Tatvan'dan fizik tedavi birimimize gelen hastaları düşündüğümüzde aklımıza üç tipik kişi geliyor. Birincisi, Nemrut'ta kayak yaparken dizini burkmuş, aylardır merdiven inerken dizinin içine bir şeyin takıldığını hisseden yirmili yaşlarda bir genç. İkincisi, buzlu bir sabah kaldırımda kayıp bileğini kırmış, alçıdan çıktıktan sonra çay bardağını bile tutmakta zorlanan bir emekli öğretmen. Üçüncüsü ise yıllarca tandır başında çömelerek ekmek yapmış, artık yere oturup kalkamayan bir anne. Bu yazıyı bu üç hastanın sorularından yola çıkarak yazdık.
Üçünün de ihtiyaç duyduğu kişi fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanıdır; halk arasında fizik tedavi doktoru deniyor. Bu hekim, ağrının ve hareket kısıtlılığının kaynağını bulur, gerekirse film ya da MR ister, ilaç veya enjeksiyonla tedavi eder ve fizyoterapistlerin uygulayacağı egzersiz ve fizik tedavi programını belirler. Ameliyat gerektiren durumları ayırt edip doğru bölüme yönlendirmek de onun işidir.
Urartu Göz Tıp Merkezi'nin fizik tedavi biriminde bu görevi Uzm. Dr. Sedat Öztürk yürütüyor. Merkezimiz Van İpekyolu'nda bulunuyor; Tatvan'da bir şubemiz yok. Fizik tedavinin her gün ya da gün aşırı seans gerektirebildiğini bildiğimiz için, Tatvanlı hastalarımızla planı mesafeyi hesaba katarak kuruyoruz. Bunun nasıl yapıldığını aşağıda ayrıca anlattık.
Önce rahatlatıcı bir bilgi verelim: Diz, bel ve boyun ağrılarının çok büyük bir kısmı ameliyatsız tedavi edilir. Çoğu hastanın ihtiyacı doğru tanı, zamanında başlanan hareket ve sabırla uygulanan bir programdır.
Kayakta dizini inciten gencimiz, ilk olarak hangi doktora gideceğini bilememişti; ortopedi mi, fizik tedavi mi, yoksa doğrudan bir fizyoterapist mi? Bu kafa karışıklığı çok yaygın. Fizyoterapist, egzersiz ve fizik tedavi uygulamalarını yürüten bir sağlık çalışanıdır ama tanı koymaz, ilaç yazmaz. Fizik tedavi doktoru ise bir hekimdir; ilk değerlendirmeyi o yapar ve tedavinin yönünü o belirler. Ortopedi uzmanı da kas iskelet sistemiyle ilgilenir ve cerrahi tedavi gerektiğinde devreye girer. Ameliyat gerekmeyen bir sorun için ilk başvurulacak yer çoğu zaman fizik tedavi hekimidir.
Tatvan'daki en iyi fizik tedavi doktoru kimdir sorusuna bir isimle cevap vermek doğru olmaz; sağlık mevzuatı da kurumların böyle bir tanıtım yapmasını yasaklıyor. Ama bir hekimin işini iyi yaptığını gösteren işaretler var. Sizi dinlerken acele etmez, dizinize ya da belinize bakarken diğer eklemlerinizi ve yürüyüşünüzü de inceler, neden ağrınız olduğunu size anlayacağınız bir dille anlatır ve muayeneden yalnızca bir reçeteyle değil, ne yapmanız ve neden kaçınmanız gerektiğini bilerek çıkarsınız.
Uzm. Dr. Sedat Öztürk, tıp eğitimini Çukurova Üniversitesi'nde aldı, uzmanlığını ise Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi'nde tamamladı. Menisküs sorunları ve eklem kireçlenmesi, ilgilendiği konular arasında öne çıkıyor. Bunun yanında PRP, proloterapi, ozon, nöral terapi, kuru iğneleme, manuel terapi ve mezoterapi gibi uygulamaları da yapıyor. Hekimimizin özgeçmişine buradan bakabilirsiniz.
Hangi durumda beklemeden başvurmanız gerektiğini de söyleyelim. Düştükten sonra ayağınıza basamıyorsanız, dizinizde birkaç saat içinde belirgin bir şişlik oluştuysa, bacağınızda ani bir güçsüzlük başladıysa ya da bel ağrınızla birlikte idrar kontrolünüzde sorun yaşıyorsanız Van'a randevu ayarlamayı beklemeyin. Bu belirtiler Tatvan'daki acil serviste aynı gün değerlendirilmesi gereken durumlardır.
Daha sakin seyreden ama ihmal edilmemesi gereken şikâyetler de var: Haftalardır geçmeyen bel ya da boyun ağrısı, kola veya bacağa vuran uyuşma, sabahları yarım saatten uzun süren eklem tutukluğu, kolunuzu başınızın üzerine kaldıramamak, yürürken dizinizin boşa düşmesi. Bunlar için randevuyla gelebilirsiniz.
Emekli öğretmenimizin ilk sorusu, alçı çıktıktan sonra neden bu kadar zorlandığıydı. Alçıda geçen haftalarda eklem hareket etmez, çevresindeki kaslar zayıflar, bağlar kısalır ve el ya da bilek katılaşır. Kırık kaynamış olsa bile bu sertlik kendiliğinden geçmeyebilir. Bu dönemde fizik tedavi merkezlerinde uygulanan programın amacı, eklemin hareketini ve kasın gücünü adım adım geri kazandırmaktır.
Fizik tedavi merkezlerinde bu amaçla farklı araçlar kullanılır. Sıcak uygulamalar dokuyu gevşetir, soğuk uygulamalar ödemi azaltır. Elektrik akımıyla ağrıyı hafifleten TENS ve derin dokuyu ısıtan ultrason sık kullanılan yöntemlerdir. Ama bütün bunların asıl işlevi, hastayı egzersize hazırlamaktır. Bileği katılaşmış bir hastada iyileşmeyi sağlayan, cihaz değil; fizyoterapistin eşliğinde her gün biraz daha ileri götürülen hareketlerdir.
Bu tür bir rehabilitasyon çoğu zaman haftalarca sürer ve düzenli seans gerektirir. Tatvan'dan her gün Van'a gelip gitmek ise gerçekçi değil. Bu yüzden Tatvanlı hastalarımızla şöyle çalışıyoruz: İlk muayene, tanı ve programın kurulması merkezimizde yapılıyor. Hasta isterse günlük seanslarını Tatvan'daki bir fizik tedavi biriminde sürdürüyor; bunun için tanıyı ve önerdiğimiz programı içeren bir rapor veriyoruz. Belirli aralıklarla kontrol için Van'a gelerek ilerlemeyi birlikte değerlendiriyoruz.
Bazı tedaviler ise seyrek uygulandığı için mesafe sorun olmaktan çıkıyor. Dizdeki kireçlenme ya da tendon sorunlarında kişinin kendi kanından hazırlanan PRP, gevşemiş bağlarda proloterapi, kaslardaki düğümlenmiş ağrılı noktalarda kuru iğneleme gibi uygulamalar haftalar arayla yapılabiliyor. Bu tedavilerin size uygun olup olmadığı muayeneden sonra konuşuluyor.
Evde yapılacak egzersizler, uzaktan gelen hastalar için tedavinin omurgası. Muayene günü fizyoterapistimiz egzersizlerinizi size birebir gösteriyor, siz yaparken hatalarınızı düzeltiyor. İsterseniz egzersizlerinizi yaparken telefonunuzla video çekmenizi de öneriyoruz; evde tekrar ederken çok işe yarıyor.
Tatvan'ın uzun kışları bu süreçte bir zorluk daha ekliyor. Soğukta eklemler daha sert hisseder ve dışarıda yürüyüş yapmak zorlaşır. Kış aylarında ev içinde yapılabilecek bir program, örneğin sandalyeden kalkma, duvara dayanarak yarım çömelme ve merdiven basamağında denge çalışması, bu dönemi hareketsiz geçirmemenizi sağlar.
Kayakta dizini inciten gencimize dönelim. Muayenede dizinin iç tarafında hassasiyet ve belirli hareketlerle ortaya çıkan bir takılma bulunmuştu. MR'da iç menisküste bir yırtık görüldü. Menisküs, diz ekleminde iki kemik arasında yastık görevi gören hilal şeklinde bir kıkırdaktır. Kayakta ayak sabitken dizin dönmesi, bu yapının yırtılmasına yol açabilir.
Her menisküs yırtığı ameliyat gerektirmez. Dizin kilitlenmediği, yani tamamen açılıp kapanabildiği durumlarda, özellikle yıpranmaya bağlı yırtıklarda kas güçlendirme ve uygun tedavilerle iyi sonuçlar alınabilir. Diz tamamen kilitleniyorsa ya da genç bir sporcuda büyük bir yırtık varsa ortopedi görüşü gerekir. Gencimizde dizi saran kasları güçlendiren bir programla birkaç ay içinde merdiven ağrısı belirgin şekilde azaldı.
Tandır başında çalışmış annemizin sorunu ise farklıydı: diz kireçlenmesi. Eklem kıkırdağı yıllar içinde incelir, kemikler birbirine daha çok sürtünür ve hareket ağrılı hâle gelir. Uzun süre çömelmek, yere oturup kalkmak ve fazla kilo bu süreci hızlandırır. Tedavide ilk adım kilo vermek ve uyluk kaslarını güçlendirmektir; çünkü güçlü kaslar dizin üzerindeki yükü azaltır. Gerekli hastalarda ağrı kesiciler ve eklem içi enjeksiyonlar bu programı destekler. Kireçlenme sayfamızda bu konuda daha fazla bilgi bulabilirsiniz.
Günlük hayatta yapılacak küçük değişiklikler de kireçlenmede çok işe yarıyor. Ekmek yaparken ya da ev işi yaparken alçak bir tabureye oturmak, yerden bir şey alırken dizleri tamamen bükmek yerine bir eşyaya tutunmak, merdivenden inerken trabzana destek almak ve uzun süre aynı pozisyonda kalmamak eklemi korur.
Bel fıtığı da Tatvan'dan sık başvurulan konulardan biri. Omurlar arasındaki diskin bir kısmının taşarak sinire baskı yapması, bele ve bacağa vuran ağrıya yol açar. Fıtık kelimesi çoğu insana ameliyatı çağrıştırsa da, hastaların büyük bölümü ilaç, kısa süreli dinlenme ve ardından başlanan egzersizlerle iyileşir. Ameliyat ancak belirli durumlarda gündeme gelir. Bel fıtığı sayfamızda tedavi seçeneklerini ayrıntılı anlattık.
Kar küremek, Tatvan'da bel ağrısını tetikleyen en tipik işlerden biri. Küreği vücudunuza yakın tutmanız, yükü az almanız, karı savurmak yerine itmeniz ve sık mola vermeniz belinizi korur. Daha önce bel fıtığı geçirdiyseniz bu işi mümkünse bir başkasına bırakın.
Bir fizik tedavi merkezini değerlendirirken ilk muayene çok şey anlatır. Hekim yalnızca ağrıyan yere değil, nasıl yürüdüğünüze, nasıl oturup kalktığınıza ve kaslarınızın gücüne de bakıyor mu? Tanınız ve tedavinin süresi baştan söyleniyor mu? Seanslarda size bir fizyoterapist eşlik ediyor mu, yoksa cihaza bağlanıp yalnız mı bırakılıyorsunuz?
Uzaktan gelen hastalar için bir soru daha önemli: Tedavi sırasında bir sorunuz olduğunda merkeze ulaşabiliyor musunuz? Egzersizlerinizden biri ağrınızı artırıyorsa ya da seanslarınızı Tatvan'da sürdürürken bir değişiklik gerekiyorsa, bunu kime soracağınızı bilmeniz gerekir. Tatvanlı hastalarımızla bu iletişimi telefonla ve WhatsApp üzerinden sürdürüyoruz.
Masa başında çalışan, uzun yol şoförlüğü yapan ya da saatlerce telefona eğilen kişilerde boyun ağrısı ve boyun fıtığı sık görülüyor. Omuz ve kola yayılan ağrı, parmak uçlarında karıncalanma bu tablonun işaretleri olabilir. İlaç ve egzersizin yanında ekranı göz hizasına getirmek, direksiyonda sırtı desteklemek ve saatte bir kısa mola vermek tedavinin ayrılmaz parçası. Konuyla ilgili ayrıntılar boyun fıtığı sayfamızda.
Okul çağındaki çocuklarda omurga eğriliği, yani skolyoz, ailelerin gözünden kaçabiliyor. Çocuğunuz öne eğildiğinde sırtının bir tarafı diğerinden yüksek görünüyorsa ya da omuzlarından biri belirgin şekilde yukarıdaysa bir fizik tedavi hekimine gösterin. Erken dönemde fark edilen eğriliklerde düzenli takip ve egzersiz önemlidir.
Fibromiyalji ise çoğu zaman yanlış anlaşılan bir durum. Hastalar yaygın ağrı, yorgunluk ve uykusuzluk yaşar ama tahliller normal çıkar ve bu yüzden şikâyetleri bazen ciddiye alınmaz. Oysa bu gerçek bir ağrı tablosudur ve ilaçlar, düzenli yürüyüş gibi egzersizler ve uyku düzeninin sağlanmasıyla belirgin şekilde hafifleyebilir.
Tatvan'da göl kıyısında yürüyüş yapmak, kas ve eklem sağlığı için iyi bir alışkanlık. Düz ve geniş yürüyüş yolları, dizleri ve belleri zorlamadan düzenli hareket etmeyi kolaylaştırıyor. Ev egzersizlerinize ek olarak haftanın çoğu günü yarım saatlik tempolu bir yürüyüş eklemek, hem ağrınızın hafiflemesine hem de genel kondisyonunuzun artmasına yardım ediyor.
Tatvan'dan gelecek bir hastanın ziyareti şöyle planlanıyor: Önce telefonda şikâyetinizi ve elinizdeki film, MR gibi tetkikleri soruyoruz. Görüntüleriniz varsa CD ya da dijital hâlde, raporuyla birlikte getirmeniz değerlendirmeyi hızlandırır. Muayene günü tanı konuyor, program kuruluyor ve uygun bulunursa hekim uygulamaları aynı gün yapılıyor. Egzersizleriniz fizyoterapistimiz tarafından size öğretiliyor.
Gelirken eşofman gibi rahat giysiler giymeniz, diz ya da omuz muayenesini kolaylaştırır. Ağrınızın hangi hareketle arttığını, geceleri sizi uyandırıp uyandırmadığını ve sabahları nasıl olduğunu önceden düşünmeniz, muayenede sorulacak soruları cevaplamanızı kolaylaştırır.
Bir de ağrı kesicilerle ilgili uyarımız var. Eczaneden reçetesiz alınan ağrı kesicileri haftalarca kullanmak, mideye, böbreklere ve tansiyona zarar verebilir. Üstelik ağrıyı bastırdıkları için altta yatan sorunun ilerlemesini fark etmenizi geciktirebilirler. İnternetten bulduğunuz egzersizler için de aynı şey geçerli; doğru tanı konmadan yapılan bir hareket, bazı durumlarda zarar verebilir.
Randevu için 0850 440 44 45 ya da 0432 215 79 99 numaralı telefonlarımızı arayabilir, WhatsApp üzerinden 0539 235 34 34 numarasına yazabilirsiniz. Adresimiz Halilağa Mahallesi İpekyolu Caddesi, Stad Karşısı 3. Sokak No:3, İpekyolu / Van. Merkezimizde uygulanan hacamat hakkında bilgi almak isterseniz Tatvan hacamat yazımıza göz atabilirsiniz.