Bitlis'i bilen herkes, şehrin vadinin iki yamacına tırmanan sokaklarını, evlere çıkan taş merdivenleri ve kışın bu merdivenlerin buz tuttuğu günleri hatırlar. Böyle bir şehirde dizler, düz bir ovada yaşayan birinin dizlerinden daha çok çalışır. Merkezimize Bitlis'ten gelen fizik tedavi hastalarının şikâyetlerine baktığımızda diz ağrısının bu yüzden ön sıralarda olması bizi şaşırtmıyor. Onu bel ağrısı, boyun ve omuz ağrıları izliyor.
Aşağıda Bitlisli hastalarımızın en sık şikâyet ettiği bölgeleri bir ağrı haritası gibi sırayla ele aldık. Her bölge için ağrının sık nedenlerini, ne zaman hekime başvurmak gerektiğini ve tedavinin genel olarak nasıl planlandığını anlattık. Yazının sonunda Van'daki merkezimize ulaşma ve tedaviyi mesafeye göre planlama konusunda bilgi bulacaksınız.
Fizik tedavi doktoru, tıbbi adıyla fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanı, kas, iskelet ve sinir sistemiyle ilgili ağrı ve hareket kısıtlılıklarını tanılayan ve ameliyatsız yöntemlerle tedavi eden hekimdir. Urartu Göz Tıp Merkezi'nin fizik tedavi biriminde bu görevi Uzm. Dr. Sedat Öztürk yürütüyor. Merkezimiz Van'da; Bitlis'te bir şubemiz bulunmuyor.
Bir hatırlatma: Aşağıdaki bilgiler genel bilgilendirme içindir. Ağrınızın nedenini ve tedavisini ancak sizi muayene eden bir hekim belirleyebilir.
Ağrı haritasına geçmeden önce, kime başvuracağınız konusunu netleştirelim. Fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanı bir hekimdir; ilk muayeneyi yapar, tanıyı koyar, gerekirse görüntüleme ister, ilaç ve enjeksiyon tedavilerini uygular ve egzersiz programını belirler. Fizyoterapist ise bu programı hekimle birlikte uygulayan sağlık profesyonelidir. Ortopedi uzmanı da kemik ve eklem hastalıklarıyla ilgilenir ve ameliyat gereken durumlarda devreye girer.
En iyi fizik tedavi doktoru arayışında, bir isimden çok bir yaklaşım aramanızı öneriyoruz. Sağlık mevzuatı kurumların kendilerini en iyi olarak tanıtmasını zaten yasaklıyor. İyi bir fizik tedavi hekimi, ağrınızın ne zaman başladığını, nasıl başladığını, neyle arttığını ve neyle azaldığını ayrıntılı olarak sorar. Yalnızca ağrıyan yere değil, tüm vücudunuza, duruşunuza ve yürüyüşünüze bakar. Size tanınızı açıklar ve tedavinin sizden ne beklediğini anlatır.
Uzm. Dr. Sedat Öztürk, Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi mezunu. Fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanlığını Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi'nde tamamladı. Kireçlenme ve menisküs sorunları ilgi alanları arasında. Bunun yanında PRP, proloterapi, ozon, nöral terapi, kuru iğneleme, manuel terapi, mezoterapi ve hacamat uygulamalarını da yapıyor. Hekimimizin özgeçmişine bu bağlantıdan ulaşabilirsiniz.
Ağrı haritasının ilk durağı diz. Bitlis'in yokuşları ve merdivenleri, dizin ön kısmındaki diz kapağı ekleminin daha çok yük taşımasına yol açar. Merdiven inerken, yokuş aşağı yürürken ve uzun süre dizler bükülü oturduktan sonra kalkarken dizin önünde hissedilen ağrı, genellikle bu eklemle ilgilidir. Gençlerde ve kadınlarda sık görülür. Tedavinin temeli, uyluğun ön ve iç kısmındaki kasları güçlendirmektir.
Yaş ilerledikçe diz ağrısının en sık nedeni kireçlenme olur. Sabahları dizde tutukluk, uzun yürüyüşten sonra artan ağrı ve bazen eklemde şişlik tipik belirtilerdir. Fazla kilo ve yıllarca yapılan ağır işler kireçlenmeyi hızlandırır. Kilo vermek, kasları güçlendirmek ve gerektiğinde ağrı kesici ya da eklem içi enjeksiyonlarla çoğu hastada günlük hayatı rahatlatmak mümkündür. Kireçlenme sayfamızda bu konuyu daha ayrıntılı anlattık.
Haritanın ikinci durağı bel. Bel ağrısı, dünyanın her yerinde olduğu gibi Bitlis'te de en sık hekime başvurma nedenlerinden biri. Ağrıların çoğu kas ve bağlardaki zorlanmalardan kaynaklanır ve birkaç hafta içinde düzelir. Bacağa yayılan, uyuşma ve karıncalanmanın eşlik ettiği ağrılar ise bel fıtığına bağlı olabilir.
Bitlis'te tütün tarlasında, bahçede ve hayvan başında saatlerce eğilerek çalışmak bel ağrısının en tipik tetikleyicilerinden. Kışın kar küremek de bunlara ekleniyor. Bel fıtığı tanısı alan hastaların büyük çoğunluğu ameliyat olmadan iyileşir; ilaç, kısa süreli dinlenme, ardından yavaş yavaş artırılan egzersizler ve fizik tedavi uygulamaları bu sürecin parçalarıdır. Bel fıtığı sayfamızda tedavi seçeneklerini ayrıntılı bulabilirsiniz.
Fizik tedavi merkezlerinde bel ağrısı için kullanılan yöntemler arasında sıcak uygulama, TENS gibi elektroterapiler, ultrason ve gerekli durumlarda traksiyon yer alır. Ancak bu yöntemlerin hiçbiri tek başına yeterli değildir. Ağrının kalıcı olarak azalması, karın ve sırt kaslarının güçlenmesine ve hareket alışkanlıklarının değişmesine bağlıdır. Bu yüzden iyi bir fizik tedavi programında egzersiz her zaman merkezde yer alır.
Bu tür programlar genellikle on ile on beş seans sürer ve seansların düzenli yapılması gerekir. Bitlis'ten her gün Van'a gelip gitmek gerçekçi olmadığı için, Bitlisli hastalarımızla şöyle bir yol izliyoruz: Muayene, tanı ve tedavi planı merkezimizde yapılıyor. Hasta isterse seanslarını Bitlis'te bir fizik tedavi biriminde sürdürüyor; bunun için tanıyı ve önerilen programı içeren bir rapor veriyoruz. Belirli aralıklarla kontrol için Van'a gelinerek ilerleme değerlendiriliyor.
Seyrek aralıklarla yapılan hekim uygulamaları ise mesafeden daha az etkileniyor. Kişinin kendi kanından hazırlanan PRP, zayıflamış bağları güçlendirmeyi amaçlayan proloterapi ve kaslardaki ağrılı düğümlere yapılan kuru iğneleme bunlara örnek. Bu yöntemlerin size uygun olup olmadığına muayeneden sonra karar veriliyor.
Haritanın üçüncü durağı boyun. Boyun ağrısı özellikle masa başında çalışanlarda, öğrencilerde, uzun yol şoförlerinde ve saatlerce telefona eğilen gençlerde giderek daha sık görülüyor. Başın öne doğru uzun süre eğik durması, boyundaki kaslara ve disklere bindirilen yükü katlayarak artırır. Boyun ağrısıyla birlikte kola yayılan ağrı ve parmaklarda uyuşma varsa boyun fıtığı akla gelir.
Boyun ağrısının tedavisinde ilaçlar ve fizik tedavi kadar günlük düzenin değiştirilmesi de önemlidir. Bilgisayar ekranını göz hizasına getirmek, telefonu yüz hizasına kaldırarak kullanmak, saatte bir birkaç dakika boyun ve omuz germe hareketleri yapmak ve yatarken çok yüksek ya da çok alçak yastıktan kaçınmak, tedavinin kalıcılığını belirler. Ayrıntılar boyun fıtığı sayfamızda.
Dördüncü durak omuz. Kolu yukarı kaldırırken, ceket giyerken ya da arkaya uzanırken artan ağrı, genellikle omuzu saran tendonların sıkışması ya da yıpranmasıyla ilişkilidir. Odun kırmak, ağır kova taşımak, duvar boyamak gibi kolun baş hizasının üzerinde çalıştığı işler bu sorunu tetikleyebilir. Şeker hastalarında ise omuz ekleminin zamanla donuklaşması, yani hareket açıklığının belirgin şekilde azalması daha sık görülür.
Omuz sorunlarının çoğunda tedavi, ağrıyı azaltan uygulamalarla başlar ve omuz çevresindeki kasları güçlendiren, eklemin hareketini artıran egzersizlerle devam eder. Donuk omuzda süreç aylar sürebilir ve sabır ister. Erken dönemde başlanan egzersiz, hareket kaybını sınırlamanın en etkili yoludur.
Beşinci durak el ve bilek. Kışın buzlu merdivende kayıp elinin üzerine düşen kişilerde bilek kırıkları sık görülür. Alçı çıktıktan sonra bilekte sertlik, elde güçsüzlük ve şişlik kalabilir. Bu dönemde başlanan rehabilitasyon, elin işlevini geri kazanmak için çok önemlidir. Geceleri ellerde uyuşma ve karıncalanma ise bilekteki bir sinirin sıkışmasına işaret edebilir; bu da fizik tedavi hekiminin değerlendirdiği konular arasındadır.
Haritanın altıncı durağı kalça. Kalça ağrısı çoğu zaman kasıkta ya da uyluğun dış yanında hissedilir. Yürürken, merdiven çıkarken, çorap giyerken ya da arabaya binerken zorlanma, kalça ekleminde kireçlenmenin işareti olabilir. Uyluğun dış tarafında, o tarafa yatınca artan ağrı ise çoğu zaman kalça çevresindeki tendon ve keselerin iltihabıyla ilgilidir. Bazen de belden kaynaklanan bir ağrı kalçaya yansır. Hangisinin söz konusu olduğunu ayırt etmek, doğru tedavinin ilk adımıdır.
Son durak ayak bileği ve topuk. Buzlu zeminde ayak bileğini burkmak Bitlis kışlarının sık yaralanmalarından biri. Çoğu burkulma birkaç hafta içinde iyileşir, ancak yeterince rehabilite edilmeyen bileklerde tekrarlayan burkulmalar ve kronik ağrı gelişebilir. Sabah yataktan kalkıp ilk adımı attığınızda topukta keskin bir ağrı hissediyorsanız, bu genellikle ayak tabanındaki kalın bağın zorlanmasıyla ilgilidir. Germe egzersizleri ve uygun ayakkabı seçimi bu durumda tedavinin temelini oluşturur.
Haritayı tamamladıktan sonra, bir fizik tedavi merkezini nasıl değerlendireceğinize gelelim. İlk muayenede hekim size yeterli zaman ayırıyor mu? Tanınız ve tedavinin ne kadar süreceği baştan söyleniyor mu? Seanslarda size bir fizyoterapist eşlik ediyor ve egzersizlerinizi doğru yapıp yapmadığınızı kontrol ediyor mu? Tedavi bittiğinde evde devam edeceğiniz bir program veriliyor mu?
Uzaktan gelen hastalar için bir ölçüt daha var: iletişim. Bitlis'te seanslarınızı sürdürürken ağrınızda bir değişiklik olduğunda ya da bir egzersiz sizi zorladığında, merkezle iletişim kurabilmeniz gerekir. Bitlisli hastalarımızla bu iletişimi telefon ve WhatsApp üzerinden sürdürüyoruz.
Yaygın vücut ağrısı, yorgunluk ve uyku bozukluğuyla gelen hastalarımızda fibromiyalji de akla gelir. Bu durumda tahliller ve filmler genellikle normal çıkar; bu yüzden hastalar bazen şikâyetlerinin ciddiye alınmadığını hisseder. Oysa fibromiyalji gerçek bir ağrı tablosudur ve ilaçlar, düzenli egzersiz ve uyku düzeninin sağlanmasıyla belirgin şekilde hafifleyebilir. Fibromiyalji sayfamızda daha fazla bilgi bulabilirsiniz.
Okul çağındaki çocuklarda omurga eğriliğine, yani skolyoza da dikkat edilmesi gerekir. Çocuğunuz öne eğildiğinde sırtının bir tarafı daha yüksek görünüyorsa ya da omuzları farklı seviyedeyse, bir fizik tedavi hekimine gösterin.
Yaşlılarda kışın düşmeyi önlemek de fizik tedavinin konusudur. Denge egzersizleri, bacak kaslarını güçlendiren hareketler, kaymaz tabanlı ayakkabılar ve buzlu günlerde baston kullanmak kırık riskini azaltır.
Bitlis'ten merkezimize gelecek bir hastanın ziyareti şöyle ilerliyor. Önce telefonda ya da WhatsApp üzerinden şikâyetiniz ve elinizdeki film ya da MR hakkında bilgi alıyoruz. Görüntüleriniz varsa raporuyla birlikte getirin. Muayene günü tanı konuyor, program kuruluyor ve gerekirse hekim uygulamaları aynı gün yapılıyor. Egzersizleriniz fizyoterapistimiz tarafından size öğretiliyor ve yazılı olarak veriliyor.
Muayeneye rahat giysilerle gelmeniz, diz ve omuz muayenesini kolaylaştırır. Ağrınızın hangi hareketle arttığını, geceleri sizi uyandırıp uyandırmadığını ve sabahları nasıl olduğunu önceden düşünmeniz, muayenede çok işe yarar. Düzenli kullandığınız ilaçların listesini de getirin.
Uzun süre reçetesiz ağrı kesici kullanmamanızı öneriyoruz. Bu ilaçlar mide, böbrek ve tansiyon üzerinde yan etkiler yapabilir ve ağrının asıl nedenini gizleyebilir. Ağrı haftalardır sürüyorsa, ilaçla bastırmak yerine nedenini araştırmak gerekir.
Tedaviden ne zaman sonuç beklemelisiniz? Bu, sorunun türüne göre değişir. Kas ve bağ zorlanmalarında birkaç hafta içinde belirgin rahatlama görülür. Bel ve boyun fıtığında ağrının azalması birkaç haftayı, kasların güçlenip ağrının tekrarlamasının önlenmesi ise birkaç ayı bulabilir. Kireçlenme gibi kronik sorunlarda amaç ağrıyı tamamen yok etmekten çok, ağrıyı azaltmak ve hareketi korumaktır. Bu süreçte en önemli şey, ev programını düzenli olarak sürdürmektir; haftada birkaç gün yapılan egzersiz, birkaç seans fizik tedaviden daha kalıcı bir etki bırakır.
Bitlis'ten merkezimize Tatvan ve Gevaş üzerinden ulaşabilirsiniz; kış aylarında yola çıkmadan önce yol durumunu kontrol edin. Randevu için 0850 440 44 45 veya 0432 215 79 99 numaralarını arayabilir, WhatsApp'tan 0539 235 34 34 numarasına yazabilirsiniz. Adresimiz Halilağa Mahallesi İpekyolu Caddesi, Stad Karşısı 3. Sokak No:3, İpekyolu / Van. Hacamat hakkında bilgi için Bitlis hacamat yazımızı okuyabilirsiniz.