının ameliyat olmadan iyileştiğini açıklıyor. Uygun tedavi ve zamanla, siyatik ağrısı olan hastaların çoğunda ağrı ilk birkaç ay içinde belirgin şekilde azalıyor. Bu yüzden, acil belirtiler yoksa, ameliyat kararından önce genellikle bir süre ameliyatsız tedavi deneniyor.
Bir fizik tedavi merkezini değerlendirirken, MR raporunuzun size anlaşılır şekilde açıklanıp açıklanmadığına, muayene bulgularınızla birlikte değerlendirilip değerlendirilmediğine ve size yalnızca cihaz tedavisi değil, egzersiz ve günlük hayat önerilerinin de verilip verilmediğine bakın.
Bazı belirtiler ise beklemeyi kaldırmıyor ve acil değerlendirme gerektiriyor. İdrar yapmakta zorlanma ya da idrarı tutamama, dışkıyı tutamama, makat çevresinde ve iç bacaklarda uyuşma, her iki bacakta birden ilerleyen güçsüzlük, sinir köklerinin topluca sıkıştığı ciddi bir duruma işaret edebiliyor. Bu belirtilerde beklemeden acil servise başvurulması gerekiyor; çünkü geç kalınan müdahale kalıcı hasar bırakabiliyor.
Ayak bileğini yukarı kaldıramama ve yürürken ayağın sürtmesi gibi giderek artan bir güç kaybı da hızlı değerlendirme gerektiriyor. Ateş, açıklanamayan kilo kaybı, daha önce kanser öyküsü ve gece uyutan, dinlenmekle geçmeyen ağrı gibi uyarı işaretleri ise bel ağrısının fıtık dışındaki ciddi nedenlerini akla getiriyor.
Bu acil durumlar dışında ameliyatın gündeme geldiği durumlar şunlar: yeterli süre uygulanan ameliyatsız tedaviye rağmen geçmeyen ve günlük hayatı ciddi şekilde kısıtlayan bacak ağrısı, kalıcı ya da ilerleyen güç kaybı ve sık tekrarlayan, işe ve hayata dönmeyi engelleyen ataklar. Bu durumlarda beyin ve sinir cerrahisi uzmanıyla birlikte karar veriliyor.
Ameliyatsız tedavinin ilk döneminde amaç, ağrıyı kontrol altına almak ve hareketi sürdürmek. Uzun süreli yatak istirahati artık önerilmiyor; çünkü hareketsizlik kasları zayıflatıyor ve iyileşmeyi geciktiriyor. Ağrının izin verdiği ölçüde günlük hareketlere devam etmek, kısa yürüyüşler yapmak ve uzun süre aynı pozisyonda kalmamak öneriliyor.
Fizik tedavi seanslarında ağrıyı azaltan uygulamalar, sıcak ve soğuk tedaviler, elektrik akımı tedavileri, gerektiğinde çekme tedavisi ve manuel terapi teknikleri kullanılabiliyor. Bu uygulamalar ağrının azalmasına ve egzersize başlamaya yardım ediyor. Kalıcı iyileşme ise büyük ölçüde egzersizle sağlanıyor.
Bel fıtığında egzersiz programı, karın ve sırt kaslarını güçlendirmeye, kalça ve bacak arkası kaslarını esnetmeye ve gövdeyi dengede tutmaya yönelik hareketlerden oluşuyor. Bazı hastalarda belirli hareket yönleri ağrıyı bacaktan bele doğru çekiyor ve rahatlatıyor; bu hareketler muayenede belirlenip programa ekleniyor. Egzersizler ağrı sınırınızı aşmadan, yavaş yavaş artırılarak yapılıyor.
Bazı hastalarda, ağrının çok şiddetli olduğu dönemde omurgaya, sinir kökünün çevresine yapılan iğne uygulamaları gündeme gelebiliyor. Bu uygulamalar sinir kökü çevresindeki iltihabı azaltarak ağrının hafiflemesine ve egzersize başlanmasına yardım ediyor. Kalıcı çözüm değiller ve her hastaya uygun değiller; karar, muayene ve görüntüleme bulgularına göre veriliyor.
Ağrı kesici ve kas gevşetici ilaçlar, ilk dönemde ağrının kontrolüne yardım ediyor. Bu ilaçların uzun süre ve yüksek dozda kullanılması mide, böbrek ve kalp açısından riskler taşıyor. İlaçları hekim önerisiyle, belirli bir süre için kullanın; ağrınız azaldıkça ilaçları azaltıp egzersize ağırlık vermek esas.
Bel fıtığının tekrarlamaması için günlük alışkanlıklar da önemli. Yerden yük kaldırırken belden eğilmek yerine dizleri bükmek, yükü vücuda yakın tutmak, kaldırırken gövdeyi döndürmemek, uzun süre oturduktan sonra kalkıp birkaç dakika yürümek ve fazla kiloyu vermek, bele binen yükü belirgin şekilde azaltıyor. Sigara da disklerin beslenmesini bozarak yıpranmayı hızlandırabiliyor.
Kayseri'nin mobilya ve sanayi sektöründe çalışanlar için bu öneriler özellikle önemli. Ağır panelleri ve plakaları tek başına taşımamak, mümkünse taşıma araçları kullanmak, tezgâh yüksekliğini öne eğilmeden çalışabileceğiniz şekilde ayarlamak ve aynı hareketi saatlerce tekrar ederken kısa molalar vermek, bel sorunlarının önlenmesinde etkili. Uzun yol şoförlüğü yapanlarda ise koltuğun bel desteği ve düzenli molalar belin yükünü hafifletiyor.
Masa başında çalışanlar için de birkaç basit düzenleme bel fıtığının yükünü hafifletiyor. Sandalyenizin yüksekliğini ayaklarınız yere tam basacak ve dizleriniz kalçanızla aynı hizada olacak şekilde ayarlayın; belinizin çukuruna küçük bir yastık ya da rulo havlu yerleştirin. Ekranı göz hizasına getirin ve klavyeyi kendinize yakın tutun. Her yarım saatte bir ayağa kalkıp birkaç adım atmak, diskler üzerindeki basıncı azaltıyor. Uzun telefon görüşmelerini ayakta ya da yürüyerek yapmak da işe yarayan küçük alışkanlıklardan biri.
Uyku pozisyonu da siyatik ağrısını etkileyebiliyor. Sırtüstü yatarken dizlerin altına bir yastık koymak, yan yatarken ise dizlerin arasına bir yastık almak, belin ve sinir kökünün rahatlamasına yardım ediyor. Yüzüstü yatmak çoğu hastada beli zorladığı için önerilmiyor. Sabah yataktan kalkarken önce yana dönüp kollarınızdan destek alarak doğrulmak, ani bir zorlanmayı önlüyor.
Bel fıtığı ameliyatı olmuş hastalarda da fizik tedavi önemli. Ameliyattan sonra kasları yeniden güçlendirmek, hareketliliği geri kazanmak ve doğru hareket alışkanlıklarını öğrenmek, hem iyileşmeyi hızlandırıyor hem de yeni bir fıtığın gelişme riskini azaltıyor. Ameliyattan sonra ne zaman egzersize başlanabileceğine, ameliyatı yapan hekimle birlikte karar veriliyor.
Kayseri ile Van arasındaki mesafe uzun olduğu için, tedavinizi Van'da geçireceğiniz kısa ve yoğun bir döneme sığdırmaya çalışıyoruz. Bu dönemde muayene ve gerekli değerlendirmeler yapılıyor, seanslar uygulanıyor ve egzersiz programınız sizinle birlikte, doğru yapana kadar çalışılıyor. Kayseri'ye döndükten sonra programı evde sürdürüyor, telefonla ya da görüntülü görüşmeyle ilerlemenizi bize anlatıyorsunuz. Siyatik ağrısıyla uzun yol yapmak zor olabileceğinden, kara yoluyla geliyorsanız sık mola vermenizi, mümkünse uçakla gelmeyi değerlendirmenizi öneriyoruz.
Bazı hastalarımız bel ağrısında tamamlayıcı yöntemleri de soruyor. Merkezimizde sertifikalı hekimlerimizin yürüttüğü geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamaları bulunuyor; ama bunlar fıtıkta egzersizin ve gerektiğinde cerrahi değerlendirmenin yerine geçmiyor. Ayrıntılar için Kayseri hacamat yazımıza bakabilirsiniz.
Muayeneye gelirken MR görüntülerinizi ve raporunuzu, varsa önceki tedavilerinizle ilgili belgeleri ve kullandığınız ilaçların listesini getirin. Muayene günü için 0850 440 44 45 numaralı çağrı merkezimizi ya da 0432 215 79 99 numaralı sabit hattımızı arayabilirsiniz. MR raporunuzun fotoğrafını ve ağrınızın nereye yayıldığını 0539 235 34 34 numaralı WhatsApp hattımıza yazarsanız, gelişinizi önceden planlayabiliriz. Merkezimiz Halilağa Mahallesi İpekyolu Caddesi, Stad Karşısı 3. Sokak No:3, İpekyolu / Van'da.
Bel fıtığı tanısı, çoğu zaman ameliyat demek değil. Acil belirtileri bilmek, sabırlı olmak ve doğru egzersizlere düzenli devam etmek, hastaların büyük kısmında ağrının geride kalmasını sağlıyor.