Hacamat, Bitlis'te kuşaktan kuşağa anlatılan bir uygulama ve bu anlatılarla birlikte pek çok inanış da aktarılıyor. Kupa izinin rengi koyu çıkarsa vücutta çok hastalık var demektir. Hacamatla kirli kan atılır. Mutlaka aç karnına yapılmalıdır. Sonrasında üç gün et ve süt yenmez. Her ay yaptırmak sağlığı korur. Bu cümleleri Bitlis'ten arayan hastalarımızdan sık sık duyuyoruz. Bu yazıyı, bu inanışların hangisinin doğru, hangisinin yanlış ya da eksik olduğunu konuşmak için hazırladık.
Önce hacamatın ne olduğunu kısaca anlatalım. Hacamat, deriye yerleştirilen kaplarla vakum uygulanması ve aynı bölgede açılan çok yüzeysel çiziklerden az miktarda kan alınması işlemidir. Tıbbi literatürde yaş kupa olarak bilinir. Yalnızca vakumun uygulandığı, kan alınmayan yönteme ise kuru kupa denir.
Ülkemizde hacamat, 2014'te yürürlüğe giren Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları Yönetmeliği'nin kapsamındadır. Bu yönetmeliğe göre hacamat yalnızca sertifikalı hekimler tarafından, izin verilmiş sağlık kuruluşlarında yapılabilir.
Urartu Göz Tıp Merkezi'nde hacamat, Van'daki merkezimizin fizik tedavi biriminde uygulanıyor; Bitlis'te şubemiz yok. Hacamata, tıbbi tedavinin yerini alan bir yöntem olarak değil, uygun kişilerde başka tedavilerle birlikte düşünülebilecek tamamlayıcı bir uygulama olarak yaklaşıyoruz.
Fiyatla ilgili yaygın inanışlardan biri şu: Hacamat basit bir iş, kim yaparsa yapsın aynı şeydir, o yüzden en ucuzunu bulmak gerekir. Bu düşünce, hacamatın aslında kanla temas edilen tıbbi bir uygulama olduğunu gözden kaçırıyor. Maliyeti, uygulamanın kendisi kadar, onu güvenli kılan adımlar belirler.
Bu adımların ilki hekim değerlendirmesidir. Hacamattan önce tansiyonunuz ölçülür, kullandığınız ilaçlar ve geçirdiğiniz hastalıklar sorgulanır. Kansızlık şüphesi varsa kan sayımı istenir. Bu değerlendirme sonucunda bazen hacamatın size uygun olmadığı anlaşılır. Bu da ödediğiniz bedelin en değerli kısmıdır; çünkü sizi uygun olmayan bir uygulamadan korur.
İkinci adım malzemedir. Merkezimizde kaplar, kesici uçlar, eldivenler ve gazlı bezler her hasta için yeni paketten açılır ve işlemden sonra tıbbi atık olarak ayrılır. Tek kullanımlık malzeme, hacamatın en önemli güvenlik önlemidir. Malzemenin kişiden kişiye geçtiği bir uygulamada hepatit B, hepatit C ve HIV gibi kanla bulaşan enfeksiyonlar taşınabilir. Bu enfeksiyonlar yıllarca sessiz kalabilir.
Üçüncü etken uygulamanın kapsamıdır. Yalnızca sırtın üst kısmına mı, yoksa boyun ve bele de mi uygulama yapılacağı, kaç kap kullanılacağı ve yaş mı kuru mu kupa yapılacağı süreyi ve malzemeyi değiştirir.
Mevzuat gereği sağlık hizmetlerinde fiyat ilan etmiyoruz ve telefonda rakam vermiyoruz. Ama telefonda size, hacamatın sizin için uygun olup olmayacağı konusunda önden bir fikir verebiliyoruz. Bitlis'ten yola çıkmadan önce bu görüşmeyi yapmanız, özellikle kan sulandırıcı ya da kansızlık ilacı kullanıyorsanız, boşuna yol yapmanızı önler.
Sağlık güvencesi ya da özel sigorta kapsamı ile ilgili sorularınızı da randevu alırken sorabilirsiniz. Tamamlayıcı tıp uygulamalarının kapsamı düzenlemelere ve poliçelere göre farklılık gösterebilir.
Bir başka inanış da daha pahalı hacamatın daha etkili olduğu. Etkiyi fiyat değil, uygulamanın doğru kişiye, doğru zamanda ve güvenli koşullarda yapılması belirler. Size uygun olmayan bir uygulama, hangi fiyata yapılırsa yapılsın fayda yerine zarar getirebilir.
Bitlis'te sık duyduğumuz bir başka inanış: Hacamatı yıllardır yapan usta biri, hekimden daha iyi yapar. Deneyimin değeri elbette büyük, ama hacamatı yasal ve güvenli kılan şey, uygulayıcının hekim olması ve bu alanda Sağlık Bakanlığı onaylı sertifikasının bulunmasıdır. Yönetmeliğe göre hekim olmayan birinin, ne kadar deneyimli olursa olsun, hacamat yapması yasal değildir.
Bunun nedeni basit. Hacamat sırasında hastanın tansiyonu düşebilir, terleyip bayılabilir, beklenenden fazla kanama olabilir. Bu durumlarda ne yapılacağını bilmek ve gerekli malzemeye sahip olmak, ancak bir sağlık kuruluşunda ve hekim gözetiminde mümkündür.
Hekimin bir diğer görevi de şikâyetin arkasında ne olduğunu sorgulamaktır. Hacamat için gelen bir hastanın sırt ağrısı akciğer ya da böbrek kaynaklı olabilir; tekrarlayan baş ağrısı yüksek tansiyonun ya da gözlük ihtiyacının işareti olabilir; sol kola yayılan ağrı kalple ilgili olabilir. Bu tür durumları ayırt etmeden yapılan bir hacamat, asıl sorunun tedavisini geciktirebilir.
Merkezimizde hacamat, fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanı Uzm. Dr. Sedat Öztürk'ün tedavi alanları arasında. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi'nde uzmanlık eğitimi alan Dr. Öztürk, bel, boyun ve sırt ağrısında hacamatı gerektiğinde egzersiz ve diğer yöntemlerle birlikte planlıyor. Özgeçmişine buradan, hacamatla ilgili genel bilgilere ise hacamat tedavisi sayfamızdan ulaşabilirsiniz.
Şimdi en yaygın inanışa gelelim: Hacamatla kirli kan atılır. Tıbbi açıdan vücutta kirli kan diye ayrı bir kan yoktur. Kupa ile alınan kanın koyu görünmesi, vakum etkisiyle deri altındaki küçük damarlardan sızan kanın havayla temas edip pıhtılaşmasıyla ilgilidir. Hacamatın kanı temizlediği ya da zararlı maddeleri attığı bilimsel olarak gösterilmiş değildir.
Peki hacamatın hiç faydası yok mu? Bazı araştırmalar, özellikle boyun ve bel ağrısında kupa uygulamalarından sonra kısa süreli bir rahatlama olabileceğini gösteriyor. Ancak bu araştırmaların çoğu küçük ölçekli ve sonuçlar kesin değil. Bu yüzden hacamata gerçekçi bir beklentiyle, ağrı tedavisinin bir parçası olabilecek tamamlayıcı bir uygulama olarak bakmak doğru olur.
Hacamatın uygun olmadığı kişiler de var: kansızlığı ya da kanama bozukluğu olanlar, aspirin dahil kan sulandırıcı kullananlar, gebeler, düşük tansiyonu olanlar, ateşli hastalık geçirenler, sırtında yara, egzama ya da sedef bulunanlar, ciddi kalp hastaları ve şekeri kontrol altında olmayanlar. Yakın zamanda kan bağışında bulunduysanız da beklemelisiniz.
Tansiyon hastalarından sık duyduğumuz bir inanış da hacamatın tansiyonu düşürdüğü ve bu sayede ilaca gerek kalmayacağı. Hacamat sırasında ya da hemen sonrasında tansiyonda geçici bir düşüş olabilir, ancak bu, yüksek tansiyonun tedavisi anlamına gelmez. Tansiyon ilacını hacamat yaptırdığı için bırakan bir hastada, birkaç gün içinde tansiyon yeniden yükselir ve bu durum kalp krizi ya da inme gibi ciddi sonuçlara yol açabilir. Tansiyon, şeker ya da kalp ilaçlarınızı hiçbir koşulda kendi başınıza bırakmayın.
Hacamatın her yaşa uygun olduğu da doğru değil. Çocuklarda hacamat yapılmasını önermiyoruz. Çok ileri yaştaki, zayıf düşmüş, birden fazla kronik hastalığı olan ve çok sayıda ilaç kullanan kişilerde de kanama ve bayılma riski artar; bu kişilerde hekim değerlendirmesi özellikle dikkatli yapılmalıdır.
Bitlis'te bazı aileler hâlâ evde hacamat yaptırmayı tercih ediyor ve bunu daha samimi, daha rahat buluyor. Ancak evde yapılan uygulamalar yönetmeliğe göre yasal değildir ve en önemlisi, hijyen ve acil durum yönetimi açısından ciddi açıklar taşır. Ev ortamında kullanılan malzemenin steril olup olmadığını, daha önce başka birinde kullanılıp kullanılmadığını bilmenin bir yolu yoktur.
Bir yerin hacamat yapmaya yetkili olup olmadığını anlamak için sormanız gerekenler basit: Uygulamayı yapacak kişi hekim mi ve hacamat sertifikası var mı? Uygulamanın yapılacağı yer izinli bir sağlık kuruluşu mu? Malzemeler sizin önünüzde paketinden açılacak mı? Bu sorulara açık cevap veremeyen bir yerde uygulama yaptırmayın.
Kupa izinin rengiyle ilgili inanışa da değinelim. Halk arasında izin koyu mor çıkması vücutta çok hastalık olduğu, açık çıkması ise sağlıklı olunduğu şeklinde yorumlanır. Oysa izin rengi, vakumun gücüne, kabın kalma süresine, derinin kalınlığına ve kişinin damar yapısına bağlıdır. İzin rengine bakarak bir hastalık hakkında yorum yapılamaz.
Aç karnına uygulama inanışı da yeniden düşünülmeli. Uzun süre aç kalmış birinde hacamat sırasında baş dönmesi, tansiyon düşmesi ve bayılma daha sık görülür. Bu yüzden uygulamaya birkaç saat önce hafif bir öğün yemiş ve yeterince su içmiş olarak gelmenizi öneriyoruz. Aynı nedenle oruçlu iken hacamat yaptırmanızı önermiyoruz.
Merkezimizde uygulama şöyle ilerler: Hekim görüşmesi ve tansiyon ölçümünden sonra uygulama odasına alınırsınız. Uygulama bölgesi antiseptikle temizlenir, tek kullanımlık kaplar yerleştirilir ve vakum uygulanır. Yaş kupa yapılacaksa kaplar kaldırılır, çok yüzeysel çizikler açılır ve kaplar yeniden yerleştirilerek az miktarda kan alınır. Bölge temizlenir, gerekirse üzeri kapatılır ve bir süre dinlendikten sonra tansiyonunuz yeniden ölçülür.
Bitlis'e dönüş için bir uyarı: Hacamattan sonra bir süre halsizlik ve hafif baş dönmesi olabilir. Uygulamadan hemen sonra direksiyona geçmeyin; mümkünse bir yakınınızla gelin ve dönmeden önce birkaç saat dinlenin. Kış aylarında Tatvan ve Rahva arasındaki yol koşullarını da hesaba katın.
Hacamat sonrası perhizle ilgili inanışlar da yaygın. Kimi üç gün et yememek, kimi süt ürünlerinden uzak durmak gerektiğini söylüyor. Bu tür beslenme kısıtlamalarının bilimsel bir dayanağı bulunmuyor. Hacamat sonrası asıl önemli olan, bol su içmek, o gün dinlenmek ve uygulama bölgesini temiz ve kuru tutmaktır. Aynı gün ağır egzersiz, sıcak banyo, hamam ve saunadan kaçınmanız önerilir.
Uygulamadan sonra sırtınızda kapların yerinde yuvarlak, morumsu izler kalır. Bunlar bir morluk gibi davranır ve genellikle bir hafta içinde kaybolur. Çizik bölgeleri ilk gün hafifçe sızlayabilir. Kızarıklığın günler geçtikçe artması, bölgenin şişmesi, akıntı gelmesi ya da ateşinizin yükselmesi enfeksiyon belirtisi olabilir; bu durumda vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurun.
Her ay hacamat yaptırmanın sağlığı koruduğu inanışına gelince: Her uygulamada az da olsa kan kaybedilir ve sık tekrarlanan uygulamalar, özellikle kadınlarda ve ileri yaştakilerde kansızlığa katkıda bulunabilir. Uygulamalar arasındaki süreyi hekiminiz, sağlık durumunuza ve kan değerlerinize göre belirlemelidir. Düzenli hacamat yaptıranların yılda en az bir kez kan sayımı yaptırmasını öneriyoruz.
Kadınlarda uygulama, adet döneminden uzak bir zamana planlanmalıdır. Gebelik ihtimali, emzirme dönemi ya da yakın zamanda doğum yapmış olmak mutlaka hekime söylenmelidir; bu dönemlerde demir eksikliği sık görülür.
İyi bir hacamat merkezi, hacamatı her derde iyi gelen bir yöntem gibi tanıtmaz. Size soru sormadan uygulamaya geçmez, uygun olmadığınızda bunu söyler ve ağrınızın nedenine yönelik başka önerilerde de bulunur. Merkezimizde hacamatın fizik tedavi birimi içinde yer alması, bel, boyun ve sırt ağrısında egzersiz ve diğer tedavilerle birlikte bir plan yapabilmemizi sağlıyor. Ayrıntılar için Bitlis fizik tedavi doktorları yazımıza bakabilirsiniz.
Bitlis'in soğuk kışlarında, uygulamadan sonra soğuk havaya çıkmadan önce sırtınızı iyi örtmenizi, terli ya da ıslak giysiyle dışarıda kalmamanızı öneriyoruz.
Son bir inanış da hacamatın yapılacağı noktaların hastalığa göre seçildiği ve belirli noktaların belirli organlara iyi geldiği. Geleneksel anlatılarda bu tür nokta haritaları yer alsa da bunların bilimsel bir dayanağı gösterilmiş değil. Merkezimizde uygulama bölgesi, şikâyetinizin bulunduğu kas ve eklem bölgesine ve muayene bulgularına göre belirleniyor. Boyun ve sırt gerginliği olan birinde uygulama genellikle omuz kuşağına, bel ağrısı olan birinde bel bölgesine yapılıyor.
Hekim görüşmesi ya da ön bilgi için 0850 440 44 45 veya 0432 215 79 99 numaralarını arayabilir, WhatsApp'tan 0539 235 34 34 numarasına yazabilirsiniz. Merkezimiz Halilağa Mahallesi İpekyolu Caddesi, Stad Karşısı 3. Sokak No:3, İpekyolu / Van adresinde. Hacamatla ilgili duyduğunuz bir inanışı sormak isterseniz, telefonda da sizinle konuşmaktan memnuniyet duyarız.