Mardin'i bilenler, şehrin güneşle nasıl konuştuğunu da bilir. Sarı kalker taşından yapılmış evler, öğleden sonra ışığı adeta yansıtarak parlar. Aşağıda uzanan Mezopotamya ovası, yazın göz alabildiğine sıcak ve aydınlıktır. Bu ışık, şehre o meşhur rengini veren şeydir; ama aynı ışık, yıllar boyunca korumasız gözlere de izini bırakır.
Mardin'den gelen hastalarımızda en sık gördüğümüz bulgulardan biri, göz beyazından korneaya doğru uzanan, üçgen biçimli, pembemsi bir doku. Halk arasında et beni ya da göze et gelmesi denen bu durumun tıbbi adı pterjium. Güneşli ve tozlu iklimlerde yaşayan, açık havada çalışan kişilerde çok daha sık görülüyor.
Merkezimizde Mardin'i yakından tanıyan bir hekimimiz de var: Op. Dr. Yusuf Yıldırımçakar, 2022 ile 2024 yılları arasında Mardin Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde görev yaptı. Mardin'den gelen hastalarımızın şikâyetlerini, bölgenin iklimini ve yaşam koşullarını bu deneyim üzerinden değerlendirebiliyoruz. Hekimimiz hakkında bilgiye profil sayfasından ulaşabilirsiniz.
Biz 2005'ten bu yana Van'da çalışan bir göz tıp merkeziyiz ve Mardin'de bir şubemiz yok. Artuklu'dan, Kızıltepe'nin ovasından, Midyat'ın taş sokaklarından, Nusaybin'den, Derik'ten ve Savur'dan yola çıkan hastalarımızı Van'da karşılıyoruz.
Burada anlattıklarımız bir yol haritası niteliğinde. Gözünüzdeki dokunun pterjium mu, başka bir şey mi olduğunu ve ne yapılması gerektiğini, sizi biyomikroskopla inceleyen bir göz hekimi söyleyebilir.
Pterjiumla başlayalım. Bu doku, gözün beyaz kısmını kaplayan ince zarın, uzun süreli güneş, rüzgâr ve toz etkisiyle kalınlaşıp korneaya doğru büyümesiyle oluşuyor. Genellikle burun tarafında, bazen her iki tarafta görülüyor. Başlangıçta küçük ve fark edilmeyecek kadar silik olabiliyor; yıllar içinde büyüyüp korneanın ortasına doğru ilerleyebiliyor.
Pterjiumun belirtileri arasında gözde kızarıklık, batma, kum kaçmış hissi, sulanma ve göz yorgunluğu var. Doku büyüdükçe korneayı çekiştirip astigmata yol açabiliyor ve görme bulanıklaşabiliyor. Korneanın ortasına, göz bebeğinin önüne ulaştığında ise görmeyi doğrudan engelliyor.
Küçük ve ilerlemeyen pterjiumlar çoğu zaman takip ediliyor. Bu dönemde gözü güneşten ve tozdan korumak, kızarıklık ve batma için hekimin önereceği damlaları kullanmak öneriliyor. Pterjium büyüyorsa, görmeyi etkilemeye başladıysa, astigmat yapıyorsa ya da sürekli tahriş ediyorsa, ameliyatla alınması gündeme geliyor.
Pterjium ameliyatında dokunun alınmasının ardından, tekrarlamasını önlemek için genellikle kişinin kendi göz zarından küçük bir parça alınarak alınan bölgeye yerleştiriliyor. Pterjiumun ameliyattan sonra tekrarlama eğilimi olduğu için, bu teknik ve ameliyat sonrası güneşten korunma önemli. Ameliyattan sonra da güneş gözlüğü kullanmaya devam etmek, tekrarlama riskini azaltıyor.
Kızıltepe ovasında çalışan çiftçilerde ise güneşe hasat tozu ekleniyor. Mercimek, buğday ve pamuk hasadında havaya karışan ince toz ve kılçıklar, gözü hem tahriş ediyor hem de çizebiliyor. Hasat makinesinin kabininde çalışmak ya da hasat sırasında koruyucu gözlük takmak bu riski azaltıyor. Gözünüze kılçık ya da saman parçası kaçtığında ovuşturmayın; bol suyla yıkayın, batma geçmiyorsa bir göz hekimine görünün.
Pterjium ameliyatı olacaklar için bir not: Ameliyattan sonraki ilk haftalarda gözde kızarıklık ve batma olabiliyor; bu dönemde güneş ve tozdan korunmak, damlaları düzenli kullanmak iyileşmeyi kolaylaştırıyor. Ameliyat genellikle lokal anestezi ile yapılıyor ve aynı gün eve dönülüyor; ancak ertesi gün kontrol gerektiği için Mardin'den gelen hastalarımız çoğu zaman bir geceyi Van'da geçiriyor.
Pterjiumun daha küçük bir akrabası da pinguekula. Göz beyazında, korneaya ulaşmayan, sarımsı, hafif kabarık bir leke şeklinde görülüyor. Yine güneşle ilişkili ve çoğu zaman yalnızca takip ediliyor; ara ara iltihaplanıp kızarabiliyor.
Her iki durumdan korunmanın en etkili yolu, gözleri güneşin morötesi ışınlarından korumak. Mardin'de yazın açık havada çalışanlar, tarlada, inşaatta, şantiyede ya da sokakta saatlerce bulunanlar için UV korumalı, mümkünse yanları da kapatan bir güneş gözlüğü ve geniş kenarlı bir şapka çok önemli. Güneş gözlüğü alırken camın koyu olmasına değil, UV koruması olmasına dikkat edin.
Uzun yıllar korumasız güneşe maruz kalmak, kataraktın erken gelişmesiyle de ilişkilendiriliyor. Mardin'den gelen yaşlı hastalarımızda katarakt sık karşılaştığımız bir sorun. Katarakt hakkında bilgi için katarakt sayfamıza bakabilirsiniz.
Mardin'in taşı, şehrin yalnızca görünümünü değil, iş hayatını da şekillendiriyor. Taş ustaları, oymacılar ve restorasyon işçileri, işleri gereği her gün taş tozu ve taş kırıklarıyla çalışıyor. Bu iş, gözler için ciddi riskler taşıyor.
Keski ile taşa vurulduğunda kopan küçük parçalar, çok hızlı fırlar. Bu parçalardan biri gözün saydam ön tabakasına çarptığında ya yüzeyi çizer ya da içine gömülür. Kişi gözünde sürekli bir batma, yaşarma ve bir şey var hissiyle gelir. Gömülü parça, göz hekiminin mikroskop altında özel uçlarla çıkarması gereken bir cisimdir; kibrit, iğne ya da mendil ucuyla yapılan denemeler yarayı büyütüp iltihap kapısını açar.
Daha büyük ve hızlı bir parça, gözü delip içeri girebiliyor. Özellikle çekiç ve keski ile çalışırken bu risk daha yüksek. Göze bir şey çarptıktan sonra görme azaldıysa, gözden sıvı geliyorsa ya da göz bebeğinin şekli değiştiyse, gözü bastırmadan kapatın ve hemen en yakın acil servise gidin.
Taş tozu da gözü tahriş ediyor. Sürekli toza maruz kalan gözlerde kızarıklık, kuruluk ve tekrarlayan iltihaplar görülebiliyor. Kireç ve harçla çalışanlarda ise göze kireç kaçması ciddi bir kimyasal yanık riski taşıyor. Bu durumda hemen bol temiz suyla en az on beş dakika yıkayıp acil servise gitmek gerekiyor.
Bu yaralanmaların çoğu, yanları kapalı bir koruyucu gözlükle önlenebiliyor. Taş işçiliğinde koruyucu gözlük takmak, işin bir parçası olmalı.
Bir göz hekimini değerlendirirken, şikâyetinizle ilgili alanda deneyimli olup olmadığına bakın. Pterjium ve göz yüzeyi hastalıkları için kornea ve ön segment cerrahisinde, katarakt için mercek cerrahisinde, şeker hastalığına bağlı sorunlar için retina alanında deneyim önemli. Merkezimizdeki hekimlerin çalışma alanlarını doktorlarımız sayfasında bulabilirsiniz.
Muayenenin kapsamı, size durumunuzun nasıl anlatıldığı ve takip planının açıklığı da bir hekimi değerlendirirken bakabileceğiniz konular. Ameliyat önerildiğinde ikinci bir görüş almak her zaman hakkınız.
Çocuklara gelince, Mardin'de konuşmamız gereken ilk konu yine ışık. Ama önce bir hatırlatma: Bir çocuğun iki gözü, doğumdan sonraki yıllarda birlikte görmeyi öğreniyor ve bu öğrenme ilkokulun ilk yıllarına kadar sürüyor. Bu yıllarda bir göz geride kalırsa, beyin o gözden gelen görüntüyü kullanmamayı seçebiliyor. Tembel göz dediğimiz durum bu; erken yakalanırsa gözlük ve kapama ile çoğu zaman düzeliyor, okul çağından sonra fark edilirse düzelme şansı azalıyor.
Çocukların ilk göz kontrolü bebeklik döneminde, ikinci kontrolü üç-dört yaş civarında ve mutlaka bir kontrolü de okula başlamadan önce yapılmalı. Ailesinde şaşılık, göz tembelliği ya da yüksek gözlük numarası olan çocuklarda bu takvimin aksatılmaması gerekiyor. Prematüre doğan bebeklerin ise doğumdan sonraki haftalarda retina taramasından geçmesi gerekiyor.
Evde fark edebileceğiniz işaretler şunlar: Çocuğun bir gözü içe ya da dışa kaçıyorsa, televizyon izlerken başını yana yatırıyorsa, kitaba burnunu sokacak kadar yaklaşıyorsa, güneşte bir gözünü sürekli kapatıyorsa ya da okulda tahtayı göremediğinden yakınıyorsa bir muayene zamanı gelmiş demektir. Flaşlı bir fotoğrafta göz bebeklerinden biri kırmızı yerine beyaz parlıyorsa ise hiç beklemeyin.
Mardin'in güneşi çocuklar için de geçerli. Çocukların gözleri, morötesi ışınlara karşı yetişkinlerinkinden daha savunmasız; çünkü göz merceği daha şeffaf ve ışığı daha fazla geçiriyor. Yazın dışarıda oynayan çocuklar için şapka ve UV korumalı çocuk güneş gözlüğü, uzun vadede göz sağlığını korumaya yardımcı oluyor.
Öte yandan, açık havada geçirilen sürenin çocuklarda miyopi gelişimine karşı koruyucu olduğu da biliniyor. Bu yüzden çocukları dışarıda oynamaktan alıkoymak yerine, güneşin en yoğun olduğu öğle saatlerinden kaçınarak ve gözlerini koruyarak dışarıda vakit geçirmelerini sağlamak en doğrusu.
Tembel göz ve kayma konusunda tedavi seçeneklerini göz tembelliği ve şaşılık sayfalarımızda ayrıntılı anlattık.
Çocuğunuzun gerçek gözlük numarasını bulabilmek için muayenede göz bebeklerini genişleten damlalar kullanıyoruz. Etkisi birkaç saat sürüyor; bu sürede çocuk yakını bulanık görüyor ve güneşte gözlerini kısıyor. Mardin'e dönerken bir siperli şapka çok işinize yarayacak.
Mardin'in bir başka zanaatı da gözle ilgili: telkari. Midyat'ın ve Mardin'in meşhur gümüş işçiliğinde, ince gümüş teller saatlerce çok yakından bakarak işleniyor. Bu tür ince ve yakın işler, göz kaslarını yoruyor, göz kırpma sayısını azaltıyor ve gün sonunda göz yorgunluğuna, yanmaya, bulanıklığa ve baş ağrısına yol açabiliyor.
Yakın işlerde göz yorgunluğunu azaltmak için birkaç öneri: Her yirmi dakikada bir başınızı kaldırıp birkaç saniye uzağa bakın. Çalışma alanınızın iyi aydınlatılmış olmasına dikkat edin. Bilinçli olarak daha sık göz kırpın. Gün sonunda gözleriniz kuruyorsa hekiminizin önereceği suni gözyaşlarını kullanın.
Kırk yaş civarında yakın görme zorluğu başladığında, ince işlerde çalışanlar bunu herkesten önce fark ediyor. Gümüş telleri seçmekte zorlanma, işi gözden uzaklaştırma ihtiyacı, akşam saatlerinde artan bulanıklık bu durumun belirtileri. Doğru numaralı bir yakın gözlük ya da işe özel hazırlanmış bir gözlük, bu sorunu çoğu zaman çözüyor. Bilgi için yakın gözlük sayfamıza bakabilirsiniz.
Mardin ile Van arasındaki yol uzun. Çoğu hastamız Batman ve Bitlis'i geçip Tatvan'dan göl kıyısını izleyerek geliyor. Kışın Bitlis Deresi vadisinden sonra yükselen kesimlerde kar ve buzlanma olabildiği için hava raporuna bakmadan yola çıkmayın.
Muayeneye gelirken kullandığınız gözlükleri, önceki göz raporlarınızı ve kullandığınız ilaçların listesini getirin. Pterjium için daha önce bir hekime göründüyseniz, o muayeneye ait raporlar ya da fotoğraflar, dokunun büyüyüp büyümediğini değerlendirmek açısından çok değerli.
Göz bebeği büyütülerek yapılan muayeneden sonra birkaç saat görmeniz bulanık olacak; muayene günü araç kullanmamanız gerekiyor. Uzun yol düşünüldüğünde, bir yakınınızla gelmeniz ya da toplu taşıma kullanmanız en doğrusu.
Şeker hastaları için yıllık göz dibi muayenesi ve ailesinde göz tansiyonu olanlar için kırk yaşından sonra düzenli kontroller de unutulmaması gereken muayeneler arasında.
Randevu için bizi çağrı merkezimizden 0850 440 44 45, merkezden 0432 215 79 99 numarasıyla arayabilirsiniz. Yazarak ulaşmak isterseniz WhatsApp numaramız 0539 235 34 34; şikâyetinizi ve hangi ilçeden geleceğinizi kısaca yazın.
Uzun yoldan gelen hastalarımız için muayene ve tetkikleri aynı gün tamamlamaya çalışıyoruz. Pterjium ya da katarakt ameliyatı için değerlendirme yapılacaksa, ameliyatın ve kontrollerin nasıl planlanacağını da ilk muayenede konuşuyoruz. Op. Dr. Yusuf Yıldırımçakar ile görüşmek isterseniz, randevu alırken belirtebilirsiniz.
Van'daki adresimiz Halilağa Mahallesi İpekyolu Caddesi, Stad Karşısı 3. Sokak No:3, İpekyolu. Stadyumun karşısındaki sokağa girdiğinizde bizi göreceksiniz; harita iletişim sayfamızda.
Mardin'in güneşi şehri güzelleştiriyor; gözlerinizi bu güneşten korumak ise sizin elinizde. Güneş gözlüğünüzü ve şapkanızı ihmal etmeyin; gözünüzde büyüyen bir et beni, azalan bir görme ya da çocuğunuzda bir kayma fark ettiğinizde de bize ulaşın.