Fizik tedavi denince akla genellikle cihazlar, sıcak paketler ve seans odaları geliyor. Bunlar tedavinin bir parçası. Ama kas iskelet sorunlarında kalıcı iyileşmenin büyük kısmı, seanslar bittikten sonra evde yapılan egzersizlerle sağlanıyor. On beş seanslık bir programın ardından egzersizi bırakan kişide, ağrının birkaç ay içinde geri dönmesi çok sık karşılaştığımız bir durum.
Malatya'dan fizik tedavi için gelen hastalarımızın çoğu, uzak mesafe nedeniyle uzun süre her gün seansa gelemiyor. Bu da ev egzersiz programını daha da önemli kılıyor. Programın iyi kurulması, doğru öğrenilmesi ve günlük hayata yerleştirilmesi, tedavinin başarısını büyük ölçüde belirliyor.
Aşağıda ev egzersiz programının nasıl kurulduğunu, nasıl sürdürüleceğini ve en sık yapılan hataları anlattık. Bel, boyun, diz ve omuz sorunları için ayrı ayrı örnekler verdik; ama egzersizlerin kişiye özel belirlenmesi gerektiğini baştan belirtelim. Burada anlattıklarımız, muayenenin yerini tutmuyor.
Urartu Göz Tıp Merkezi 2005'ten bu yana Van'da hizmet veriyor; Malatya'da şubemiz yok. Malatya'da da fizik tedavi hizmeti veren kurumlar bulunuyor; merkezimizi tercih edenler için muayene ve tedaviyi Van'da yapıyoruz, ev programının takibini ise uzaktan da sürdürüyoruz.
İyi bir ev programı, iyi bir muayeneyle başlıyor. Fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanı, ağrınızın nerede başladığını, nereye yayıldığını, hangi hareketle arttığını ve hangi pozisyonda azaldığını soruyor. Eklemlerinizin hareket açıklığını, kas gücünüzü, duruşunuzu ve yürüyüşünüzü değerlendiriyor. Gerekirse görüntüleme ve kan tetkikleri isteniyor.
Bu değerlendirmenin sonunda, egzersizlerin hangi kasları hedefleyeceği belirleniyor. Bel ağrısı olan iki kişiden biri için karın ve sırt kaslarını güçlendirmek, diğeri için kalça ve bacak arkası kaslarını esnetmek öncelikli olabiliyor. Aynı tanı, aynı egzersizler anlamına gelmiyor. İnternetten bulunan hazır egzersiz listelerinin her zaman işe yaramamasının, hatta bazen ağrıyı artırmasının nedeni bu.
Merkezimizde fizik tedavi ve rehabilitasyon alanında Uzm. Dr. Sedat Öztürk hizmet veriyor. Tıp eğitimini ve uzmanlığını Çukurova ve Yüzüncü Yıl üniversitelerinde tamamlayan Dr. Öztürk hakkında bilgi için doktor sayfasına bakabilirsiniz.
İyi bir fizik tedavi hekimini tanımlayan şeylerden biri, ev programını nasıl verdiği. Egzersizleri yalnızca bir kâğıda yazıp vermek yeterli olmuyor. Her egzersizin muayene odasında sizinle birlikte yapılması, yanlış yaptığınız noktaların düzeltilmesi ve neyi neden yaptığınızın anlatılması gerekiyor. Sorularınızı rahatça sorabildiğiniz ve cevaplarını net aldığınız bir görüşme, programa bağlı kalmanızı kolaylaştırıyor.
Egzersizleri öğrenirken telefonunuzla kısa videolar çekmenizi öneriyoruz. Evde tek başınıza kaldığınızda, hareketin nasıl yapıldığını hatırlamakta zorlanabilirsiniz. Kendi videonuz, en güvenilir hatırlatıcı oluyor. Yanınızda bir yakınınız varsa, onun da egzersizleri izlemesi ve evde size eşlik etmesi faydalı.
Muayene sırasında hekiminize günlük hayatınızı da ayrıntılı anlatın. Gününüzün büyük kısmını oturarak mı, ayakta mı geçiriyorsunuz? Evde merdiven çıkıyor musunuz? Yerde oturup kalkmanız gereken durumlar, namaz, bahçe işleri ya da çocuk kucaklamak gibi tekrarlanan hareketler var mı? Bu bilgiler, egzersizlerin sizin hayatınızda gerçekten ihtiyaç duyduğunuz hareketlere hazırlayacak şekilde seçilmesini sağlıyor. Örneğin yerde oturup kalkmakta zorlanan biri için bu hareketi parça parça çalışan egzersizler programa ekleniyor.
Ev programını kurarken ilk kural, az ve sık. Günde bir kez bir saat egzersiz yapmak yerine, günde iki ya da üç kez on beş yirmi dakika egzersiz yapmak çoğu hasta için daha uygulanabilir ve daha etkili. Uzun bir program, birkaç gün sonra bırakılma ihtimali en yüksek olan program.
İkinci kural, egzersizi günlük bir alışkanlığa bağlamak. Sabah kalktıktan sonra, öğle namazından önce ya da akşam yemeğinden sonra gibi her gün tekrarlanan bir anı seçin ve egzersizi bu ana bağlayın. Zamanı belirsiz bırakılan egzersiz, genellikle "yarın yaparım" diye ertelenip unutuluyor.
Üçüncü kural, ağrıyı doğru okumak. Egzersiz sırasında hafif bir gerginlik ve zorlanma hissi olağan. Ama egzersiz sırasında keskin, saplanır tarzda bir ağrı, egzersizden sonra saatlerce süren belirgin ağrı artışı ya da bacağa veya kola yayılan uyuşma ve karıncalanma, egzersizin değiştirilmesi gerektiğini gösteriyor. Bu durumda egzersizi bırakıp bize ulaşın.
Dördüncü kural, ilerlemeyi kaydetmek. Bir deftere ya da telefonunuza, hangi gün hangi egzersizi kaç tekrar yaptığınızı ve ağrınızı sıfırdan ona kadar bir sayıyla not edin. Bu kayıtlar, kontrol muayenesinde programın nasıl ilerletileceğine karar vermek için çok değerli bilgi sağlıyor.
Malatya'da kayısı sezonunda ev programına bağlı kalmak zorlaşıyor. Hasat, sergi ve kurutma işleri sabahın erken saatinden akşama kadar sürüyor. Bu dönemde programı tamamen bırakmak yerine, en önemli iki üç egzersizi koruyarak kısaltmanızı öneriyoruz. Ağır yük taşımadan önce kısa bir ısınma ve iş arasında birkaç dakikalık esneme, sezonu daha az ağrıyla geçirmenize yardım edebilir.
Beşinci kural, programı zamanla değiştirmek. İlk haftalarda verilen egzersizler, kaslarınız güçlendikçe kolaylaşıyor ve bir süre sonra yeterli zorlanmayı sağlamıyor. Bu noktada tekrar sayısının artırılması, bandın sertleştirilmesi ya da yeni egzersizlerin eklenmesi gerekiyor. Kendi başınıza aşırı yüklenmek yerine, bu değişikliği kontrol muayenesinde ya da uzaktan görüşmede birlikte planlamak daha güvenli. Aynı programı aylarca hiç değiştirmeden sürdürmek, ilerlemenin durmasına yol açabiliyor.
Motivasyonu korumak için küçük hedefler koymak da işe yarıyor. "Ağrım tamamen geçsin" gibi uzak bir hedef yerine, "iki hafta sonra torunumu kucaklayabileyim", "bir ay sonra çarşıya yürüyerek gidebileyim" ya da "hasat başlamadan önce yarım saat eğilip çalışabileyim" gibi somut hedefler, ilerlemeyi görmenizi kolaylaştırıyor. Bu hedefleri muayenede hekiminizle paylaşın; program da bu hedeflere göre şekilleniyor.
Bel ağrısında ev programı genellikle karın ve sırt kaslarını güçlendiren, kalça ve bacak arkası kaslarını esneten egzersizlerden oluşuyor. En sık yapılan hata, ağrı geçtiği anda egzersizi bırakmak. Bel kaslarının güçlenmesi aylar alıyor; ağrının geçmesi, kasların yeterince güçlendiği anlamına gelmiyor. Bir başka sık hata da, belden öne eğilerek yük kaldırma alışkanlığını sürdürmek. Bilgi için bel fıtığı sayfamıza bakabilirsiniz.
Boyun ağrısında ev programı, boyun ve üst sırt kaslarını güçlendiren, göğüs kaslarını esneten ve duruşu düzelten egzersizlerden oluşuyor. En sık yapılan hata, egzersizi yapıp gün boyunca aynı kötü duruşu sürdürmek. Telefona ve bilgisayara uzun süre eğilerek bakmak, egzersizin kazandırdığını kısa sürede geri alıyor. Ekranı göz hizasına getirmek ve her yarım saatte bir kısa bir mola vermek, programın bir parçası. Bilgi için boyun fıtığı sayfamıza bakabilirsiniz.
Diz ağrısında, özellikle kireçlenmede, ev programı uyluk kaslarını güçlendiren ve dizin hareket açıklığını koruyan egzersizlerden oluşuyor. En sık yapılan hata, diz ağrıdığı için hareketten tamamen kaçınmak. Hareketsizlik, kasları zayıflatıyor ve dizin yükünü artırıyor. Diz için uygun, düzenli ve kontrollü hareket, çoğu hastada ağrıyı azaltıyor. Kilo kontrolü de diz programının ayrılmaz bir parçası. Bilgi için kireçlenme sayfamıza bakabilirsiniz.
Omuz ağrısında ev programı, omuz eklemini çevreleyen kasları güçlendiren ve eklemin hareket açıklığını artıran egzersizlerden oluşuyor. En sık yapılan hata, ağrılı omzu tamamen dinlendirmek ve kolu vücuda yapışık tutmak. Bu, özellikle orta yaş ve sonrasında omuz ekleminin donmasına yol açabiliyor. Omuz programında sabır çok önemli; hareket açıklığının geri gelmesi aylar sürebiliyor.
Ev programında kullanılacak malzemeler genellikle basit: bir egzersiz minderi, farklı sertlikte egzersiz bantları, küçük bir havlu ve bir sandalye. Pahalı cihazlar almanız gerekmiyor. Bir cihaz satın almayı düşünüyorsanız, önce hekiminize danışın; her cihaz her sorun için uygun değil.
Bir fizik tedavi merkezini değerlendirirken, seans odasının ötesine bakın. Ev programı sizinle birlikte, yüz yüze öğretiliyor mu? Program yazılı olarak ve resimli şekilde veriliyor mu? Seanslar bittikten sonra kontrol muayenesi planlanıyor mu? Sorunuz olduğunda kime ve nasıl ulaşacağınız belli mi? Bu sorular, uzun vadeli sonuç açısından cihaz listesinden daha belirleyici.
Seanslarda uygulanan cihaz tedavileri, sıcak ve soğuk uygulamalar, elektrik akımı tedavileri, ultrason ve manuel terapi teknikleri, ağrıyı azaltmaya ve egzersize hazırlamaya yardım ediyor. Ama bunlar tek başına kasları güçlendirmiyor. Bu yüzden iyi bir program, seanslarda yapılanları ev egzersizleriyle bir bütün olarak düşünüyor.
Malatya'dan gelen hastalarımız için genellikle şöyle bir düzen kuruyoruz: İlk gelişte muayene yapılıyor, tanı konuyor ve yoğun bir seans döneminde ev programı öğretiliyor. Hasta Malatya'ya döndükten sonra programı evde sürdürüyor; belirli aralıklarla telefon ya da görüntülü görüşmeyle durum değerlendiriliyor. Kontrol muayenesinde program ilerletiliyor ya da değiştiriliyor.
Uzaktan takip, her zaman yüz yüze muayenenin yerini tutmuyor. Ağrının belirgin şekilde artması, yeni bir uyuşma ya da güç kaybı, idrar veya dışkı kontrolünde değişiklik gibi durumlarda beklemeden en yakın sağlık kuruluşuna başvurmanız gerekiyor. Bu belirtiler, acil değerlendirme gerektirebilecek bir sinir sıkışmasına işaret edebiliyor.
İleri yaşta, kalp hastalığı, yüksek tansiyon, şeker hastalığı ya da kemik erimesi olan hastalarda ev programı daha dikkatli kuruluyor. Nefes tutarak yapılan zorlu hareketlerden kaçınılıyor, düşme riskine karşı egzersizler bir sandalye ya da duvar desteğiyle yapılıyor ve yükler daha yavaş artırılıyor. Bu hastalıklardan biri varsa, kullandığınız ilaçların listesini muayeneye getirin; egzersiz planı buna göre ayarlanıyor.
Ev programının bir sonu var mı? Bu soru sık soruluyor. Ağrı geçtikten ve kaslar güçlendikten sonra, program genellikle haftada birkaç gün yapılan kısa bir koruma programına dönüşüyor. Bu koruma programı, bel ve boyun sorunlarında yıllarca sürdürülmesi faydalı olan bir alışkanlık. Diş fırçalamak gibi düşünün: Ağrı olmadığında da yapılan, ağrının geri dönmesini önleyen bir bakım.
Egzersizle birlikte günlük hayatta yapılan küçük değişiklikler de kalıcı sonucu destekliyor. Ağır yükü dizlerinizi bükerek ve yükü vücudunuza yakın tutarak kaldırmak, uzun süre aynı pozisyonda kalmamak, uygun bir yatak ve yastık kullanmak, kilonuzu kontrol altında tutmak ve düzenli yürüyüş yapmak bunların başında geliyor.
Fizik tedaviye ek olarak, bazı hastalarda tamamlayıcı yöntemler de gündeme gelebiliyor. Merkezimizde, yetkili hekimlerimiz tarafından yürütülen geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamaları da bulunuyor. Bu konuda Malatya hacamat yazımıza göz atabilirsiniz.
Malatya'dan gelecekseniz, elinizdeki görüntüleme sonuçlarını ve raporları yanınızda getirin. Malatya'dan Van'a gelenler genellikle Elazığ, Bingöl, Muş ve Tatvan üzerinden yol alıyor. Uzun yolda bel ve boyun ağrınızın artmaması için her iki saatte bir mola verip birkaç dakika yürümenizi öneriyoruz.
Randevu ve bilgi için 0850 440 44 45 ya da 0432 215 79 99 numaralarını arayabilirsiniz. WhatsApp'tan 0539 235 34 34 numarasına şikâyetinizi ve elinizdeki raporları yazabilirsiniz. Merkezimiz Halilağa Mahallesi İpekyolu Caddesi, Stad Karşısı 3. Sokak No:3, İpekyolu / Van'da. Seanslar biter, ama egzersiz sürer; kalıcı iyileşme de çoğu zaman o sürekliliğin içinde saklı.