Temmuz geldiğinde Malatya'nın havasına kayısının kokusu karışır. Bahçelerde ağaçlar silkelenir, kasalar dolar, damların ve avluların üzerine serilen bezlerde kayısılar güneşe bırakılır. Ama kurutmadan önce bir adım daha var: kükürtleme. Kayısıların rengini korumak ve bozulmasını önlemek için, kasalara dizilen kayısılar kapalı bir odada ya da çadırda kükürt yakılarak dumana tutulur. Bu iş, Malatya'nın en köklü geleneklerinden biri.
Kükürtlemenin göz sağlığı açısından bir bedeli var. Kükürt yakıldığında ortaya çıkan duman, gözlere, buruna ve boğaza çok tahriş edici bir gaz içeriyor. Kükürtleme odasına korumasız girmek, odayı açmak ya da dumanın rüzgârla yüze gelmesi, gözlerde şiddetli yanma, sulanma ve kızarıklığa yol açabiliyor. Malatya'dan merkezimize gelen hastaların bir kısmı, hasat mevsiminde bu şikâyetleri yaşamış kişiler.
Kükürtlemenin yanında kayısı kurutma sırasında damlarda geçen uzun saatler, çekirdek kırarken göze sıçrayan parçalar ve bahçelerde göze çarpan dallar da göz sağlığıyla ilgili konuşulması gereken konular. Aşağıda bunları, çocuk göz sağlığını ve randevu sürecini ele aldık.
Urartu Göz Tıp Merkezi, 2005'ten beri Van'da hizmet veren bir göz tıp merkezi; Malatya'da şubemiz yok. Malatya'da üniversite hastanesi başta olmak üzere çok sayıda göz kliniği bulunuyor; acil durumlar, rutin kontroller ve takip gerektiren tedaviler için bu kurumlara başvurmanızı öneriyoruz. Belirli bir hekimimizle görüşmek ya da ikinci bir görüş almak isteyen Battalgazi, Yeşilyurt, Darende, Doğanşehir, Akçadağ, Hekimhan ve diğer ilçelerden gelen hastalarımızı ise Van'da ağırlıyoruz.
Okuyacaklarınız genel bilgilendirme amaçlı; göz yaralanmalarında ve kimyasal maruziyette beklemeden en yakın acil servise başvurun.
Kükürt dumanının gözlere etkisini biraz açalım. Kükürt yandığında kükürt dioksit denen bir gaz oluşuyor. Bu gaz, gözün nemli yüzeyine temas ettiğinde, gözyaşıyla birleşerek asidik bir yapıya dönüşüyor ve göz yüzeyini tahriş ediyor. Sonuç, saniyeler içinde başlayan yanma, batma, aşırı sulanma, gözü açamama ve kızarıklık.
Kısa süreli ve hafif bir maruziyette bu belirtiler genellikle birkaç saat içinde azalıyor. Ama yoğun dumana uzun süre maruz kalmak ya da duman dolu kapalı bir odada kalmak, göz yüzeyinde daha ciddi hasara yol açabiliyor. Gözlerde ağrının saatler sonra bile geçmemesi, görmenin bulanıklaşması ve ışığa bakamama, korneanın yüzeyinin zarar gördüğünü gösterebiliyor ve bir göz hekimi tarafından değerlendirilmesi gerekiyor.
Kükürt dumanının yalnızca gözleri değil, solunum yollarını da etkilediğini hatırlatalım. Astımı, kronik bronşiti ya da başka bir akciğer hastalığı olanlarda kükürt dumanı nefes darlığı ve hırıltılı solunuma yol açabiliyor. Bu kişilerin kükürtleme işinden uzak durması gerekiyor; nefes darlığı gelişirse beklemeden acil servise başvurulmalı.
Gözünüz kükürt dumanından etkilendiğinde yapmanız gerekenler şunlar: Hemen dumanın olduğu ortamdan uzaklaşıp temiz havaya çıkın. Gözlerinizi ovuşturmayın. Gözlerinizi bol temiz suyla, göz kapaklarını açık tutarak birkaç dakika boyunca yıkayın. Kontakt lens takıyorsanız, yıkamaya başladıktan sonra lensinizi çıkarın. Yanma ve sulanma yıkamaya rağmen geçmiyorsa, görmeniz bulanıksa ya da gözünüzde ağrı artıyorsa, bir göz hekimine ya da acil servise başvurun.
Kükürtleme sırasında korunmanın yolları basit ama çok etkili. Kükürt yakılırken odada ya da çadırda kalmayın; kükürdü yaktıktan sonra kapıyı hemen kapatıp uzaklaşın. Kükürtleme odasını açarken rüzgârı arkanıza alın ve dumanın dağılması için bir süre bekleyin; odaya hemen girmeyin. Odaya girmeniz gerekiyorsa, gözleri tamamen saran koruyucu bir gözlük ve uygun bir maske kullanın. Çocukları ve yaşlıları kükürtleme alanından uzak tutun.
Sık sorulan bir soru da kükürtlenmiş kayısıyı yemenin gözlere zarar verip vermediği. Yasal sınırlar içinde kükürtlenmiş kayısıyı yemenin gözlere bilinen bir zararı yok. Ancak bazı kişiler, kükürtleme sırasında kayısıda kalan kükürt bileşiklerine karşı hassas olabiliyor; özellikle astımı olan bazı kişilerde bu tür besinler nefes darlığını tetikleyebiliyor. Böyle bir hassasiyetiniz varsa, bunu hekiminizle konuşun. Gözleri etkileyen asıl risk, kayısıyı yemek değil, kükürtleme sırasında dumana maruz kalmak.
Kükürtleme işini yıllardır yapan kişilerde, her mevsim tekrarlayan tahriş göz yüzeyinde kalıcı bir hassasiyete yol açabiliyor. Bu kişilerde gözlerde süreğen bir kızarıklık, kuruluk ve rüzgârda artan sulanma görülebiliyor. Mevsim dışında da devam eden bu şikâyetler için bir göz hekimine başvurmanız, göz yüzeyinin durumunun değerlendirilmesi ve uygun tedavinin başlanması açısından faydalı.
Kükürtleme yaptığınız odanın yaşam alanlarından ayrı olması da önemli. Evin içinde, yatak odasının ya da mutfağın yakınında yapılan kükürtleme, dumanın eve sızmasına ve özellikle çocukların ve yaşlıların etkilenmesine yol açabiliyor.
Gözlerinizde kükürtleme mevsimi boyunca süren bir kızarıklık, kuruluk ya da kum varmış hissi varsa, bu tekrarlayan tahrişin bir sonucu olabilir. Hekiminizin önereceği koruyucusuz suni gözyaşları göz yüzeyinin toparlanmasına yardımcı olabilir.
Kükürtlemeden sonra kayısılar damlara, avlulara ve bahçelere serilip günlerce güneşte kurutuluyor. Bu sırada kayısıları çevirmek, toplamak ve kontrol etmek için saatlerce güneş altında, çoğu zaman damlarda çalışılıyor. Bu da gözlerin uzun süre yoğun güneş ışığına maruz kalması anlamına geliyor.
Uzun yıllar korumasız güneşe maruz kalmak, göz beyazından korneaya doğru uzanan et beninin, yani pterjiumun, ve kataraktın daha erken gelişmesine katkıda bulunabiliyor. Kayısı kurutma mevsiminde UV korumalı bir güneş gözlüğü ve geniş kenarlı bir şapka kullanmak, gözleri bu uzun vadeli etkilerden korumanın en basit yolu.
Kayısı çekirdeği kırmak da Malatya'da yaygın bir iş. Çekirdekleri taşla, çekiçle ya da makineyle kırarken fırlayan sert parçalar göze çarpabiliyor. Bu parçalar korneayı çizebiliyor ya da korneaya saplanabiliyor; daha büyük ve hızlı bir parça ise gözün içine girebiliyor. Göze bir parça çarptıktan sonra batma, sulanma ve kızarıklık varsa gözü ovuşturmayın, bol suyla yıkayın ve geçmiyorsa bir göz hekimine görünün. Görmeniz azaldıysa ya da gözünüzde kanama varsa, gözü bastırmadan kapatın ve hemen acil servise gidin.
Çekirdek kırarken koruyucu gözlük takmak, bu yaralanmaların çoğunu önlüyor. Bahçede dal budarken ve ağaçtan kayısı toplarken de aynı önlem geçerli.
Bir göz hekimini değerlendirirken, şikâyetinizle ilgili alanda deneyimli olup olmadığına bakmak faydalı. Kimyasal maruziyet ve kornea yaralanmaları için kornea ve göz yüzeyi hastalıklarında, katarakt için mercek cerrahisinde, şeker hastalığına bağlı göz dibi sorunları için retina alanında deneyimli bir hekim tercih edilebilir. Merkezimizdeki hekimlerin alanlarını doktorlarımız sayfasında görebilirsiniz.
Hekimin size tedaviyi ve kontrolleri açıkça anlatması da önemli. Hangi damlayı ne sıklıkla kullanacağınızı, tedavinin ne kadar süreceğini ve hangi belirtilerde beklemeden başvurmanız gerektiğini bilmelisiniz. Ameliyat önerildiğinde ikinci bir görüş almak her zaman hakkınız.
Kayısı mevsiminde çocuklar da bahçelerde ve damlarda ailelerinin yanında oluyor. Çocukların gözleri, kükürt dumanına ve güneşe karşı yetişkinlerinkinden daha hassas. Kükürtleme sırasında çocukları kükürtleme odasından ve dumanın geldiği yönden uzak tutun. Çocukların merakla kükürtleme odasının kapısını açmasına izin vermeyin. Damlarda çalışırken çocuklar için şapka ve UV korumalı çocuk güneş gözlüğü de faydalı.
Çekirdek kırma işinde de çocukların bulunmaması gerekiyor; fırlayan parçalar çocukların gözlerine de çarpabiliyor.
Yaralanmaların dışında, çocuklarda göz muayenesinin zamanlaması çok önemli. Bir çocuğun iki gözü, doğumdan sonraki ilk yıllarda birlikte görmeyi öğreniyor; bu öğrenme yaklaşık yedi-sekiz yaşına kadar sürüyor. Bu dönemde gözlerden biri numara farkı ya da kayma nedeniyle geride kalırsa, beyin o gözü kullanmamayı öğrenebiliyor ve tembel göz gelişiyor. Erken yakalanan tembel göz, gözlük ve kapama tedavisiyle çoğu zaman düzeliyor; geç kalındığında kalıcı olabiliyor. Bilgi için göz tembelliği sayfamıza bakabilirsiniz.
Çocuğunuz ilkokula başlamadan önce, şikâyeti olmasa bile, bir göz hekimine gösterin. Ailesinde gözlük kullanan, gözü kayan ya da tembel gözü olan biri varsa, ilk muayeneyi üç yaş civarına çekin. Erken doğmuş bebeklerin doğumdan sonraki haftalarda retina taramasına alınması gerekiyor.
Evde dikkat edebileceğiniz işaretler: Gözlerden birinin içe ya da dışa kayması, çocuğun başını bir yana eğerek bakması, bir gözünü kapatması, kitabı ya da tableti yüzüne çok yaklaştırması, okulda tahtayı görememesi, sık göz ovuşturması ve flaşlı fotoğraflarda göz bebeklerinden birinin farklı parlaması. Şaşılık hakkında bilgi için şaşılık sayfamıza bakabilirsiniz.
Ekranın çocuklarda miyopi gelişimini kolaylaştırdığı, açık havada geçirilen sürenin ise koruyucu olduğu düşünülüyor. Kayısı bahçelerinde geçen yaz günleri, güneşin en yoğun saatlerinden kaçınılarak ve gözler korunarak, çocukların gözleri için de faydalı olabilir.
Malatya'dan merkezimize gelen yetişkin ve yaşlı hastalarda sık karşılaştığımız konular arasında katarakt, şeker hastalığına bağlı göz dibi sorunları ve göz tansiyonu var. Katarakt, gözün içindeki merceğin bulanıklaşması ve ameliyatla tedavi ediliyor. Ameliyatın zamanı, kataraktın günlük hayatınızı ne kadar etkilediğine göre belirleniyor; kataraktın olgunlaşmasını beklemek gerekmiyor. Bilgi için katarakt sayfamıza bakabilirsiniz.
Şeker hastalarının şikâyeti olmasa bile yılda bir göz dibi muayenesi yaptırması öneriliyor; şeker hastalığı göz dibindeki damarlara sessizce zarar verebiliyor. Kayısı ve kuru meyvenin bol tüketildiği Malatya'da, şeker hastalarının kuru kayısının da şekerli bir besin olduğunu hesaba katması, şeker kontrolü açısından önemli. Ailesinde göz tansiyonu olanların ise kırk yaşından sonra düzenli kontrol olması gerekiyor.
Kırk yaş civarında yakını görmekte zorlanmak doğal ve yakın gözlükle düzeltiliyor. Kayısı ayıklamak gibi yakın işlerde bu zorluk erken fark edilebiliyor; doğru numaralı bir yakın gözlük işinizi kolaylaştırır.
Malatya'dan Van'a gelenler genellikle Elazığ, Bingöl, Muş ve Tatvan üzerinden Van'a ulaşıyor. Yol uzun ve kış aylarında Bingöl ile Muş arasındaki yüksek kesimlerde kar ve buzlanma olabiliyor. Gelmeden önce bizi arayıp randevunuzu ve gerekli tetkikleri planlamanızı öneriyoruz. Malatya'dan uçakla Van'a gelmek de bir seçenek olabilir; güncel uçuş seçeneklerini önceden kontrol edin.
Muayeneye gelirken kullandığınız gözlükleri, önceki göz raporlarınızı ve kullandığınız ilaçların listesini getirin. Göz bebeğiniz büyütülecekse, birkaç saat araç kullanamayacağınız için bir yakınınızla gelin.
Randevu için 0850 440 44 45 numaralı çağrı merkezimizi ya da 0432 215 79 99 numaralı merkez hattımızı arayabilirsiniz. WhatsApp hattımızdan 0539 235 34 34 numarasına şikâyetinizi, Malatya'nın hangi ilçesinden geleceğinizi ve uygun olduğunuz günleri yazabilirsiniz.
Malatya'dan gelen hastalarımızın muayene ve tetkiklerini, dönüş yolunu hesaba katarak aynı güne yerleştirmeye çalışıyoruz. Ameliyat gerekirse, ertesi sabahki ilk kontrolden sonra takibin Malatya'daki bir göz hekimiyle nasıl devam edebileceğini ilk görüşmede konuşuyoruz.
Bizi Van'ın İpekyolu ilçesinde, Halilağa Mahallesi İpekyolu Caddesi, Stad Karşısı 3. Sokak No:3 adresinde bulabilirsiniz; harita iletişim sayfamızda.
Kayısı, Malatya'nın altını; ama bu altının bir de dumanı ve güneşi var. Kükürtleme odasının kapısını açmadan önce birkaç dakika beklemek, damda güneş gözlüğü takmak ve çekirdek kırarken koruyucu gözlük kullanmak, gözlerinizi her hasat mevsiminde korumanın en kolay yolları.