Hacamat, Ağrı'da da kuşaktan kuşağa anlatılan, köylerde ve kasabalarda yıllarca usta denen kişilerin yaptığı bir uygulama olarak bilinir. Pek çok aile büyüğü, bir zamanlar evde, bir jilet ve birkaç bardakla yapılan hacamatı hatırlar. Bugün ise durum farklı. 2014'ten bu yana hacamat, Türkiye'de yasal bir düzenlemeye bağlı ve artık yalnızca belli koşullar altında, belli kişiler tarafından yapılabiliyor.
Bu değişim, hacamata ilgi duyan herkes için önemli bir soru doğuruyor: Hacamat yaptırmaya karar vermeden önce neleri bilmem ve kime neleri sormam gerekir? Biz de bu yazıyı, karar öncesinde sorulması gereken sorular etrafında kurduk. Her bölümde hem kendinize hem de uygulamayı yapacak kişiye sormanız gerekenleri ele aldık.
Urartu Göz Tıp Merkezi'nde hacamat, Van'daki merkezimizin fizik tedavi biriminde, fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanı Uzm. Dr. Sedat Öztürk tarafından uygulanıyor. Ağrı'da şubemiz bulunmuyor.
Hacamata yaklaşımımızı baştan belirtelim. Hacamatı, uygun kişilerde kas iskelet ağrılarının tedavisine eşlik edebilecek tamamlayıcı bir yöntem olarak görüyoruz. Bir hastalığın tedavisi yerine geçmez ve doktorunuzun önerdiği ilaçları ya da tedavileri bırakmanız için bir gerekçe değildir.
Fiyat sorusuyla başlayalım, çünkü çoğu kişi buradan başlıyor. Sağlık hizmetlerinde fiyat ilanı mevzuat gereği yapılmadığından rakam vermiyoruz. Ama bir fiyatı değerlendirirken kendinize sormanız gereken birkaç soru var.
Birinci soru: Bu ücretin içinde hekim muayenesi var mı? Hacamattan önce bir hekimin sizi değerlendirmesi, uygulamanın en önemli parçasıdır. Tansiyonunuzun ölçülmesi, kullandığınız ilaçların sorulması, gerekiyorsa kan sayımına bakılması ve hacamatın sizin için uygun olup olmadığına karar verilmesi, bu muayenede yapılır.
İkinci soru: Kullanılacak malzemeler tek kullanımlık mı? Kaplar, kesici uçlar, eldivenler ve gazlı bezler her hasta için yeni paketten açılmalı ve kullanıldıktan sonra tıbbi atık olarak atılmalıdır. Kanla temas eden bir işlemde malzemenin başka biri için kullanılması, hepatit B, hepatit C ve HIV gibi kanla bulaşan enfeksiyonların geçmesine yol açabilir.
Üçüncü soru: Uygulama izinli bir sağlık kuruluşunda mı yapılacak? Yasal düzenlemeye göre hacamat ancak Sağlık Bakanlığı tarafından izin verilmiş sağlık kuruluşlarında yapılabilir. Bir evde, bir dükkânda ya da izinsiz bir yerde yapılan uygulama, fiyatı ne olursa olsun bu güvenceden yoksundur.
Dördüncü soru: Kaç bölgeye uygulama yapılacak ve yaş mı kuru mu kupa uygulanacak? Kan alınan uygulamaya yaş kupa, yalnızca vakumun uygulandığı ve kan alınmayan uygulamaya kuru kupa denir. Uygulamanın kapsamı süreyi ve malzemeyi, dolayısıyla maliyeti etkiler.
Ağrı'dan gelecekler için bir soru daha var: Yol masrafını da hesaba kattım mı? Bu yüzden yola çıkmadan önce bizi arayıp ilaçlarınızı ve kronik hastalıklarınızı anlatmanızı istiyoruz. Hacamatın sizin için uygun olmayacağı açıksa, bunu size Van'a gelmeden söyleyebiliriz.
Sağlık güvencenizin ya da özel sigortanızın bu uygulamayı kapsayıp kapsamadığını da randevu alırken sorabilirsiniz. Tamamlayıcı tıp uygulamalarının kapsamı poliçeden poliçeye farklılık gösterebiliyor.
Ailesinden duyduğu bir hacamat tarifine göre hareket etmek isteyenler de oluyor. Belli günlerde, belli saatlerde ya da ayın belli dönemlerinde yapılması gerektiğine dair anlatılar Ağrı'da da yaygın. Bu tercihlere saygı duyuyoruz; ancak uygulamanın zamanlamasını belirlerken önceliğimiz sizin sağlık durumunuz, ilaçlarınız ve o günkü genel halinizdir. Uygun olmadığınız bir günde uygulamayı ertelemek her zaman daha doğrudur.
Bu soruların hepsine olumlu cevap aldığınız bir yerde fiyat bir anlam kazanır. Cevaplardan biri bile belirsizse, düşük fiyat sizi yanıltabilir.
Bu bölümdeki ilk soru en basit olanı: Hacamatı kim yapacak? Yönetmeliğe göre hacamat yalnızca hacamat uygulama sertifikası almış hekimler tarafından yapılabilir. Bu sertifika, tıp fakültesini bitirmiş hekimlerin Sağlık Bakanlığı onaylı bir eğitimi tamamlamasıyla verilir. Hekim olmayan kişilerin hacamat yapması yasal değildir.
Bu kural ilk bakışta bir formalite gibi görünebilir, ama arkasında önemli bir gerekçe var. Hacamat sırasında bayılma, tansiyon düşmesi ya da beklenmedik kanama gibi durumlar gelişebilir. Bu durumlara doğru ve hızlı müdahale edebilmek, ancak tıbbi eğitimi olan biri için mümkündür. Ayrıca hacamatın kime yapılmaması gerektiğine karar vermek de tıbbi bilgi gerektirir.
Kendinize sormanız gereken soru ise şu: Hacamat benim için uygun mu? Bu sorunun cevabını hekim verecek, ama sizin de bilmeniz gereken bazı durumlar var. Kan sulandırıcı ilaç kullananlarda, kanama bozukluğu olanlarda, kansızlığı olanlarda, gebelerde, ciddi kalp, böbrek ya da karaciğer hastalığı olanlarda ve şekeri kontrol altında olmayan diyabet hastalarında hacamat genellikle yapılmaz ya da çok dikkatli değerlendirilmesi gerekir.
Kan sulandırıcı kullanan biriyseniz bir uyarımız daha var: Bu ilacı hacamat yaptırmak için kendi başınıza bırakmayın. Kan sulandırıcılar çoğu zaman inme ya da pıhtı gibi ciddi riskleri önlemek için verilir ve bırakılması tehlikelidir. Bu durumda hacamat yerine başka seçenekleri konuşmak daha doğru olur.
Deride aktif bir enfeksiyon, yara ya da egzama olan bölgelere de uygulama yapılmaz. Yakın zamanda ameliyat olduysanız ya da kemoterapi gibi bağışıklığı baskılayan bir tedavi alıyorsanız, bunu mutlaka hekiminize söyleyin.
Yaş da hekimin dikkate aldığı konulardan biri. Çocuklara hacamat uygulanmaz. İleri yaştaki kişilerde ise deri daha ince ve hassas olduğu, kronik hastalıklar ve kullanılan ilaçlar da arttığı için değerlendirme daha titiz yapılır. Yaşlı bir yakınınız için hacamat düşünüyorsanız, onunla birlikte gelip ilaçlarını ve hastalıklarını hekimle birlikte gözden geçirmeniz yararlı olur.
Merkezimizde hacamat uygulayan hekimimiz Uzm. Dr. Sedat Öztürk, fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanı. Uzmanlık eğitimini Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi'nde tamamladı ve kas iskelet ağrılarında hacamatı, gerektiğinde egzersiz ve diğer tedavilerle birlikte planlıyor. Hekimimiz hakkında daha fazla bilgi için profil sayfasını ziyaret edebilirsiniz.
Bir hekimle görüşürken sormanız gereken bir soru daha var: Ağrımın asıl nedeni ne? Hacamat istenen pek çok şikâyetin arkasında tedavi edilmesi gereken başka bir sorun olabilir. Bel ağrısının arkasında bir fıtık, baş ağrısının arkasında yüksek tansiyon, yorgunluğun arkasında kansızlık olabilir. Hacamattan önce bu olasılıkların değerlendirilmesi gerekir.
Hacamatın sizin için uygun olmadığına karar verilirse bunu bir kayıp olarak görmeyin. Bu karar, sizi gereksiz bir riskten koruyan bir karardır ve hekiminiz size başka seçenekler önerecektir.
Hacamat yapan bir yere gittiğinizde gözünüzle kontrol edebileceğiniz bazı şeyler var. Uygulama odası temiz ve düzenli mi? Malzemeler sizin önünüzde, kapalı paketlerinden mi çıkarılıyor? Uygulayıcı eldiven takıyor mu? Kullanılan kesici uçlar ve kaplar işlem bittikten sonra tıbbi atık kutusuna mı atılıyor?
Bu soruların cevabı hayırsa, işlemi yaptırmadan ayrılmaktan çekinmeyin. Kendi sağlığınızı korumak için bunu yapmak tamamen hakkınızdır.
Eve gelerek hacamat yapmayı teklif eden kişiler konusunda da dikkatli olun. Ağrı'da hâlâ bu şekilde çalışan kişilerle karşılaşılabiliyor. Bu uygulamalar yasal çerçevenin tamamen dışında kalır ve bir sorun çıktığında kimseye başvuramazsınız.
Merkezimizde uygulama şöyle ilerler. Önce hekim görüşmesi yapılır, tansiyonunuz ölçülür ve gerekiyorsa kan sayımı istenir. Uygun bulunursanız uygulama odasına geçilir. Uygulama yapılacak bölge temizlenir, kaplar yerleştirilir ve vakum oluşturulur. Yaş kupa uygulanacaksa birkaç dakika sonra kaplar kaldırılır, deride çok yüzeysel çizikler açılır ve kaplar yeniden yerleştirilir. Uygulama sonunda bölge temizlenir ve bir süre dinlenmeniz istenir.
Uygulama sırasında kendinizi iyi hissetmezseniz bunu hemen söyleyin. Baş dönmesi, terleme, bulantı, gözlerin kararması ya da çarpıntı, uygulamanın durdurulmasını gerektiren işaretlerdir. Böyle bir durumda uygulama sonlandırılır, sizi yatırır ve tansiyonunuzu kontrol ederiz. Bu tür durumlara hazırlıklı olmak, hacamatın bir sağlık kuruluşunda yapılmasının en önemli nedenlerinden biridir.
Uygulamaya gelmeden önce kendinize sormanız gereken birkaç soru da var. Bugün bir şeyler yedim mi? Aç karnına hacamat yaptırmak, baş dönmesi ve bayılma riskini artırır; birkaç saat önce hafif bir öğün yemiş olmanız önerilir. Yeterince su içtim mi? Bu gece iyi uyudum mu? Hasta ya da ateşli miyim? Ateşli bir hastalık sırasında uygulama ertelenir.
Kadınlar için ek bir soru: Adet dönemine yakın mıyım, gebelik ihtimalim var mı, emziriyor muyum? Bu durumların hepsini hekiminize söylemeniz gerekir. Uygulama genellikle adet döneminden uzak bir zamana planlanır.
Ağrı'dan geliyorsanız uygulamadan hemen sonra uzun yola çıkmamanızı öneriyoruz. Uygulama sonrasında bir süre dinlenmek ve tansiyonunuzun yeniden ölçülmesini beklemek gerekir. Mümkünse bir yakınınızla gelin ve uygulamadan sonra direksiyona hemen geçmeyin. Kışın Doğubeyazıt–Çaldıran yolunun ve Patnos–Erciş yolunun hava koşullarını da önceden kontrol edin.
Ramazan ayında oruçlu olarak hacamat yaptırmayı da önermiyoruz. Uzun süreli açlık ve susuzluk, uygulama sırasında ve sonrasında tansiyon düşmesi ve bayılma riskini artırabilir.
Hacamattan sonra neler beklemeniz gerektiğini bilmek de karar sürecinin parçası. Uygulama yapılan yerlerde kapların bıraktığı yuvarlak, mor izler oluşur. Bu izler bir morluk gibidir ve genellikle bir hafta içinde solar. Çizikler ilk gün hafifçe sızlayabilir.
Uygulamanın yapıldığı gün ağır iş yapmamanız, sıcak banyo, hamam ve saunadan uzak durmanız, bölgeyi temiz ve kuru tutmanız önerilir. Kızarıklık artıyorsa, bölge şişiyorsa, akıntı geliyorsa ya da ateşiniz yükseliyorsa bir sağlık kuruluşuna başvurmanız gerekir.
Burada sorulması gereken bir soru daha var: Hacamattan ne bekliyorum? Bu soruya gerçekçi bir cevap vermek önemli. Boyun ve bel ağrıları üzerine yapılan bazı araştırmalar, kupa uygulamalarından sonra kısa süreli bir rahatlama olabileceğini gösteriyor; ancak bu araştırmaların çoğu küçük ölçekli ve sonuçları kesin değil. Kanı temizlediği, vücuttan zararlı maddeleri attığı ya da kronik hastalıkları iyileştirdiği yönündeki inanışların bilimsel bir dayanağı bulunmuyor.
Bu yüzden merkezimizde hacamatı tek başına değil, fizik tedavi planının bir parçası olarak düşünüyoruz. Ağrının nedenine yönelik egzersiz, duruş düzeltme ve gerekirse diğer tedavilerle birlikte uygulandığında, hastanın genel tablosunu daha iyi değerlendirebiliyoruz. Fizik tedavi birimimiz hakkında bilgi almak için Ağrı fizik tedavi doktorları yazımızı okuyabilirsiniz.
Ne sıklıkla hacamat yaptırılabileceği de sık sorulan bir konu. Her uygulamada bir miktar kan kaybedildiği için sık tekrar önerilmez. Uygulamalar arasındaki süreyi hekiminiz, kan değerlerinize ve genel sağlık durumunuza göre belirler. Düzenli hacamat yaptıranların kan sayımlarını takip ettirmesini öneriyoruz.
Hacamattan sonraki günlerde ağrınızın nasıl seyrettiğini kısa notlarla takip etmenizi öneriyoruz. Ağrının şiddetini, hangi saatlerde arttığını ve hangi hareketlerde zorlandığınızı yazmanız, bir sonraki görüşmede tedavinin size fayda edip etmediğini birlikte değerlendirmemizi kolaylaştırır. Fayda görmüyorsanız aynı uygulamada ısrar etmek yerine planı değiştirmek gerekir.
Hacamat hakkında genel bilgi için hacamat tedavisi sayfamıza da göz atabilirsiniz.
Randevu almak ya da ön bilgi edinmek için 0850 440 44 45 veya 0432 215 79 99 numaralarından bize ulaşabilirsiniz. WhatsApp hattımız 0539 235 34 34; kullandığınız ilaçları ve şikâyetinizi yazarak başlayabilirsiniz. Merkezimizin adresi Halilağa Mahallesi İpekyolu Caddesi, Stad Karşısı 3. Sokak No:3, İpekyolu / Van.
Karar vermeden önce bu soruların cevaplarını bilmek, Ağrı'dan yola çıkıp çıkmamanız gerektiğini de netleştirir. Sorularınızın cevabını birlikte aramaya hazırız.