Hakkari'nin köylerinde hacamat, uzun yıllar boyunca evlerde yapılan bir uygulama oldu. Yaşlılar, bir ustanın gelip birkaç bardak ve bir jiletle sırtlarına hacamat yaptığı günleri hâlâ anlatır. O dönemin şartları buydu. Ama bugün kanla bulaşan hastalıklar, uygulama sırasında gelişebilecek bayılma ve tansiyon düşmeleri, hacamatın kimlere yapılmaması gerektiği konusunda çok daha fazla şey biliyoruz. Bu bilgi, hacamatın yapılış biçimini de değiştirdi.
Güvenli bir hacamat uygulamasını bir zincire benzetebiliriz. Bu zincirin beş halkası var: uygulamayı yapan hekim, uygulamanın yapıldığı kurum, kullanılan malzeme, uygulamanın kime yapılacağına dair karar ve uygulamadan sonraki takip. Halkalardan biri zayıfsa, zincirin tamamı güvenilir olmaktan çıkar. Aşağıda bu halkaları sırayla anlattık.
Van'daki merkezimizde hacamat, fizik tedavi biriminin bir parçası olarak yürütülüyor ve uygulamaları fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanımız Uzm. Dr. Sedat Öztürk yapıyor. Hakkari'de, Yüksekova'da ya da başka bir ilçede şubemiz yok; Hakkari'den gelen hastalarımızı Van'da karşılıyoruz.
Baştan bir şeyi netleştirelim: Hacamatı, şeker, tansiyon ya da başka bir hastalığı tedavi eden bir yöntem olarak görmüyoruz ve öyle sunmuyoruz. Bizim için hacamat, kas, eklem ve bel-boyun kaynaklı ağrılarda, hekim değerlendirmesinden sonra uygun bulunan kişilerde diğer tedavilerin yanında yer alabilecek tamamlayıcı bir uygulama. Doktorunuzun verdiği ilaçları ve tedavileri hacamat yaptırdınız diye bırakmamalısınız.
Zincir benzetmesini neden seçtiğimizi de açıklayalım. Hacamatla ilgili yaşanan sorunların çoğu, bu halkalardan yalnızca birinin eksik kalmasından kaynaklanıyor. Malzemesi yeni ama uygulayıcısı hekim olmayan bir yerde bayılan bir hastaya doğru müdahale edilemiyor. Hekimi olan ama malzemesini yeniden kullanan bir yerde enfeksiyon riski doğuyor. Her şeyi doğru yapılmış bir uygulamada bile, kan sulandırıcı kullandığı sorulmamış bir hastada kanama uzayabiliyor.
Fiyat sorusunu zincirin halkaları üzerinden cevaplamak istiyoruz, çünkü ödediğiniz ücret aslında bu halkaların karşılığı. Mevzuat gereği sağlık hizmetlerinde fiyat ilanı yapılamadığı için rakam vermiyoruz, ama ücretin neyi kapsaması gerektiğini anlatabiliriz.
Birinci halka, hekim. Ücretin bir bölümü, uygulamadan önce bir hekimin sizi değerlendirmesinin karşılığı. Bu değerlendirmede tansiyonunuz ölçülür, ilaçlarınız ve hastalıklarınız sorulur, gerekiyorsa kan sayımı istenir. Hacamatın sizin için uygun olup olmadığına bu görüşmede karar verilir.
İkinci halka, kurum. İzinli bir sağlık kuruluşu, uygulama odasının hijyen koşullarından acil bir durumda müdahale imkânına kadar belirli standartları sağlamak zorunda. Bu standartların bir maliyeti var ve bu maliyet ücretin içinde.
Üçüncü halka malzeme. Uygulamada kullanılan kupalar, deriyi çizen steril uçlar, eldivenler, deriyi temizleyen solüsyon, gazlı bez ve flaster her hasta için yeni bir paketten çıkar. Uygulama bitince bunların hepsi kırmızı tıbbi atık torbasına ya da kesici alet kutusuna gider; hiçbiri yıkanıp başka bir hastada kullanılmaz. Kanla temas eden bir işlemde bu kuralın esnetilmesi, hepatit B, hepatit C ve HIV gibi hastalıkların bir kişiden diğerine geçmesine yol açabilir.
Uygulamanın kapsamı da ücreti etkiler. Kaç bölgeye uygulama yapılacağı, kaç kupa kullanılacağı ve kan alınan yaş kupa mı yoksa yalnızca vakumun kullanıldığı kuru kupa mı yapılacağı süreyi ve malzemeyi değiştirir.
Hakkari'den gelenler için yol da maliyetin önemli bir parçası. Bu yüzden Van'a gelmeden önce telefonda kısa bir görüşme yapmanızı öneriyoruz. Kullandığınız ilaçları ve kronik hastalıklarınızı anlatırsanız, hacamatın sizin için uygun olmayacağı açık olan durumlarda bunu önceden söyleyebiliriz. Böylece Güzeldere geçidini boşuna aşmamış olursunuz.
Sağlık güvencenizin ya da özel sigortanızın kapsamını randevu alırken sorabilirsiniz.
Ucuz bir uygulama teklifiyle karşılaştığınızda, hangi halkanın eksik olduğunu sorun. Hekim yoksa, kurum izinli değilse ya da malzeme tek kullanımlık değilse, aradaki fark sizin sağlığınızdan karşılanıyor demektir.
Zincirin en önemli halkası hekim. 2014'te yürürlüğe giren Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları Yönetmeliği, hacamatı kimin yapabileceğini açıkça belirliyor: Bu alanda Sağlık Bakanlığı onaylı eğitimi tamamlayıp sertifika almış hekimler. Hekim olmayan birinin, ne kadar tecrübeli olursa olsun, hacamat yapması yasal değil.
Hekimin bu zincirdeki ilk görevi, dördüncü halkayı, yani uygulamanın kime yapılacağı kararını vermek. Bu karar, bazı durumlarda hacamatın yapılmaması anlamına gelebilir. Kan sulandırıcı ilaç kullananlar, kanama bozukluğu olanlar, kansızlığı olanlar, gebeler, şekeri dengesiz seyreden diyabet hastaları, ciddi kalp, böbrek ya da karaciğer hastalığı olanlar ve uygulama yapılacak bölgede deri enfeksiyonu ya da yara bulunanlar bu grupta yer alabilir.
Kan sulandırıcı kullanan hastalarımıza özellikle şunu söylüyoruz: Bu ilacı hacamat için kendi başınıza kesmeyin. Bu ilaçlar çoğu zaman inme, pıhtı ya da kalp krizi riskini azaltmak için verilir ve bırakılması bu riskleri artırır. Bu durumda ağrınız için başka tedavi seçeneklerini konuşmak çok daha doğru.
Hekimin ikinci görevi, şikâyetinizin arkasında başka bir sorun olup olmadığını değerlendirmek. Hacamat için gelen pek çok kişinin ağrısının arkasında tedavi edilmesi gereken bir neden olabiliyor. Bacağa yayılan bel ağrısının arkasında bir fıtık, sabah başlayan baş ağrısının arkasında yüksek tansiyon, sürekli yorgunluğun arkasında kansızlık ya da tiroid sorunu olabilir.
Hekimin üçüncü görevi, uygulama sırasında gelişebilecek durumlara müdahale etmek. Hacamat sırasında baş dönmesi, terleme, bulantı, tansiyon düşmesi ve bayılma görülebilir. Bu durumların hızlı ve doğru yönetimi, tıbbi eğitim gerektirir.
Merkezimizde hacamatı uygulayan Uzm. Dr. Sedat Öztürk, fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanı. Kas iskelet ağrılarında hacamatı gerektiğinde egzersiz, manuel terapi ve diğer tedavilerle birlikte planlıyor. Hekimimiz hakkında bilgi için profil sayfasına bakabilirsiniz.
Görüşme sırasında sizin de sormanız gereken sorular var: Kaç kupa uygulanacak ve hangi bölgelere? Neden yaş ya da kuru kupa seçildi? İzler ne zaman geçer? Bu uygulama işe yaramazsa ne yapılacak? Bu soruların cevaplarını bilmek, uygulamaya hazırlıklı girmenizi sağlar.
Kullandığınız bitkisel ürünleri ve takviyeleri de hekiminize söyleyin. Bunların bir kısmı kanamaya eğilimi artırabilir ve bu bilgi, hekimin kararını etkileyebilir.
Zincirin ikinci ve üçüncü halkaları, kurum ve malzeme, uygulamaya gittiğiniz yerde kendi gözünüzle kontrol edebileceğiniz halkalar.
Kurum için sormanız gereken soru basit: Bu yer, hacamat uygulaması için izin almış bir sağlık kuruluşu mu? Bir ev, bir dükkân, bir berber ya da kuaför salonu bu tanıma girmez. Köylerde hâlâ eve gelerek hacamat yapmayı teklif eden kişilerle karşılaşılabiliyor; bu uygulamalar yasal çerçevenin tamamen dışında kalıyor ve bir sorun çıktığında başvurabileceğiniz bir muhatap bulunmuyor.
Malzeme için ise şunlara dikkat edin: Kupalar ve kesici uçlar sizin önünüzde, kapalı paketlerinden mi çıkarılıyor? Uygulayıcı yeni bir eldiven giyiyor mu? Uygulama bölgesi antiseptik bir solüsyonla temizleniyor mu? Kullanılan malzemeler uygulama sonunda tıbbi atık kutusuna mı atılıyor? Bu soruların birine bile hayır cevabı alıyorsanız, uygulamayı yaptırmadan ayrılın.
Daha önce evde ya da izinsiz bir yerde hacamat yaptırdıysanız ve sonrasında sarılık, uzun süren halsizlik ya da açıklanamayan bir ateş yaşadıysanız, bunu hekiminize mutlaka söyleyin. Gerekirse kanla bulaşan hastalıklar açısından basit kan tahlilleri yapılabilir. Bu tahliller hem sizin sağlığınız hem de yakınlarınızın sağlığı için önemli.
Merkezimizde uygulama, hekim görüşmesinden sonra ayrı bir uygulama odasında yapılıyor. Bölge temizlenir, kupalar yerleştirilip vakum oluşturulur. Yaş kupa yapılacaksa birkaç dakika sonra kupalar kaldırılır, deride çok yüzeysel çizikler açılır ve kupalar yeniden yerleştirilir. Uygulama sonunda bölge temizlenir ve gerekiyorsa pansuman yapılır.
Uygulama sırasında kendinizi iyi hissetmiyorsanız hemen söyleyin. Gözlerin kararması, kulak çınlaması, soğuk terleme ya da bulantı, uygulamanın durdurulmasını gerektirir. Bu durumda sizi yatırır, bacaklarınızı yükseltir ve tansiyonunuzu yakından takip ederiz.
Uygulamaya hazırlıklı gelmeniz de önemli. Aç gelmeyin; birkaç saat önce hafif bir öğün yemiş olun ve yeterince su için. Gece iyi uyumuş olmanız, uygulama sırasında baş dönmesi riskini azaltır. Ateşli bir hastalık geçiriyorsanız uygulama ertelenir.
Kadın hastalar için uygulama genellikle adet döneminden uzak bir zamana planlanır. Gebelik ihtimali ve emzirme durumu mutlaka hekime söylenmelidir; gebelikte hacamat yapılmaz.
Ramazan ayında oruçlu olarak hacamat yaptırmayı önermiyoruz. Uzun süreli açlık ve susuzluk bayılma riskini artırır.
Hakkari'den geliyorsanız uygulamadan hemen sonra yola çıkmayın. Uygulamadan sonra bir süre dinlenmeniz ve tansiyonunuzun yeniden ölçülmesi gerekir. Dağ yollarında direksiyon başına geçmeden önce kendinizi tamamen iyi hissetmelisiniz; mümkünse aracı bir yakınınız kullansın. Kış aylarında Başkale ve Güzeldere geçidi yolunun durumunu da önceden kontrol edin.
Zincirin son halkası, uygulamadan sonraki takip. Kupaların bulunduğu yerlerde yuvarlak, mor izler kalır; bunlar bir çürük gibidir ve genellikle bir hafta içinde solar. Çiziklerin olduğu yerde ilk gün hafif bir sızlama olabilir.
Uygulama günü ağır iş yapmamanız önerilir. Sırtınıza odun ya da ot yüklemek, kar kürümek ya da ağır bir şey kaldırmak için en az bir gün beklemeniz iyi olur. Sıcak banyo, hamam ve saunadan uzak durun, bölgeyi temiz ve kuru tutun.
İlerleyen günlerde çiziklerin çevresinde kızarıklık büyüyorsa, bölge şişip sertleşiyorsa, iltihaplı bir akıntı geliyorsa ya da ateşiniz çıkıyorsa, bu bir yara enfeksiyonunun işareti olabilir. Bekleyip geçmesini umut etmeyin; Hakkari'de ya da bulunduğunuz ilçede bir sağlık kuruluşuna başvurun, bize de telefonla haber verin.
Takibin bir başka yönü de uygulamanın işe yarayıp yaramadığını değerlendirmek. Uygulamadan sonraki haftalarda ağrınızın nasıl değiştiğini not etmenizi öneriyoruz. Ağrının şiddetini, hangi işlerde arttığını ve ne zaman azaldığını yazmanız, bir sonraki görüşmede doğru karar vermemize yardımcı olur.
Hacamattan ne beklenebileceği konusunda gerçekçi olmak istiyoruz. Bel ve boyun ağrısı olan küçük hasta gruplarında yapılan bazı araştırmalar, kupa uygulamalarından sonra kısa süreli bir rahatlama bildiriyor. Ama bu araştırmaların sayısı az, süreleri kısa ve sonuçları kesin değil. Hacamatın kanı temizlediği, vücuttan zararlı maddeleri çıkardığı ya da kronik hastalıkları iyileştirdiği yönündeki görüşlerin bilimsel bir dayanağı bulunmuyor.
Bu yüzden merkezimizde hacamatı fizik tedavi biriminin içinde, ağrının nedenine yönelik diğer tedavilerle birlikte düşünüyoruz. Sırtında yük taşımaktan belini incitmiş biri için hacamat, olsa olsa egzersiz ve doğru kaldırma alışkanlıklarının yanında yer alabilecek bir uygulama. Dağ hayatının bele ve dizlere etkisini Hakkari fizik tedavi doktorları yazımızda anlattık.
Uygulamaların ne sıklıkla tekrarlanabileceğine hekiminiz, kan değerlerinize ve genel durumunuza bakarak karar verir. Her uygulamada kan kaybedildiği için sık tekrar önerilmez; düzenli uygulama yaptıranların kan sayımlarını takip ettirmesi önemli. Hacamat hakkında daha fazla bilgi için hacamat tedavisi sayfamıza bakabilirsiniz.
Yola çıkmadan önce bizimle konuşmak için 0850 440 44 45 ya da 0432 215 79 99 numaralarını arayabilirsiniz. WhatsApp'tan 0539 235 34 34 numarasına kullandığınız ilaçları, kronik hastalıklarınızı ve şikâyetinizi yazmanız yeterli. Merkezimiz Halilağa Mahallesi İpekyolu Caddesi, Stad Karşısı 3. Sokak No:3, İpekyolu / Van'da.
Beş halkanın her biri yerinde olduğunda hacamat, uygun kişilerde güvenle uygulanabilecek bir yöntem. Halkalardan birinin eksik olduğunu fark ettiğinizde ise durmak, her zaman en doğru karar.