Şeker hastalığı denince çoğu insanın aklına göz, böbrek ve kalp gelir. Ama fizik tedavi birimimize gelen hastaları dinlediğimizde, şekerin omuzları, elleri, parmakları ve ayakları da etkilediğini sıkça görüyoruz. Kolunu bir türlü kaldıramayan, sabahları parmağı kilitlenen, geceleri eli uyuşarak uyanan, ayak tabanında karıncalanma hisseden hastaların önemli bir kısmı, aynı zamanda yıllardır şeker hastası.
Siirt'ten gelen hastalarımız arasında şeker hastalığı yaygın. Bu nedenle şekerin kas, eklem ve sinirlere etkisine geniş yer ayırmaya karar verdik. Ardından fıstık hasadının omuz ve bele yükünü, egzersizin şeker hastaları için neden ayrıca önemli olduğunu ve fizik tedavi merkezi seçerken nelere bakılabileceğini anlattık.
Siirt'te bir şubemiz yok; fizik tedavi hizmetimizi Van'da, Urartu Göz Tıp Merkezi'nin içindeki birimimizde veriyoruz. Siirt merkezden, Kurtalan'dan, Baykan'dan ve diğer ilçelerden gelen hastalarımızı fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanımız Uzm. Dr. Sedat Öztürk muayene ediyor.
Buradaki açıklamalar sizi bilgilendirmek için. Omzunuzdaki, elinizdeki ya da ayağınızdaki şikâyetin gerçek nedenini öğrenmek ve size göre bir tedavi planı yapmak, yüz yüze muayene gerektiriyor. Şeker hastasıysanız, son tahlil sonuçlarınızı yanınızda getirmeniz bu muayeneyi çok daha verimli hale getirir.
Donuk omuzla başlayalım. Tıbbi adı adeziv kapsülit olan bu durumda, omuz eklemini saran kapsül kalınlaşır ve büzüşür. Omuz önce ağrır, sonra giderek sertleşir. Kişi kolunu yana ya da yukarı kaldıramaz, arkasına götüremez, saçını taramakta, ceketini giymekte zorlanır. Gece ağrısı özellikle belirgindir.
Donuk omuz, şeker hastalarında şeker hastası olmayanlara göre çok daha sık görülüyor. Neden böyle olduğu tam olarak bilinmese de, yüksek kan şekerinin bağ dokusundaki yapıları etkilemesiyle ilişkili olduğu düşünülüyor. Şeker hastalarında donuk omuz bazen her iki omzu birden ya da birbiri ardına tutabiliyor ve iyileşmesi daha uzun sürebiliyor.
Donuk omuzun seyri genellikle aylar, bazen birkaç yıl sürüyor. Ağrılı dönem, donma dönemi ve çözülme dönemi olarak üç aşamada ilerliyor. Tedavide amaç, ağrıyı kontrol altına almak ve omuz hareketlerini mümkün olduğunca korumak ya da geri kazandırmak. Ağrı kesiciler, uygun hastalarda eklem içine yapılan enjeksiyonlar ve özellikle düzenli germe egzersizleri tedavinin temelini oluşturuyor.
Burada en önemli nokta, omzu hareketsiz bırakmamak. Ağrı nedeniyle kolunu kullanmayan biri, sertleşmenin daha da artmasına yol açabiliyor. Fizik tedavi uzmanının öğreteceği, ağrıyı aşırı artırmadan yapılan germe egzersizleri, evde her gün düzenli yapıldığında iyileşmeyi hızlandırabiliyor.
Omuz ağrısının her zaman donuk omuz olmadığını da hatırlatalım. Omuz eklemini saran tendonların sıkışması ya da yırtılması, boyundan omza yayılan ağrılar ve hatta bazı kalp ve iç organ sorunları da omuz ağrısına yol açabiliyor. Bu ayrımı yapmak için muayene ve gerekirse görüntüleme şart.
Bir fizik tedavi doktorunu değerlendirirken, şeker hastalığınızı ve bunun kaslarınız, eklemleriniz ve sinirleriniz üzerindeki olası etkilerini sorup sormadığına bakın. Şeker hastası birinin omuz ağrısını, şeker hastalığından bağımsız düşünmek, tedavinin eksik kalmasına yol açabilir.
Enjeksiyon tedavileri konusunda da şeker hastalarının bilmesi gereken bir şey var: Eklem içine ya da çevresine yapılan kortizonlu enjeksiyonlar, birkaç gün boyunca kan şekerini yükseltebiliyor. Bu tür bir tedavi planlanıyorsa, şekerinizi daha sık ölçmeniz ve gerekirse şeker hekiminize danışmanız gerekiyor.
Ellere geçelim. Şeker hastalarında sık görülen sorunlardan biri tetik parmak. Parmağı büken tendonun, avuç içindeki bir halkadan geçerken takılmasıyla oluşuyor. Sabahları parmak bükülü kalıyor, açmak için zorlamak gerekiyor ve açılırken bir tık sesiyle ya da sıçrayarak açılıyor. Avuç içinde, parmak dibinde hassas bir şişlik hissedilebiliyor.
Tetik parmak, erken dönemde istirahat, gece ateli ve egzersizlerle düzelebiliyor. Geçmeyen vakalarda tendon kılıfına enjeksiyon ya da küçük bir cerrahi işlem gerekebiliyor. Şeker hastalarında birden fazla parmak etkilenebiliyor ve tedaviye yanıt daha yavaş olabiliyor.
Bir diğer sık sorun karpal tünel sendromu. Bilekteki dar bir kanaldan geçen sinirin sıkışmasıyla oluşuyor. Özellikle geceleri başparmak, işaret ve orta parmakta uyuşma ve karıncalanma, uykudan eli uyuşmuş olarak uyanma ve sabahları eli silkeleyerek açma tipik belirtiler. İlerledikçe elde güçsüzlük ve ince işleri yapmakta zorlanma gelişebiliyor.
Karpal tünel sendromunun erken döneminde gece bileği düz tutan bir atel, tekrarlayan bilek hareketlerinin azaltılması ve egzersizler çoğu zaman yardımcı oluyor. Sinir iletim testi, sıkışmanın derecesini göstererek tedavi kararına yardımcı oluyor. İleri vakalarda cerrahi tedavi gerekebiliyor.
Uzun yıllardır şeker hastası olan bazı kişilerde ellerin derisi kalınlaşıyor ve parmak eklemleri sertleşiyor. İki avuç içini dua eder gibi birleştirmeye çalıştığınızda parmaklarınız tam olarak birbirine değmiyorsa, bu durumdan söz edilebilir. El egzersizleri ve şekerin iyi kontrolü, bu sertliğin ilerlemesini yavaşlatmaya yardımcı oluyor.
Fizik tedavi merkezi seçerken, şikâyetinizin nedenini bulmak için gerekli tetkiklerin yapılıp yapılamadığını sorun. El uyuşması karpal tünelden kaynaklanabileceği gibi, boyundaki bir sinir sıkışmasından ya da şeker hastalığının sinirlere verdiği yaygın hasardan da kaynaklanabiliyor. Doğru teşhis, doğru tedavinin ilk adımı.
Tedavi planınızın bir fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanı tarafından yapılması, seansların bir fizyoterapist eşliğinde yürütülmesi ve gidişatın düzenli olarak değerlendirilmesi önemli. Yalnızca cihaz tedavisinin uygulandığı, egzersizin plana dahil edilmediği bir yaklaşım, özellikle şeker hastalarında eksik kalabiliyor.
Siirt'ten Van'a sık seansa gelmek çoğu hasta için mümkün olmadığı için, birimimizde Siirt'ten gelen hastalara evde uygulanabilecek egzersiz programları ve ateller konusunda ayrıntılı bilgi veriyoruz. Kontrollerin aralıklarını da yol durumunu hesaba katarak planlıyoruz.
Ayaklara geldik. Şeker hastalığı yıllar içinde sinirlere zarar verebiliyor; buna diyabetik nöropati deniyor. En sık ayaklardan başlıyor: ayak tabanında ve parmaklarda karıncalanma, yanma, iğne batması hissi, geceleri artan ağrı ya da tam tersi, his kaybı. His kaybı olan birinin ayağında bir yara ya da kesik oluştuğunda bunu fark etmemesi mümkün ve bu, ciddi enfeksiyonlara yol açabiliyor.
Bu yüzden şeker hastalarının ayaklarını her gün kontrol etmesi, ayakkabılarının içini giymeden önce yoklaması, ayaklarını sıcak sobaya ya da sıcak suya yakın tutmaması ve çıplak ayakla dolaşmaması çok önemli. Ayakta fark edilen her yara, kızarıklık ya da şişlik için gecikmeden bir hekime başvurulmalı.
Nöropatiye bağlı ağrıların tedavisinde sinir ağrısına özel ilaçlar kullanılabiliyor. Fizik tedavi ise denge eğitimi, kas güçlendirme ve düşmeyi önleme açısından önemli bir rol oynuyor. Ayaklarında his azalması olan kişilerde denge bozulabiliyor ve düşme riski artabiliyor.
Şeker hastalarında kas gücünün azalması da sık görülüyor. Uzun süre yüksek seyreden şeker ve hareketsizlik, özellikle bacak kaslarının zayıflamasına yol açabiliyor. Bu da diz ve kalça ağrılarını artırabiliyor, merdiven çıkmayı ve uzun yürümeyi zorlaştırabiliyor.
Birimimizde ilk görüşmede, ağrınızın ne zaman ve nasıl başladığı, şeker hastalığınızın ne zamandır olduğu, kullandığınız ilaçlar, son şeker değerleriniz ve daha önce neler denendiği soruluyor; ardından ayrıntılı bir muayene yapılıyor. Gerekirse görüntüleme ya da sinir iletim testi isteniyor. Tedavi planı bu değerlendirmeye göre hazırlanıyor; egzersiz, manuel terapi, kuru iğneleme, nöral terapi, proloterapi, PRP ya da ozon gibi seçeneklerden hangilerinin uygun olduğuna hekim karar veriyor.
Şeker hastalarında bazı tedavilerin dikkatle seçilmesi gerekiyor. Örneğin his kaybı olan bir bölgeye sıcak uygulama yapmak yanığa yol açabiliyor; kortizon içeren enjeksiyonlar şekeri geçici olarak yükseltebiliyor. Bu yüzden tedavi planı yapılırken şeker hastalığınız mutlaka hesaba katılıyor.
Kireçlenme ve bel fıtığı gibi sorunlar da şeker hastalarında sık görülüyor. Diz kireçlenmesi hakkında bilgi için kireçlenme, bel fıtığı için bel fıtığı sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Siirt'in fıstık bahçelerine geçelim. Fıstık hasadında salkımlar genellikle ağaçlara sopayla vurularak ya da elle toplanarak indiriliyor. Saatlerce kolları omuz hizasının üzerinde tutarak sopa sallamak, omuz eklemini saran tendonları yoruyor ve sıkışmaya yol açabiliyor. Hasattan sonra kolunu kaldırırken ağrı, gece o omzun üzerine yatamama ve ceket giyerken zorlanma, bu zorlanmanın belirtileri.
Ağaca tırmanmak ya da merdivenle çalışmak ise düşme riskini artırıyor. Fıstık ağaçlarından düşmeler, bilek, kol ve omuz kırıklarına, bel omurlarında çökme kırıklarına yol açabiliyor. Düştükten sonra ağrı geçmiyorsa, şişlik varsa ya da kolunuzu ve bacağınızı hareket ettiremiyorsanız, en yakın acil servise başvurun.
Fıstık çuvallarını kaldırmak ve taşımak da bel için ciddi bir yük. Çuvalı yerden alırken belinizi değil dizlerinizi bükün, yükü vücudunuza yakın tutun ve taşırken gövdenizi döndürmeyin. Çok ağır çuvalları iki kişi taşıyın.
Bel ağrısı bacağa yayılıyor, bacakta uyuşma ya da güçsüzlük yapıyorsa bel fıtığı düşünülüyor ve muayene gerekiyor. İdrar ya da dışkı kontrolünde zorlanma, kasık bölgesinde his kaybı ya da hızla gelişen bacak güçsüzlüğü varsa ise beklemeden Siirt'teki hastanenin acil servisine gidin.
Hasat sezonunda çalışan şeker hastalarına da bir uyarımız var. Uzun saatler sıcakta, ağır iş yaparak çalışmak, kan şekerinde ani düşmelere ya da yükselmelere yol açabiliyor. Düzenli öğünler, bol su ve şeker ölçümlerinin aksatılmaması önemli.
Fizik tedavi merkezlerini karşılaştırırken, size sunulan planın kişiye özel olup olmadığına bakın. Şeker hastası, ellisinde, fıstık bahçesinde çalışan biri ile yirmi beş yaşında masa başında çalışan birinin omuz ağrısı aynı şekilde tedavi edilmiyor.
Size kısa sürede her şeyin geçeceğini vaat eden yerlere temkinli yaklaşın. Donuk omuz gibi bazı sorunlar doğası gereği aylar sürüyor; gerçekçi bir beklenti, tedaviye devam etme isteğinizi korumanıza yardımcı oluyor.
Şeker hastaları için egzersiz, ilaç kadar önemli bir tedavi. Düzenli fiziksel aktivite, kasların şekeri daha iyi kullanmasını sağlıyor, kan şekerini düşürüyor, kilo kontrolüne yardımcı oluyor ve kalp sağlığını koruyor. Ayrıca kas gücünü ve eklem hareketliliğini korumak, donuk omuz ve kireçlenme gibi sorunların etkisini azaltabiliyor.
Şeker hastalarının egzersize başlamadan önce hekimleriyle konuşmaları öneriliyor. Özellikle insülin ya da şekeri düşüren bazı ilaçları kullananlarda, egzersiz sırasında şeker düşebiliyor. Yanınızda her zaman bir şekerli yiyecek bulundurmanız, egzersizden önce ve sonra şekerinizi ölçmeniz faydalı. Ayaklarında his kaybı olanların ise ayakkabı seçimine ve ayak bakımına ayrıca dikkat etmesi gerekiyor.
Siirt'in sıcak yaz aylarında yürüyüşü sabah erken ya da akşamüstü serin saatlere almak, bol su içmek ve güneşin en yoğun olduğu saatlerde dışarıda ağır egzersiz yapmamak önemli.
Merkezimize gelecekseniz, son şeker tahlillerinizi, daha önce çekilmiş röntgen, MR ya da tomografi görüntülerini, varsa sinir iletim testi sonuçlarını ve kullandığınız ilaçların listesini getirin. Siirt'ten Van'a gelenler genellikle Baykan, Bitlis ve Tatvan üzerinden geliyor.
Randevu için çağrı merkezimiz 0850 440 44 45, merkez hattımız 0432 215 79 99. WhatsApp'tan 0539 235 34 34 numarasına şikâyetinizi ve şeker hastası olup olmadığınızı yazabilirsiniz. Adresimiz Halilağa Mahallesi İpekyolu Caddesi, Stad Karşısı 3. Sokak No:3, İpekyolu / Van.
Hekimimizi tanımak için Uzm. Dr. Sedat Öztürk sayfasına, şeker hastalığının göze etkisi için Siirt göz doktorları yazımıza bakabilirsiniz. Şeker hastalığı bedenin birçok yerini etkiliyor; omuzlarınızı, ellerinizi ve ayaklarınızı da gözleriniz kadar önemseyin.