Hacamat hakkında internette her türlü iddiayla karşılaşmak mümkün. Kimi sayfalar onlarca hastalığa iyi geldiğini yazıyor, kimi ise tamamen işe yaramadığını söylüyor. Bu iki uç arasında, hacamatı düşünen biri için ne düşüneceğini bilmek zorlaşıyor. Oysa bu soruya, yapılmış bilimsel araştırmalara bakarak daha dengeli bir cevap vermek mümkün.
Tunceli'den bize ulaşan danışanlarımızın bir kısmı, hacamata karar vermeden önce bu soruyu soruyor: "Gerçekten işe yarıyor mu?" Bu soru çok yerinde ve dürüst bir cevabı hak ediyor. Bir tamamlayıcı yöntemi önerirken, onun hakkında bilinenleri ve henüz bilinmeyenleri açıkça söylemek, danışanımıza gösterebileceğimiz en temel saygı.
Aşağıda hacamat üzerine yapılan araştırmaları, uzman olmayan bir okurun anlayabileceği şekilde özetledik. Hangi alanlarda bazı umut verici sonuçlar olduğunu, kanıtların neden henüz sınırlı kaldığını, internetteki iddiaları nasıl değerlendirebileceğinizi ve güvenli bir uygulama için hangi koşulların gerektiğini anlattık.
Urartu Göz Tıp Merkezi 2005'ten beri Van'da çalışıyor; Tunceli'de bir şubemiz yok. Tunceli'de de hacamat için izin almış sağlık kuruluşları bulunabilir. Bizi tercih eden Tuncelili danışanlarımız için değerlendirmeyi ve uygulamayı Van'daki merkezimizde, sertifikalı hekimlerimizle yapıyoruz.
Hacamatın yasal çerçevesini de hatırlatalım. Sağlık Bakanlığı'nın 2014'te yürürlüğe giren Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları Yönetmeliği, hacamatı tamamlayıcı bir yöntem olarak tanımlıyor. Yönetmeliğe göre bu uygulamayı yalnızca sertifikalı hekimler, izinli sağlık kuruluşlarında yapabiliyor. Hacamat, hekiminizin önerdiği tedavilerin yerine geçmiyor.
Tunceli'nin uzun kışları ve karlı yolları da planlamanın bir parçası. Kış aylarında Van'a gelecekseniz, yol durumunu bir gün önceden kontrol etmenizi ve uygulamadan sonraki gün uzun yola çıkmak yerine dinlenmenizi öneriyoruz. Uygulama bölgesindeki küçük yaraların ilk günlerde kalın ve sürtünen kışlık giysilerle tahriş olmaması için yumuşak, pamuklu bir iç giysi tercih etmek de işinizi kolaylaştırır.
Maliyet konusunda, mevzuat gereği fiyat ilanı yapmadığımızı belirtelim. Hacamatın maliyetini belirleyen başlıca kalemler şunlar: uygulama öncesi hekim değerlendirmesi, gerekirse istenen tahliller, uygulama bölgesi ve kupa sayısı, tek kullanımlık malzemeler ve uygulama sonrası bakım.
Araştırmalarla ilgili bu yazının konusuyla bağlantılı bir noktayı da maliyet başlığında söylemek istiyoruz: Bir uygulamaya para ve zaman ayırmadan önce, ondan ne beklediğinizi ve bu beklentinin gerçekçi olup olmadığını bilmek önemli. Hacamatın bir hastalığı "tedavi edeceği" beklentisiyle yapılan bir harcama, hayal kırıklığıyla sonuçlanabiliyor. Ama ağrıda tamamlayıcı bir destek olarak, gerçekçi bir beklentiyle yapılan bir uygulama, bazı danışanlarımıza fayda sağlayabiliyor.
Fiyat karşılaştırırken, uygulamanın kim tarafından yapılacağını ve sertifikasının olup olmadığını, uygulama öncesi hekim değerlendirmesinin yapılıp yapılmadığını ve malzemelerin tek kullanımlık olup olmadığını sorun. Çok sayıda seanstan oluşan paketlere ve "kür" adıyla sunulan uygulamalara temkinli yaklaşın; hacamat için bilimsel olarak belirlenmiş bir seans sayısı yok.
Tunceli'den Van'a gelip gitmek bir günü aşabildiği için, bütçenize yakıt ya da bilet masrafını ve bir gecelik konaklamayı da eklemeniz gerekebilir. Geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamaları, sigorta sistemlerinde çoğunlukla karşılanan işlemler arasında bulunmuyor.
Hacamat üzerine yapılan araştırmaların büyük kısmı, ağrı üzerine odaklanıyor. Kronik boyun ağrısı, kronik bel ağrısı, omuz ağrısı ve fibromiyalji gibi yaygın ağrı durumlarında hacamatın etkisini inceleyen çalışmalar bulunuyor. Bu çalışmaların bir kısmında, hacamat yapılan grupta ağrının, hacamat yapılmayan gruba göre kısa vadede bir miktar daha fazla azaldığı bildiriliyor.
Ama bu sonuçları yorumlarken dikkatli olmak gerekiyor. Bu çalışmaların önemli bir kısmı az sayıda kişiyle yapılmış, kısa süreli izlemlere dayanıyor ve yöntem açısından çeşitli eksiklikler taşıyor. Bu çalışmaları bir araya getirip değerlendiren derleme çalışmalar da genellikle aynı sonuca varıyor: Ağrıda bazı umut verici bulgular var; ama kanıtların kalitesi düşük ya da orta düzeyde ve daha iyi tasarlanmış araştırmalara ihtiyaç duyuluyor.
Kanıtların neden sınırlı kaldığını anlamak için, ilaç araştırmalarıyla bir karşılaştırma yapabiliriz. Bir ilacın etkisini araştırırken, bir gruba gerçek ilaç, diğer gruba ise görünüşü aynı olan ama etken madde içermeyen bir hap veriliyor. Ne hasta ne de araştırmacı, kimin hangi hapı aldığını bilmiyor. Bu sayede ilacın gerçek etkisi, beklentiden kaynaklanan etkiden ayrılabiliyor.
Hacamatta böyle bir karşılaştırma yapmak çok zor. Kişiye hacamat yapıldığını hissettirmeden "sahte" bir hacamat uygulamak neredeyse mümkün değil. Bu yüzden hacamattan sonra görülen iyileşmenin ne kadarının uygulamanın kendisinden, ne kadarının beklentiden, ilgi görmekten, dinlenmekten ve zamanla kendiliğinden düzelmeden kaynaklandığını ayırt etmek zorlaşıyor.
Bu, hacamattan sonra hissedilen rahatlamanın "gerçek olmadığı" anlamına gelmiyor. Plasebo etkisi denen beklenti etkisi, beyinde gerçek değişikliklere yol açarak ağrı algısını gerçekten azaltabiliyor. Ama bu etki, uygulamanın belirli bir hastalığa özgü bir iyileştirici etkisi olduğunu göstermiyor.
Merkezimizde hacamat, sertifikalı hekimlerimiz tarafından değerlendirilip uygulanıyor. Ağrısı için hacamat düşünen danışanlarımızın ağrısının nedenini ayrıca araştırmak için fizik tedavi uzmanımız Uzm. Dr. Sedat Öztürk'ün görüşüne de başvuruyoruz. Bilgi için doktor sayfasına bakabilirsiniz.
Araştırmacılar hacamatın ağrı üzerindeki olası etkisini açıklamak için çeşitli görüşler ileri sürüyor. Bunlardan biri, kupanın oluşturduğu vakumun bölgedeki kan akışını artırdığı ve kas gerginliğini azalttığı yönünde. Bir diğeri, deride oluşturulan uyarının sinir sistemindeki ağrı iletimini geçici olarak baskıladığı yönünde. Bu açıklamalar akla yatkın görünse de, henüz tam olarak kanıtlanmış değil. Hangi mekanizmanın ne ölçüde rol oynadığı, hâlâ araştırılan bir konu.
Araştırmalarda kuru hacamat ile yaş hacamat arasında da ayrım yapılıyor. Kuru hacamatta yalnızca kupa uygulanıyor; deride çizik açılmıyor. Yaş hacamatta ise kupadan sonra deride yüzeysel çizikler açılıyor ve az miktarda kan alınıyor. İki yöntemin etkisini doğrudan karşılaştıran güçlü çalışmalar az. Kuru hacamat, deri bütünlüğü bozulmadığı için enfeksiyon ve kanama açısından daha düşük risk taşıyor; bu yüzden bazı danışanlarımız için daha uygun bir seçenek olabiliyor.
İnternette hacamatın tansiyonu düşürdüğü, şekeri düzenlediği, kanseri önlediği, kısırlığı tedavi ettiği ya da vücuttan zararlı maddeleri attığı gibi iddialarla karşılaşabilirsiniz. Bu iddiaların büyük kısmını destekleyen güvenilir bilimsel kanıt bulunmuyor. Özellikle kan temizleme ve vücuttan zararlı madde atma gibi iddialar, vücudun nasıl çalıştığına dair bildiklerimizle de örtüşmüyor; kanı temizleyen ve zararlı maddeleri atan organlar karaciğer ve böbrekler.
Bir iddiayı değerlendirirken şu sorular işe yarıyor: Bu iddia kim tarafından yapılıyor ve hacamat satarak gelir elde ediyor mu? İddianın dayandığı bir araştırma gösteriliyor mu? Bu araştırma kaç kişiyle yapılmış ve hacamat yapılmayan bir grupla karşılaştırılmış mı? İddia, "her derde deva" gibi aşırı genel bir ifade mi içeriyor? Bu soruların cevapları, iddianın ne kadar güvenilir olduğu konusunda fikir veriyor.
Bir başka önemli nokta, kişisel deneyimlerin yanıltıcı olabilmesi. "Hacamat yaptırdım, ağrım geçti" diyen birinin deneyimi kendisi için gerçek. Ama ağrılar çoğu zaman inişli çıkışlı seyrediyor ve kişiler genellikle ağrının en kötü olduğu dönemde bir tedavi arıyor. Ağrı zaten zamanla azalacak olsa bile, bu azalma o dönemde yapılan uygulamaya bağlanabiliyor.
Hacamat yapılan yerin izinli bir sağlık kuruluşu olması, yönetmeliğin açık bir koşulu. Ev, kuaför salonu, spor salonu ya da güzellik merkezi gibi yerlerde yapılan uygulamalar yasal değil ve hijyen ile acil müdahale açısından güvence sağlamıyor. Kanla bulaşan hastalıkların riskini önlemek için kupalar, neşterler ve diğer malzemelerin her danışan için yeni ve tek kullanımlık olması gerekiyor.
Kan sulandırıcı ilaç kullananlarda, kansızlığı olanlarda, gebelerde, kanama bozukluğu olanlarda ve bazı kronik hastalıklarda hacamat önerilmiyor ya da ek dikkat gerektiriyor. Bu yüzden uygulama öncesinde hekim değerlendirmesi yapılıyor. Kan sulandırıcı ilacınızı hacamat için kendi başınıza kesmeyin; bu, ciddi sağlık riskleri doğurabiliyor.
Araştırmalar yalnızca faydaya değil, güvenliğe de bakıyor. İzinli ortamda ve eğitimli kişilerce yapılan uygulamalarda en sık bildirilen yan etkiler kupa izleri, morluklar, uygulama bölgesinde geçici ağrı ve hassasiyet, baş dönmesi ve nadiren bayılma. Daha nadir olarak deride enfeksiyon, kalıcı iz, sık tekrarlanan uygulamalarda kansızlık ve hijyen kurallarına uyulmayan ortamlarda kanla bulaşan enfeksiyonlar bildirilmiş. Bu riskleri en aza indirmenin yolu, uygulamanın uygun kişide, uygun ortamda ve doğru teknikle yapılması.
Uygulamadan önce size hacamatın ne olduğunu, olası faydalarını, risklerini ve alternatiflerini anlatan bir bilgilendirme yapılıyor ve onayınız alınıyor. Bu bilgilendirme sırasında aklınıza takılan her şeyi sorabilirsiniz: Bu uygulamadan ne bekleyebilirim? Hangi durumda tekrar etmeliyim? Fayda görmezsem ne yapacağız? Bu soruların açık cevaplarını almadan uygulamaya başlamayın.
Hacamat hakkında araştırma yaparken kaynakların güvenilirliğine de dikkat edin. Bilimsel dergilerde yayımlanmış çalışmalar, sağlık bakanlıklarının ve üniversitelerin açıklamaları, ürün satan sitelere ve sosyal medya paylaşımlarına göre daha güvenilir bilgiler sunuyor. Bir iddiayı okuduğunuzda, kaynağını sormaktan ve hekiminize danışmaktan çekinmeyin.
Peki bu bilgilerin ışığında hacamatı nasıl düşünmek gerekiyor? Bizim yaklaşımımız şu: Hacamat, kronik kas iskelet ağrısı olan bazı kişilerde, tıbbi tedavinin yerine değil, onunla birlikte değerlendirilebilecek tamamlayıcı bir seçenek. Etkisi kişiden kişiye değişiyor ve herkes için aynı sonucu vermiyor. Belirli bir hastalığı tedavi ettiği iddiasında bulunmuyoruz.
Hacamat düşünüyorsanız, önce ağrınızın nedeninin araştırılmasını öneriyoruz. Bel ağrısının arkasında bir fıtık, boyun ağrısının arkasında bir kireçlenme, yaygın ağrının arkasında bir vitamin eksikliği ya da tiroid sorunu olabilir. Bu nedenler tedavi edilmeden yalnızca hacamata başvurmak, asıl sorunun gözden kaçmasına yol açabiliyor. Kas iskelet ağrıları için fizik tedavi seçenekleri hakkında Tunceli fizik tedavi doktorları yazımıza bakabilirsiniz.
Ağrıda en güçlü kanıta sahip yöntemlerin başında düzenli egzersiz ve fizik tedavi geliyor. Hacamatı tercih etseniz bile, egzersiz programınızı sürdürmenizi öneriyoruz. Hacamatı egzersizin yerine değil, yanına koymak daha doğru bir yaklaşım.
Uygulamadan sonra, kendi deneyiminizi gözlemlemeniz de faydalı. Uygulamadan önceki ve sonraki haftalarda ağrınızı sıfırdan ona kadar bir sayıyla not edin. Bu kayıt, uygulamanın sizin için ne kadar fayda sağladığını daha nesnel bir şekilde değerlendirmenize ve tekrar edip etmemeye karar vermenize yardım eder.
Uygulama bölgesinde artan kızarıklık, şişlik, akıntı ya da ateş gelişirse, beklemeden bize ya da en yakın sağlık kuruluşuna başvurun. Hacamat hakkında genel bilgi için hacamat sayfamıza bakabilirsiniz.
Ön değerlendirme için çağrı merkezimizi 0850 440 44 45 numarasından, sabit hattımızı 0432 215 79 99 numarasından arayabilirsiniz. Kullandığınız ilaçları ve ağrınızın ne zamandır sürdüğünü 0539 235 34 34 numaralı WhatsApp hattımıza yazarsanız, uygulamanın sizin için uygun olup olmadığını önceden konuşabiliriz. Van'da bizi Halilağa Mahallesi İpekyolu Caddesi, Stad Karşısı 3. Sokak No:3, İpekyolu adresinde bulabilirsiniz. Tunceli'den gelenler genellikle Elazığ, Bingöl, Muş ve Tatvan üzerinden yol alıyor.
Hacamat hakkında doğru karar, abartılı iddialara da, toptan reddedişlere de değil, bilinenlere ve bilinmeyenlere dürüstçe bakmaya dayanıyor. Sorularınızı sormaktan çekinmeyin; cevabını bilmediğimiz bir soruya "bilmiyoruz" demek de bizim işimizin bir parçası.