Diyarbakır'da bel ağrısı, neredeyse her evde konuşulan bir dert. Bismil ovasında pamuk ve buğday tarlasında çalışan çiftçi, Ofis'te bütün gün masa başında oturan memur, şehirler arası yolda saatlerce direksiyon sallayan kamyon şoförü, inşaatta kalıp çakan usta ve çocuğunu kucağından indiremeyen genç anne; şikâyetleri farklı yerlerden başlasa da hepsi bir noktada aynı cümleyi kurar: Sabah kalkarken belim tutuluyor, akşam bacağıma vuruyor.
Bu tür ağrıların büyük çoğunluğu ameliyat gerektirmez. Doğru tanı, uygun bir egzersiz programı, gerektiğinde ilaç ve fizik tedavi uygulamalarıyla ağrı kontrol altına alınabilir ve kişi günlük hayatına dönebilir. Bunun için ilk adım, ağrının kaynağını doğru tespit edecek bir hekime başvurmaktır. Fizik tedavi doktoru dediğimiz hekim, tıbbi adıyla fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanıdır.
Urartu Göz Tıp Merkezi'nde göz hastalıklarının yanında fiziksel tıp ve rehabilitasyon birimimiz de hizmet veriyor. Birimimizde Uzm. Dr. Sedat Öztürk çalışıyor. Merkezimiz Van'dadır ve Diyarbakır'da şubemiz bulunmuyor. Diyarbakır'dan gelecek hastalar için tedavinin nasıl planlanabileceğini, özellikle seans gerektiren uygulamalarda ne yapılabileceğini aşağıda açıkça anlattık; çünkü fizik tedavide mesafe, planı doğrudan etkileyen bir etken.
Önce bir karışıklığı giderelim. Fizik tedavi doktoru ile fizyoterapist aynı kişi değildir. Fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanı, tıp fakültesinden sonra bu alanda uzmanlık eğitimi almış bir hekimdir; muayene eder, tanı koyar, gerekirse görüntüleme ve kan tahlili ister, ilaç yazar, enjeksiyon uygular ve tedavi planını belirler. Fizyoterapist ise sağlık bilimleri alanında eğitim almış bir sağlık profesyonelidir; hekimin planladığı egzersiz ve fizik tedavi uygulamalarını hastaya uygular. İkisi birlikte çalışır ama görev tanımları farklıdır.
Diyarbakır'daki en iyi fizik tedavi doktorunu arayan birine verebileceğimiz en dürüst cevap, bir unvan değil bir ölçüttür. Sizin için doğru hekim, ağrınızı dinleyip muayene eden, gerekirse ek tetkik isteyen ama gereksiz tetkikle sizi yormayan, tedavinin neden ve nasıl yapılacağını anlatan ve size evde yapabileceğiniz bir program veren hekimdir. Ağrınızın yalnızca ilaçla bastırılması değil, nedeninin anlaşılması gerekir. Mevzuat gereği kurumların kendilerini en iyi diye tanıtması da uygun değil; bu yüzden siz de kararınızı reklama değil, bu tür somut ölçütlere dayandırın.
Uzm. Dr. Sedat Öztürk, Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden mezun olduktan sonra fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanlığını Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi'nde tamamladı. Çalışma alanları arasında nöral terapi, PRP, ozon tedavisi, proloterapi, mezoterapi, manuel terapi, kuru iğneleme, hacamat, menisküs sorunları ve kireçlenme yer alıyor. Özgeçmişine buradan ulaşabilirsiniz.
Fizik tedavi doktoruna hangi durumlarda başvurmalısınız? Üç günden uzun süren ve giderek artan bel ya da boyun ağrısı, kola veya bacağa yayılan ağrı, uyuşma ve karıncalanma, sabahları eklemlerde uzun süren tutukluk, merdiven inip çıkarken diz ağrısı, kolu kaldırmakta zorlanma ve yaygın vücut ağrısıyla birlikte uyku bozukluğu bu durumların başında gelir. Bacakta ani güç kaybı, idrar ya da dışkı kontrolünde bozulma ve şiddetli ağrıyla birlikte ateş ise acil değerlendirme gerektirir; bu belirtilerde beklemeden acil servise başvurmalısınız.
Hastalarımızın sık sorduğu bir soru da hemen MR çektirmeleri gerekip gerekmediği. Bel ve boyun ağrısının ilk haftalarında, alarm belirtileri yoksa, çoğu zaman MR'a gerek olmaz. Üstelik kırk yaşın üzerindeki pek çok kişinin MR'ında hiçbir şikâyeti olmadığı hâlde disk dejenerasyonu ya da küçük fıtıklar görülebilir. Görüntüdeki her bulgu ağrının nedeni değildir. Bu yüzden tetkik kararını muayene bulgularıyla birlikte vermek, hem gereksiz endişeyi hem de gereksiz tedaviyi önler.
Fizik tedavi merkezlerinde uygulanan tedaviler genellikle birkaç başlık altında toplanır. Sıcak ve soğuk uygulamalar, elektrik akımıyla ağrıyı azaltan TENS gibi elektroterapi yöntemleri, ses dalgalarıyla derin dokuyu ısıtan ultrason tedavisi, bel ve boyun için traksiyon ve hepsinden önemlisi egzersiz tedavisi bunların başında gelir. Bu uygulamalar çoğunlukla seanslar hâlinde yapılır ve bir tedavi kürü on ile on beş seans arasında sürebilir.
Seanslı tedavinin pratik bir sonucu var: Hastanın çoğu gün merkeze gelmesi gerekir. Diyarbakır'da yaşayan bir hastanın bu seansları Van'da alması, iş ve aile hayatı açısından çoğu zaman mümkün değil. Bu yüzden Diyarbakır'dan bize ulaşan hastalarla planı en baştan gerçekçi kuruyoruz. Muayene, tanı ve tedavi planlaması merkezimizde yapılıyor. Seans sayısı az olan ve hekim tarafından uygulanan tedaviler, örneğin enjeksiyonlar, burada uygulanıyor. Günlük seans gerektiren klasik fizik tedavi uygulamaları ise hastanın isterse yaşadığı yerdeki bir fizik tedavi biriminde sürdürülebiliyor; bunun için gerekli bilgileri içeren raporu veriyoruz.
Seans sayısının az olduğu hekim uygulamalarından bazılarını kısaca açıklayalım. PRP, kişinin kendi kanından elde edilen ve büyüme faktörlerinden zengin plazmanın sorunlu bölgeye enjekte edilmesidir; diz kireçlenmesi ve tendon sorunlarında kullanılabilir. Proloterapi, gevşemiş bağ ve tendonların güçlenmesini hedefleyen bir enjeksiyon yöntemidir. Ozon tedavisi bazı eklem ve bel sorunlarında tamamlayıcı olarak uygulanabilir. Kuru iğneleme ise kaslardaki ağrılı tetik noktalarına ince iğnelerle yapılan bir uygulamadır. Bu yöntemlerin her biri her hastaya uygun değildir; hangisinin sizin için anlamlı olduğu muayene sonrası belirlenir.
Diyarbakır'ın iklimi de ağrının seyrini etkileyebiliyor. Kavurucu yazlarda yeterince su içmemek kas kramplarını artırabilir; kışın soğuk ve nemli günlerde ise kireçlenmesi olan hastalar eklem ağrılarının arttığını sık söyler. Klimalı ortamlarda doğrudan soğuk hava akımına maruz kalmak, özellikle boyun ve omuz kaslarında kasılmaya yol açabilir.
Omuz ağrısı da merkezimize sık başvurulan şikâyetlerden biri. Kolu yukarı kaldırırken, ceket giyerken ya da arkaya uzanırken artan ağrı genellikle omuz çevresindeki tendonların sıkışması ya da yıpranmasıyla ilişkilidir. Şeker hastalarında ise omuz eklemi zamanla donuklaşabilir ve hareket açıklığı belirgin şekilde azalabilir. Donuk omuz uzun ve sabır isteyen bir süreçtir; erken başlanan egzersiz ve uygun tedaviyle hareket kaybı sınırlanabilir.
Merkezimizde en sık karşılaştığımız sorunlardan biri bel fıtığıdır. Bel fıtığında omurlar arasındaki diskin bir bölümü yerinden taşar ve sinire baskı yapabilir. Hastaların çoğu fıtık kelimesini duyduğunda ameliyatı düşünse de bel fıtıklarının önemli bir kısmı ameliyatsız tedavi edilir. Ağrıyı azaltan ilaçlar, kısa süreli dinlenme, ardından kademeli olarak başlanan egzersizler, fizik tedavi uygulamaları ve gerektiğinde hekim tarafından yapılan enjeksiyonlarla çoğu hastada belirgin rahatlama sağlanabilir. Konuyu bel fıtığı sayfamızda ayrıntılı anlattık.
Boyun fıtığı ve boyun düzleşmesi, özellikle uzun saatler telefon ve bilgisayara bakan gençlerde giderek artıyor. Boyun ağrısıyla birlikte omuza ve kola yayılan ağrı, parmaklarda uyuşma bu durumun tipik belirtileridir. Burada tedavinin bir parçası da günlük alışkanlıkların değiştirilmesidir: Ekranın göz hizasına getirilmesi, saatlik kısa molalar ve basit germe egzersizleri tedavinin kalıcılığını belirler. Boyun fıtığı sayfamızda bu konuyu da ele aldık.
Diz kireçlenmesi ise özellikle elli yaş üzerinde, kilolu ve ağır işte çalışmış hastalarda sık görülür. Diyarbakır'da tarımla uğraşmış, yıllarca yere çömelerek çalışmış ya da ağır yük taşımış hastalarımızda diz ve bel kireçlenmesine sık rastlıyoruz. Kireçlenmenin tedavisinde kilo kontrolü, diz çevresindeki kasları güçlendiren egzersizler ve gerektiğinde eklem içi enjeksiyonlar ön planda yer alır. Ayrıntılar kireçlenme sayfamızda.
Fibromiyalji ise tahlillerde ve filmlerde belirgin bir bulgu vermeyen, ama hastanın hayatını ciddi şekilde zorlaştıran yaygın bir ağrı tablosudur. Yorgunluk, uyku bozukluğu, sabah tutukluğu ve dikkat dağınıklığı eşlik edebilir. Bu hastalar çoğu zaman uzun süre doktor doktor dolaşır. Tedavide ilaçlar, düzenli aerobik egzersiz, uyku düzeninin sağlanması ve gerektiğinde destekleyici uygulamalar birlikte kullanılır.
Bir fizik tedavi merkezinin size uygun olup olmadığını anlamak için ilk görüşmede birkaç şeye dikkat edebilirsiniz. Muayene sırasında yalnızca ağrıyan bölgeye değil, duruşunuza, yürüyüşünüze, eklem hareket açıklığınıza ve kas gücünüze bakılıyor mu? Size tanınız açıkça söyleniyor mu? Tedavi planı ve seans sayısı baştan belli mi? Seans sırasında cihaz bağlanıp bırakılmak yerine, egzersizleriniz bir sağlık profesyoneli tarafından gösterilip doğru yapıp yapmadığınız kontrol ediliyor mu?
Egzersizin yeri ayrıca vurgulanmalı. Fizik tedavide cihaz uygulamaları ağrıyı azaltmaya yardım eder, ama kalıcı iyileşmenin anahtarı kas gücünün ve esnekliğin artırılmasıdır. Tedavi bittiğinde eve egzersiz programıyla dönmeyen bir hastanın ağrısının tekrar etme ihtimali yüksektir. Bu yüzden Diyarbakır'dan gelen hastalarımıza yazılı ve gerekirse görüntülü bir ev programı veriyor, ilk kontrol muayenesinde programı doğru uygulayıp uygulamadıklarını birlikte gözden geçiriyoruz.
Çocuk ve gençlerde skolyoz, yani omurganın yana eğriliği de dikkat edilmesi gereken bir konu. Okul çağındaki çocuklarda omuz ya da kalça seviyesinde asimetri, öne eğildiğinde sırtın bir tarafının daha yüksek görünmesi skolyozun ilk işaretleri olabilir. Erken fark edildiğinde egzersiz ve takip ile ilerlemesi izlenebilir. Bu konuyu skolyoz tedavisi sayfamızda anlattık.
Yaşlı hastalarımız ve yakınları için de bir notumuz var. İleri yaşta düşme, kırık ve ardından uzun süre yatağa bağlı kalma, bağımsızlığın en büyük tehdidi. Denge egzersizleri, bacak kaslarını güçlendiren basit hareketler, evde halı ve kablo gibi takılma riski yaratan eşyaların düzenlenmesi ve uygun ayakkabı seçimi düşme riskini azaltır. Menopoz sonrası kadınlarda kemik erimesinin değerlendirilmesi de bu açıdan önem taşır. Fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanı, bu konularda da yol gösterebilir.
Diyarbakır'dan merkezimize gelecek hastalar için tipik bir ziyaret şöyle planlanıyor: Randevu öncesi telefonda ya da WhatsApp üzerinden şikâyetiniz ve elinizdeki MR, röntgen gibi görüntülemeler hakkında bilgi alıyoruz. Elinizde yakın zamanda çekilmiş bir MR varsa mutlaka getirin; raporla birlikte görüntülerin kendisinin de olması değerlendirmeyi kolaylaştırır. Muayene günü ayrıntılı bir değerlendirme yapılıyor, tedavi planı oluşturuluyor ve uygun görülürse hekim uygulamaları aynı gün ya da ertesi gün yapılıyor.
Ağrı kesicileri uzun süre ve hekim kontrolü dışında kullanmamanızı özellikle hatırlatmak istiyoruz. Mide, böbrek ve tansiyon üzerinde yan etkileri olabilen bu ilaçlar, ağrıyı bastırırken asıl sorunun ilerlemesini de gizleyebilir. Aynı şekilde internette ya da sosyal medyada gördüğünüz egzersizleri, tanınız konmadan uygulamak bazı durumlarda ağrıyı artırabilir. Her egzersiz her bel ağrısına iyi gelmez.
Muayeneye gelirken rahat, kolayca çıkarılabilen giysiler giymeniz, ağrıyan bölgenin rahatça muayene edilebilmesini sağlar. Kullandığınız ilaçların listesini, daha önce yapılmış tetkiklerin raporlarını ve görüntülerini, varsa önceki fizik tedavi kürlerinde size verilmiş belgeleri yanınızda getirin. Ağrınızın günün hangi saatinde arttığını, hangi hareketlerle kötüleştiğini, uykudan uyandırıp uyandırmadığını önceden düşünmeniz de muayenede çok işe yarar. Bu küçük ayrıntılar çoğu zaman tanıya giden yolu kısaltır.
Randevu ve bilgi için 0850 440 44 45 veya 0432 215 79 99 numaralı telefonlarımızı arayabilir, WhatsApp üzerinden 0539 235 34 34 numarasına yazabilirsiniz. Merkezimizin adresi Halilağa Mahallesi, İpekyolu Caddesi, Stad Karşısı 3. Sokak No:3, İpekyolu / Van'dır. Hacamat uygulaması hakkında bilgi almak isterseniz Diyarbakır hacamat yazımızı, merkezimizin diğer birimleri için ise Diyarbakır göz doktorları yazımızı okuyabilirsiniz. Ağrınızla yaşamaya alışmak zorunda değilsiniz; ilk adım doğru bir muayeneden geçiyor.